Phát huy vai trò của báo chí Thủ đô trong tuyên truyền chính trị cho thanh niên trên nền tảng Facebook hiện nay

Từ khóa: báo chí Thủ đô; thanh niên; Facebook; tuyên truyền chính trị; truyền thông số.

1. Đặt vấn đề

Mạng xã hội đã trở thành một bộ phận quan trọng của môi trường thông tin của TN. Với thông tin chính trị, báo chí chính thống vì thế không chỉ cạnh tranh về tốc độ mà còn cạnh tranh về sự chú ý với nội dung giải trí, người có ảnh hưởng và nhiều nguồn tin không được kiểm chứng.

Facebook vẫn có phạm vi hiện diện lớn tại Việt Nam. Dữ liệu từ công cụ quảng cáo của Meta được tổng hợp trong Digital 2026: Vietnam cho thấy khả năng tiếp cận quảng cáo của Facebook vào cuối năm 2025 khoảng 79 triệu tài khoản; con số này không đồng nhất với số người dùng hoạt động thực tế nhưng phản ánh quy mô đáng kể của nền tảng [Kemp, 2025]. Đồng thời, nghiên cứu của Reuters Institute cho thấy tại chín thị trường được theo dõi dài hạn, người trẻ 18-24 tuổi ngày càng tiếp cận tin tức theo hướng "social-first" và sử dụng nhiều nền tảng trực quan như Instagram, YouTube, TikTok hơn trước [Robertson và cộng sự, 2026]. Dữ liệu quốc tế không đại diện cho TN Việt Nam, nhưng cho thấy việc tiếp cận công chúng trẻ đòi hỏi báo chí phải thích ứng với sự phân mảnh của nền tảng và thói quen tiếp nhận.

Theo pháp luật hiện hành, TN là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi [Văn phòng Quốc hội, 2025]. Chiến lược phát triển TN Việt Nam giai đoạn 2021-2030 đặt yêu cầu xây dựng thế hệ TN có ý thức công dân, lý tưởng, khát vọng cống hiến và khả năng thích ứng với sự phát triển của đất nước [Thủ tướng Chính phủ, 2021]. Vì vậy, TTCT cho TN trên môi trường số không thể chỉ tính bằng lượng thông tin được đưa lên nền tảng, mà cần xem xét khả năng giúp TN tiếp cận nguồn tin tin cậy, hiểu vấn đề và có cơ hội phản hồi.

Năm 2026, hệ thống báo chí Hà Nội có thay đổi quan trọng khi Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội được thành lập trên cơ sở sáp nhập sáu cơ quan báo chí của Thành phố theo Quyết định số 1115-QĐ/TU ngày 30/1/2026 [Cổng Thông tin điện tử Thành phố Hà Nội, 2026]. Bối cảnh tổ chức mới tạo điều kiện phát triển báo chí hội tụ và đa nền tảng, đồng thời đặt ra yêu cầu rõ hơn về cách tiếp cận từng nhóm công chúng. Trong bài viết này tập trung nhận diện những lợi thế và điểm nghẽn trong vai trò của báo chí Thủ đô khi TTCT cho TN trên Facebook.

2. Cơ sở tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

2.1. Cơ sở tiếp cận

Tuyên truyền chính trị là hoạt động có mục đích nhằm truyền bá hệ tư tưởng, đường lối, quan điểm, các giá trị chính trị và những vấn đề của đời sống chính trị - xã hội, qua đó tác động đến nhận thức, thái độ và hành động của công chúng. Trong môi trường mạng xã hội, hoạt động này chịu tác động của tính kết nối, tương tác và tốc độ lan truyền, vì vậy không thể chỉ sao chép cách tổ chức nội dung của báo chí truyền thống sang nền tảng số [Nguyễn Thị Trường Giang, 2024; Cao Thu Hằng và Lê Trọng Tuyến, 2022].

Trong bài viết, TTCT cho TN trên Facebook được hiểu là quá trình sử dụng nội dung báo chí và các khả năng tương tác của nền tảng để cung cấp, giải thích và trao đổi thông tin về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các vấn đề chính trị - xã hội liên quan đến TN. Từ đó, vai trò của báo chí Thủ đô được xem xét trên phương diện: (1) định hướng tư tưởng và làm chủ dòng thông tin chính thống; (2) hỗ trợ hình thành nhận thức, niềm tin và khả năng đánh giá vấn đề; (3) tạo điều kiện cho phản hồi, trao đổi và lan tỏa thông tin; (4) Định hướng văn hóa ứng xử và chuẩn mực số; (5) Mở rộng độ phủ và khả năng tiếp cận công chúng trẻ. Cách tiếp cận này giúp gắn khái niệm "vai trò" với những biểu hiện có thể quan sát trong quá trình tiếp nhận của công chúng.

Quy định số 19-QĐ/TW năm 2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức công tác tư tưởng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và nâng cao năng lực truyền thông chính trị hiện đại [Ban Chấp hành Trung ương, 2026]. Dù phạm vi áp dụng trực tiếp của Quy định là các tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên, đây là một căn cứ chính trị quan trọng khi xem xét yêu cầu đổi mới phương thức tuyên truyền trong môi trường số.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Khảo sát thăm dò được tiến hành tháng 4 – 6/2026, thông qua bảng hỏi trực tuyến gửi theo phương pháp lấy mẫu thuận tiện. Mục đích của khảo sát nhằm tìm hiểu thực trạng thói quen tiếp cận, mức độ quan tâm và đánh giá của giới trẻ đối với các sản phẩm tuyên truyền chính trị của báo chí Hà Nội trên Facebook. Mẫu khảo sát gồm 35 thanh niên (từ 18 - 35 tuổi) đang sinh sống, học tập và làm việc trên địa bàn Hà Nội. Với quy mô mẫu 35 người, kết quả không được suy rộng cho toàn bộ TN Hà Nội mà chỉ được sử dụng để nhận diện những tín hiệu và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

Bài viết sử dụng phân tích tài liệu kết hợp khảo sát thăm dò 35 TN đang sinh sống, học tập và làm việc tại Hà Nội. Người tham gia đánh giá các nhận định theo thang Likert 5 mức, từ 1 - rất không đồng ý đến 5 - rất đồng ý. Với mức độ điểm rất đồng ý từ 4.2 - 5.00; Đồng ý từ 3.40 - 4.19; bình thường từ 2.60 - 3.39; Ít đồng ý có mức độ từ 1.80 - 2.59; và hoàn toàn đồng ý từ 1.00 - 1.79. Dữ liệu được xử lý bằng thống kê mô tả và tính điểm trung bình (ĐTB).

3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

3.1. Lợi thế nổi bật ở tính kịp thời, độ tin cậy và khả năng hỗ trợ hiểu thông tin

Hai chỉ báo được đánh giá cao nhất về nội dung là "Thông tin chính trị trên Facebook của báo chí Thủ đô được cập nhật kịp thời" (ĐTB = 3,43) và "Nội dung tuyên truyền bảo đảm tính chính xác và đáng tin cậy" (ĐTB = 3,40). Đây là những thuộc tính gắn trực tiếp với lợi thế của báo chí chính thống trong môi trường có nhiều nguồn thông tin cạnh tranh.

Bảng 1. Đánh giá về nội dung và hình thức TTCT trên Facebook (n = 35)

Nguồn: Kết quả khảo sát của tác giả, 2026.

Kết quả tại Bảng 2 phản ánh sự phân hóa về mức độ tác động của thông tin chính trị trên Facebook đối với thanh niên Hà Nội. Tiêu chí "Định hướng tư tưởng và làm chủ dòng thông tin chính thống" đạt ĐTB cao nhất (3,46; Thứ bậc 1). Điều này khẳng định giá trị cốt lõi của báo chí Thủ đô nằm ở năng lực giải thích, định hướng dư luận và cung cấp bối cảnh chuẩn xác giúp giới trẻ nhận diện đúng dòng thông tin chính thống. Xếp kế tiếp là hai tiêu chí "Hỗ trợ hình thành nhận thức, niềm tin và khả năng đánh giá vấn đề" (ĐTB 3,29; Thứ bậc 2) và "Tạo điều kiện cho phản hồi, trao đổi và lan tỏa thông tin" (ĐTB 3,26; Thứ bậc 3). Kết quả này cho thấy thông tin báo chí đã bước đầu kích hoạt tư tưởng phản biện, giúp chính sách chuyển hóa thành nhận thức và niềm tin của công chúng trẻ. Hai tiêu chí có điểm trung bình thấp nhất là "Định hướng văn hóa ứng xử và chuẩn mực số" (ĐTB 3,23; Thứ bậc 4) và "Mở rộng độ phủ và khả năng tiếp cận công chúng trẻ" (ĐTB 3,17; Thứ bậc 5). Mức điểm này cho thấy độ phủ sóng và tính hấp dẫn đối với giới trẻ trên Facebook vẫn là điểm hạn chế, đòi hỏi báo chí Hà Nội cần tiếp tục đổi mới thuật toán phân phối và phương thức thể hiện để gia tăng sự tương tác trong thời gian tới.

Bảng 2. Đánh giá về tác động của thông tin chính trị trên Facebook (n = 35)

Nguồn: Kết quả khảo sát của tác giả, 2026.

Trong môi trường Facebook, một vấn đề có thể đồng thời được phản ánh bởi báo chí, tài khoản cá nhân và các trang không xác định rõ nguồn. Vì vậy, quy trình kiểm chứng và trách nhiệm xuất bản vẫn là lợi thế quan trọng của báo chí. Tuy nhiên, tính chính thống chỉ là điều kiện ban đầu; hiệu quả tuyên truyền phụ thuộc thêm vào khả năng chuyển thông tin chính xác thành nội dung dễ hiểu và có ý nghĩa đối với người tiếp nhận.

3.2. Khoảng cách giữa giá trị thông tin và mức độ phù hợp với công chúng trẻ

So với tính kịp thời và độ tin cậy, các chỉ báo phản ánh khả năng thích ứng với TN thấp hơn: nội dung phù hợp nhu cầu, mối quan tâm đạt 3,17; hình thức hấp dẫn, dễ tiếp cận đạt 3,20; ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu đạt 3,09. Đáng chú ý, nhận định các fanpage "thường xuyên đổi mới cách truyền tải nội dung chính trị" chỉ đạt 2,97, thấp nhất ở Bảng 1.

3.3. Điểm nghẽn rõ nhất nằm ở chuyển hóa từ tiếp cận, hiểu sang tương tác

Phát hiện đáng chú ý nhất là khoảng cách giữa khả năng hỗ trợ hiểu thông tin và mức độ sẵn sàng tương tác. Chỉ báo "giúp tôi hiểu rõ hơn về chủ trương, đường lối và chính sách, pháp luật" đạt 3,46, trong khi "Mở rộng độ phủ và khả năng tiếp cận công chúng trẻ" có mức độ thấp nhất. Kết quả này gợi ra ba nấc có thể dùng để xem xét hiệu quả tuyên truyền trên mạng xã hội: tiếp cận - hiểu - tương tác. Trong nhóm khảo sát, báo chí Thủ đô thể hiện ưu thế rõ hơn ở hai nấc đầu, còn khả năng chuyển người tiếp nhận thành người phản hồi hoặc chủ động lan tỏa nội dung chưa tương xứng.

4. Một số định hướng phát huy vai trò của báo chí Thủ đô trong tuyên truyền chính trị cho thanh niên trên Facebook

4.1. Chuyển trọng tâm từ đưa thông tin lên nền tảng sang tổ chức nội dung để thanh niên hiểu và sử dụng được thông tin

Vì tính kịp thời và độ tin cậy không phải là điểm yếu nổi bật, hướng đổi mới trước hết không nên là tăng số lượng tin, bài. Với mỗi vấn đề chính trị hoặc chính sách quan trọng, cần phát triển thêm sản phẩm giải thích: điểm mới là gì, vì sao có sự thay đổi, nhóm nào chịu tác động, TN cần biết hoặc thực hiện điều gì. Những vấn đề liên quan trực tiếp đến học tập, việc làm, khởi nghiệp, chuyển đổi số, môi trường, văn hóa, quyền và nghĩa vụ công dân cần được lựa chọn góc tiếp cận gần hơn với trải nghiệm của TN.

4.2. Phát triển sản phẩm phù hợp với đặc trưng Facebook và chiến lược đa nền tảng

Facebook không nên chỉ là nơi đăng tiêu đề, ảnh và đường dẫn của sản phẩm đã xuất bản trên báo điện tử. Cùng một nội dung có thể được phát triển thành video giải thích ngắn, đồ họa các điểm chính, chuỗi hỏi - đáp, thẻ thông tin hoặc livestream với chuyên gia. Ngôn ngữ cần rõ, trực tiếp, giảm cách diễn đạt hành chính nhưng không chạy theo tiếng lóng một cách khiên cưỡng. Đồng thời, do công chúng trẻ ngày càng phân bổ sự chú ý trên nhiều nền tảng, Facebook cần được đặt trong chiến lược đa nền tảng thay vì được xem như kênh duy nhất [Robertson và cộng sự, 2026].

4.3. Tổ chức tương tác như một bộ phận của quá trình tuyên truyền

Những câu hỏi, bình luận và phản hồi của TN cần được coi là dữ liệu đầu vào cho quá trình sản xuất nội dung. Fanpage có thể tổ chức hỏi - đáp về chính sách, thăm dò chủ đề cần được giải thích, tiếp nhận câu hỏi trước chương trình trực tuyến hoặc xây dựng tuyến bài từ những băn khoăn thường gặp. Với vấn đề dễ phát sinh tranh luận, cần có nguyên tắc phản hồi rõ ràng, phân biệt ý kiến khác biệt với thông tin sai lệch hoặc nội dung vi phạm. Cách làm này giúp tăng tính hai chiều mà vẫn bảo đảm trách nhiệm nghề nghiệp và định hướng của báo chí.

4.4. Sử dụng dữ liệu và công nghệ để nâng cao chất lượng nội dung

Bối cảnh tổ chức báo chí Hà Nội theo hướng hội tụ tạo điều kiện chia sẻ dữ liệu và nguồn lực sản xuất. Dữ liệu nền tảng nên được sử dụng để nhận biết chủ đề được quan tâm, thời lượng xem, dạng câu hỏi thường xuất hiện và phản ứng của công chúng đối với từng cách trình bày, thay vì chỉ xem lượt xem như chỉ số thành công. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận diện chủ đề và chuyển đổi định dạng; nhưng với nội dung chính trị, lựa chọn vấn đề, kiểm chứng nguồn, xác định thông điệp và quyết định xuất bản vẫn phải thuộc trách nhiệm của con người. Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng ứng dụng công nghệ số gắn với nâng cao năng lực truyền thông chính trị hiện đại [Ban Chấp hành Trung ương, 2026].

5. Kết luận

Môi trường truyền thông số không làm giảm vai trò của báo chí chính thống trong TTCT cho TN, nhưng thay đổi điều kiện để vai trò đó được thực hiện. Khảo sát thăm dò cho thấy nhóm TN tham gia nghiên cứu đánh giá tương đối tích cực khả năng cập nhật, độ tin cậy và giá trị hỗ trợ hiểu chủ trương, chính sách của báo chí Thủ đô; trong khi các chỉ báo về mức độ phù hợp, đổi mới cách truyền tải và đặc biệt là sẵn sàng tương tác, chia sẻ thấp hơn. Vì vậy, vấn đề trọng tâm không chỉ là làm cho thông tin chính thống xuất hiện nhiều hơn trên Facebook, mà là chuyển lợi thế về độ tin cậy thành khả năng giải thích, kết nối và tạo tương tác có ý nghĩa với công chúng trẻ.

Trong bối cảnh báo chí Hà Nội đang được tổ chức theo mô hình hội tụ, Facebook cần được coi là một môi trường giao tiếp có đặc trưng riêng chứ không chỉ là kênh phân phối lại nội dung. Do quy mô mẫu khảo sát còn nhỏ, các nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng số người tham gia và kết hợp khảo sát công chúng với phân tích trực tiếp nội dung, định dạng và dữ liệu tương tác của các fanpage. Đây là hướng cần thiết để đánh giá đầy đủ hơn khả năng chuyển hóa ưu thế của nguồn tin chính thống thành năng lực tiếp cận và thuyết phục TN trong môi trường đa nền tảng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1, Ban Chấp hành Trung ương (2026). Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng.

2, Cao Thu Hằng, Lê Trọng Tuyến (2022). Nâng cao hiệu quả sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội trong TTCT ở Việt Nam hiện nay. Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 20/12/2022. Truy cập từ https://www.tapchicongsan.org.vn/ ngày 24/8/2026.

3, Cổng Thông tin điện tử Thành phố Hà Nội (2026). Công bố và trao Quyết định thành lập Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Truy cập từ https://hanoi.gov.vn/ ngày 24/8/2026.

4, Kemp, S. (2025). Digital 2026: Vietnam. DataReportal. Truy cập từ https://datareportal.com/reports/digital-2026-vietnam ngày 24/8/2026.

5, Nguyễn Thị Trường Giang (chủ biên), Đinh Thị Thu Hằng, Lương Khắc Hiếu và cộng sự (2024). Đổi mới công tác TTCT trên mạng xã hội ở Việt Nam hiện nay. Hà Nội: Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông.

6, Robertson, C. T., Ross Arguedas, A., Mukherjee, M., Fletcher, R. (2026). Understanding young news audiences at a time of rapid change. Reuters Institute for the Study of Journalism, University of Oxford. DOI: 10.60625/risj-r08r-mt26.

7, Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1331/QĐ-TTg ngày 24/7/2021 ban hành Chiến lược phát triển TN Việt Nam giai đoạn 2021-2030.

8, Văn phòng Quốc hội (2025). Văn bản hợp nhất số 92/VBHN-VPQH ngày 22/8/2025 hợp nhất Luật Thanh niên.

 Hoàng Thu Trà