Trước những tác động đa chiều của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, việc phát huy truyền thống “Tôn sư trọng đạo” trong xây dựng nhân cách học viên Hệ 2 đặt ra yêu cầu mới cả về nội dung và phương thức thực hiện. Bài viết phân tích vai trò của truyền thống này trong xây dựng nhân cách giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự tương lai, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy truyền thống trong bối cảnh hiện nay.
Từ khóa: Tôn sư trọng đạo; nhân cách nhà giáo quân đội; giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự; học viên Hệ 2; Học viện Chính trị.
1. Đặt vấn đề
Trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam, giáo dục luôn được coi là nền tảng của sự hưng thịnh quốc gia, còn người thầy được tôn vinh là biểu tượng của trí tuệ, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Nhiệm vụ giáo dục rất quan trọng và vẻ vang, vì nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục… Không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không nói gì đến kinh tế văn hoá” [1, tr.345]. Vì thế, truyền thống “Tôn sư trọng đạo” đã trở thành một giá trị cốt lõi, thấm sâu vào đời sống tinh thần của dân tộc, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam qua nhiều thế hệ. Học viên Hệ 2, Học viện Chính trị là đối tượng đào tạo có tính đặc thù cao, phần lớn đã qua thực tiễn công tác, có kinh nghiệm nhất định, song cũng chịu tác động mạnh mẽ của những biến đổi xã hội đương đại. Điều này tác động trực tiếp đến quá trình xây dựng nhân cách học viên Hệ 2, Học viện Chính trị. Do đó, nghiên cứu việc phát huy truyền thống “Tôn sư trọng đạo” trong xây dựng nhân cách của học viên Hệ 2 hiện nay là yêu cầu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
2. Vai trò của truyền thống “Tôn sư trọng đạo” trong xây dựng nhân cách giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự của học viên Hệ 2
Truyền thống “Tôn sư trọng đạo” là một trong những giá trị đạo đức cốt lõi của dân tộc Việt Nam, có sức sống bền vững trong lịch sử phát triển của nền giáo dục nước nhà. Đối với giáo dục quân sự nói chung và đào tạo giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự ở Học viện Chính trị nói riêng, truyền thống này không chỉ mang ý nghĩa văn hóa – đạo đức mà còn giữ vai trò trực tiếp trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách người giảng viên quân đội tương lai.
Trước hết, truyền thống “Tôn sư trọng đạo” giữ vai trò quan trọng trong định hướng lập trường tư tưởng, bản lĩnh chính trị và phương pháp tư duy khoa học cho học viên Hệ 2. Đặc thù của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự là trực tiếp giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội mang tính nền tảng, định hướng thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận cho cán bộ, chiến sĩ. Việc kính trọng người thầy không chỉ thể hiện ở thái độ lễ phép, chấp hành kỷ luật học tập mà còn là sự trân trọng tri thức khoa học, tôn trọng chân lý và chuẩn mực tư tưởng mà người thầy truyền đạt. Thông qua mối quan hệ sư phạm dựa trên nền tảng tôn sư trọng đạo, học viên Hệ 2 tiếp nhận không chỉ hệ thống tri thức lý luận mà còn tiếp thu bản lĩnh chính trị, lập trường tư tưởng kiên định và phương pháp tư duy khoa học của đội ngũ giảng viên đi trước. Đây là cơ sở quan trọng để hình thành nhân cách người giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự có lập trường vững vàng, có khả năng đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới.
Hai là, truyền thống “Tôn sư trọng đạo” có vai trò trực tiếp trong xây dựng phẩm chất đạo đức và chuẩn mực nghề nghiệp của nhà giáo quân đội. Đối với học viên Hệ 2, việc học tập tại Học viện Chính trị không chỉ nhằm tích lũy tri thức chuyên môn mà còn là quá trình hình thành đạo đức nghề nghiệp của người giảng viên quân đội. Tôn sư trọng đạo giúp học viên nhận thức sâu sắc về trách nhiệm, danh dự và sứ mệnh của nghề dạy học trong Quân đội. Qua việc kính trọng, noi gương người thầy, học viên từng bước hình thành những phẩm chất cốt lõi của đạo đức nhà giáo quân đội như: trung thực khoa học, tinh thần trách nhiệm cao, lối sống mẫu mực, phong cách sư phạm chuẩn mực và thái độ tận tâm với sự nghiệp giáo dục. Những phẩm chất này là nền tảng quan trọng cấu thành nhân cách người giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự trong tương lai.
Ba là, truyền thống “Tôn sư trọng đạo” góp phần bồi dưỡng ý thức tự học, tự nghiên cứu và tinh thần sáng tạo khoa học cho học viên Hệ 2. Hoạt động giảng dạy khoa học xã hội và nhân văn quân sự đòi hỏi giảng viên không ngừng cập nhật tri thức mới, nâng cao trình độ lý luận, năng lực nghiên cứu khoa học và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn quân sự, quốc phòng. Việc coi trọng người thầy và đạo học tạo ra động lực nội sinh mạnh mẽ thúc đẩy học viên Hệ 2 chủ động học tập, tích cực nghiên cứu, rèn luyện tư duy độc lập và sáng tạo. Thông qua đó, học viên không chỉ nâng cao trình độ chuyên môn mà còn hình thành phong cách làm việc khoa học, nghiêm túc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học trong Quân đội.
Bốn là, truyền thống “Tôn sư trọng đạo” giữ vai trò quan trọng trong xây dựng môi trường văn hóa sư phạm chính quy, kỷ luật và nhân văn tại Học viện Chính trị. Mối quan hệ thầy – trò dựa trên nền tảng tôn trọng, trách nhiệm và chuẩn mực đạo đức góp phần tạo nên môi trường giáo dục lành mạnh, dân chủ trong học thuật nhưng nghiêm túc trong kỷ luật. Môi trường đó có tác động tích cực đến quá trình hình thành nhân cách học viên Hệ 2, giúp họ rèn luyện phong cách ứng xử sư phạm, thái độ nghề nghiệp và ý thức tổ chức kỷ luật – những yếu tố không thể thiếu đối với người giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự.
2. Giải pháp phát huy truyền thống “Tôn sư trọng đạo” trong xây dựng nhân cách giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự của học viên Hệ 2, Học viện Chính trị hiện nay
Phát huy truyền thống “Tôn sư trọng đạo” trong xây dựng nhân cách giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự của học viên Hệ 2, Học viện Chính trị là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của các chủ thể giáo dục nhằm làm cho giá trị của truyền thống này được kế thừa, bồi đắp và lan tỏa một cách bền vững trong nhận thức, thái độ và hành vi nghề nghiệp của học viên. Trên cơ sở đó, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp chủ yếu sau:
Một là, tăng cường giáo dục, bồi dưỡng nhận thức cho học viên Hệ 2 về giá trị của truyền thống “Tôn sư trọng đạo” gắn với đặc thù nghề nghiệp giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự. Cần làm cho học viên nhận thức sâu sắc rằng, “Tôn sư trọng đạo” không chỉ là chuẩn mực đạo đức truyền thống của dân tộc mà còn là giá trị cốt lõi của văn hóa sư phạm quân sự, là nền tảng hình thành nhân cách nhà giáo quân đội. Nội dung giáo dục truyền thống này cần được lồng ghép có hệ thống trong giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục đạo đức nghề nghiệp, sinh hoạt học thuật và các hoạt động của nhà trường. Qua đó, giúp học viên Hệ 2 hình thành động cơ học tập đúng đắn, thái độ trân trọng tri thức khoa học và ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp giáo dục, đào tạo trong Quân đội.
Hai là, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ giảng viên trong việc giữ gìn và lan tỏa truyền thống “Tôn sư trọng đạo”. Giảng viên Học viện Chính trị vừa là chủ thể trực tiếp giáo dục, vừa là hiện thân sinh động của truyền thống “Tôn sư trọng đạo”. Vì vậy, mỗi giảng viên cần thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện để thực sự mẫu mực về bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, phong cách khoa học và phương pháp sư phạm. Sự nêu gương của giảng viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tạo dựng niềm tin, sự kính trọng và thái độ học tập nghiêm túc của học viên Hệ 2, từ đó góp phần hình thành nhân cách giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự trong tương lai.
Ba là, xây dựng môi trường văn hóa sư phạm chính quy, kỷ luật, mang đậm bản sắc nhà trường quân đội, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát huy truyền thống “Tôn sư trọng đạo”. Học viện Chính trị cần tiếp tục xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, trong đó các mối quan hệ sư phạm được điều chỉnh bởi chuẩn mực đạo đức, văn hóa quân sự và kỷ luật nghiêm minh. Mối quan hệ thầy – trò phải được đặt trên nền tảng tôn trọng, trách nhiệm và tính mẫu mực, vừa bảo đảm dân chủ trong học thuật, vừa giữ vững tôn ti sư phạm. Đồng thời, cần chú trọng định hướng hành vi ứng xử của học viên trên không gian mạng, bảo đảm sự thống nhất giữa môi trường giáo dục truyền thống và môi trường giáo dục số, qua đó giữ gìn và phát huy giá trị bền vững của truyền thống “Tôn sư trọng đạo”.
Bốn là, đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục, đào tạo theo hướng phát huy truyền thống “Tôn sư trọng đạo” gắn với phát triển năng lực nghề nghiệp của học viên Hệ 2. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy cần kết hợp hài hòa giữa phát huy tính chủ động, sáng tạo của học viên với việc giữ vững kỷ cương, chuẩn mực sư phạm. Thông qua các hình thức đối thoại học thuật, thảo luận khoa học, hướng dẫn nghiên cứu dưới sự định hướng của giảng viên, học viên Hệ 2 vừa được rèn luyện tư duy độc lập, vừa củng cố thái độ kính trọng thầy và coi trọng đạo học. Qua đó, truyền thống “Tôn sư trọng đạo” được phát huy một cách sinh động, phù hợp với yêu cầu đào tạo giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự trong điều kiện mới.
Năm là, gắn phát huy truyền thống “Tôn sư trọng đạo” với việc xây dựng và thực hiện chuẩn mực đạo đức nhà giáo quân đội. Cần cụ thể hóa các yêu cầu về đạo đức, phong cách và trách nhiệm nghề nghiệp của giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự làm cơ sở để học viên Hệ 2 tự giác tu dưỡng, rèn luyện. Thông qua việc gắn truyền thống “Tôn sư trọng đạo” với hệ thống chuẩn mực đạo đức nhà giáo quân đội, giá trị của truyền thống này không chỉ được bảo tồn mà còn được phát triển phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa giáo dục quân sự hiện nay.
Kết luận
Truyền thống “Tôn sư trọng đạo” là giá trị văn hóa – đạo đức có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong xây dựng nhân cách giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự của học viên Hệ 2, Học viện Chính trị. Việc phát huy truyền thống này góp phần định hướng lập trường tư tưởng, bồi dưỡng phẩm chất đạo đức nhà giáo quân đội, hình thành phong cách sư phạm chuẩn mực và nâng cao ý thức tự học, tự nghiên cứu khoa học của học viên. Trong bối cảnh hiện nay, phát huy truyền thống “Tôn sư trọng đạo” cần được thực hiện một cách đồng bộ thông qua nâng cao nhận thức, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ giảng viên, xây dựng môi trường văn hóa sư phạm chính quy và đổi mới phương thức giáo dục, đào tạo. Đây là yêu cầu có ý nghĩa lâu dài, góp phần xây dựng đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn quân sự đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Đại úy, CN Trần Đức Dương - Đại úy, Ths Vũ Duy Đại
Học Viện Chính trị
Tài liệu tham khảo
1. Hồ Chí Minh (1956), “Bài nói chuyện tại lớp đào tạo hướng dẫn viên các trại hè cấp I”, Hồ Chí Minh toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.344-346.
2. Đảng ủy Học viện Chính trị (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Học Viện Chính trị lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 – 2030, Hà Nội.
3. Đảng ủy Hệ 2, Học viện Chính trị (2025), Báo cáo Chính trị của Đảng ủy Hệ tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Hệ 2, nhiệm kỳ 2025 – 2030, Hà Nội.