Phong trào "Bình dân hoc vụ số" của thanh niên Đà Nẵng. Ảnh: Thành Đạt
1. Những "hạt nhân số" trên mọi mặt trận
2. Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo: Từ khát vọng lập thân đến kiến tạo giá trị kinh tế
Từ khát vọng lập thân, lập nghiệp, thanh niên chủ động hiện thực hóa các giải pháp sáng tạo trong sản xuất. Phong trào sáng tạo trong lao động, sản xuất đã kích hoạt tiềm năng nghiên cứu trong giới trẻ. Đã có 156.291 ý tưởng, sáng kiến của đoàn viên, thanh niên được trợ lực triển khai với kinh phí hỗ trợ 388 tỷ đồng, mang lại giá trị làm lợi thực tế cho xã hội hơn 642 tỷ đồng (trong đó tính riêng giá trị làm lợi từ các sáng kiến trong các đợt phát động đạt tới 1.255 tỷ đồng)[4]. Các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn, tận dụng công nghệ sinh học và tự động hóa trong canh tác nông thôn mới xuất hiện ngày càng nhiều. Thanh niên nông thôn đã nhanh chóng chuyển đổi mô hình kinh doanh truyền thống sang kinh tế nền tảng: ứng dụng công nghệ để chuẩn hóa sản phẩm OCOP, mở các phiên livestream quảng bá nông sản và đưa sản phẩm địa phương lên các sàn thương mại điện tử lớn. Các cấp bộ đoàn, hội đã chú trọng mở rộng mạng lưới ươm mầm doanh nghiệp trẻ. Môi trường khởi nghiệp sáng tạo trong thanh niên được nuôi dưỡng qua 1.422 cuộc thi "Tìm kiếm ý tưởng khởi nghiệp", thu hút 2.371.471 lượt thanh niên tham gia với 36.831 ý tưởng được tư vấn, sàng lọc. Cùng với đó, 2.472 diễn đàn, hội thảo chuyên sâu về chính sách việc làm, khởi nghiệp và kinh tế tư nhân đã quy tụ hơn 8,58 triệu lượt thanh niên tiếp cận tri thức quản trị hiện đại. Trong giai đoạn này, đã có 7.178 dự án khởi nghiệp sáng tạo của thanh niên được tổ chức đồng hành và tiếp sức kỹ thuật. Để giải bài toán vốn - trở ngại lớn nhất của các startup trẻ - nguồn vốn vay hỗ trợ thanh niên làm kinh tế, lập nghiệp ủy thác qua Ngân hàng Chính sách Xã hội và Quỹ Quốc gia về việc làm đã được giải ngân đạt 8.418 tỷ đồng. Song song với kinh tế công nghệ, tinh thần xung kích của tuổi trẻ còn hiện diện rõ nét trên các công trường trọng điểm quốc gia: 465 đội hình với 6.272 thanh niên trực tiếp tham gia hỗ trợ giải phóng mặt bằng, thi công đường dây 500kV mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối; 283 đội hình tham gia dự án 3.000 km đường bộ cao tốc và 44 đội hình hỗ trợ tuyến đường dây 500kV Lào Cai - Vĩnh Yên[5].
3. Nhận diện những "điểm nghẽn" và thách thức từ thực tế
Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn khởi nghiệp và chuyển đổi số của thanh niên vẫn bộc lộ những rào cản cần được tháo gỡ kịp thời. Đó là, áp lực về vốn và thủ tục tài chính. Dù nguồn vốn vay hỗ trợ đạt hơn 8.400 tỷ đồng, con số này vẫn chưa đáp ứng trọn vẹn nhu cầu vốn ngày càng lớn của các mô hình kinh tế thanh niên do các vướng mắc về cơ chế tín dụng ưu đãi, điều kiện thế chấp và thủ tục chứng minh hiệu quả dự án mới. Năng lực tiếp cận công nghệ mới, AI và kỹ năng số chuyên sâu vẫn có sự chênh lệch đáng kể giữa đô thị lớn và vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tính thương mại hóa của các dự án đổi mới sáng tạo còn bất cập. Không ít ý tưởng khởi nghiệp dừng lại ở mức đoạt giải tại các cuộc thi, gặp nhiều lúng túng khi bước vào giai đoạn thương mại hóa, mở rộng thị trường, hoặc thiếu năng lực quản trị doanh nghiệp khi gặp biến động thị trường.
4. Đòn bẩy chiến lược đưa thanh niên bứt phá trong giai đoạn phát triển mới
Để thanh niên thực sự trở thành lực lượng tiên phong thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong bối cảnh tình hình mới, các cấp bộ đoàn cần đồng hành, hỗ trợ thanh niên thực hiện các giải pháp sau:
Một là, đột phá làm chủ công nghệ mới và phổ cập trí tuệ nhân tạo (AI)
Triển khai sâu rộng tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW trong thanh niên, đưa phong trào "Bình dân học vụ số cho thanh niên" phát triển lên cấp độ cao hơn: phổ cập kiến thức về AI, dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và blockchain đi liền với đào tạo an ninh mạng, văn hóa và đạo đức số. Tiếp tục củng cố các mô hình "Tình nguyện viên số" và "Tổ công nghệ số cộng đồng", tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các hợp tác xã thanh niên số hóa quy trình kinh doanh, hướng đến đóng góp vào mục tiêu kinh tế số chiếm 30% GDP cả nước. Phát huy mạng lưới trí thức trẻ: Đẩy mạnh kết nối đội ngũ chuyên gia công nghệ thông qua Mạng lưới Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu; thúc đẩy chuyển giao tri thức số, nhân rộng mô hình giáo dục STEM và trường học số.
Hai là, kiến tạo hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thực chất
Chuyển từ "khơi gợi ý tưởng" sang "bảo đảm đầu ra": Đặt trọng tâm giải quyết bài toán thị trường cho các startup trẻ, hướng tới mục tiêu hỗ trợ đầu ra sản phẩm/dịch vụ cho các dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Phát triển kinh tế xanh và thương hiệu Việt: Định hướng thanh niên khởi nghiệp vào các lĩnh vực tạo giá trị bền vững: nông nghiệp tuần hoàn, năng lượng tái tạo, du lịch sinh thái và chuỗi cung ứng OCOP. Khuyến khích thanh niên làm chủ các thương hiệu "Make in Vietnam", "Made in Vietnam" đạt tiêu chuẩn quốc tế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030. Mở rộng các chương trình huấn luyện quản trị doanh nghiệp đổi mới sáng tạo; phát huy vai trò của Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam trong việc đỡ đầu, dẫn dắt thế hệ khởi nghiệp đi sau. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý để khơi thông nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ Quốc gia về việc làm và vốn ủy thác của Ngân hàng Chính sách Xã hội.
Ba là, ứng dụng quản trị số và thực thi nguyên tắc "3 Dễ - 3 Rõ - 3 Đo"
Đồng bộ hóa dữ liệu định danh: Hằng năm, bảo đảm 100% dữ liệu đoàn viên, thanh niên được cập nhật theo tiêu chí "đúng - đủ - sạch - sống", kết nối đồng bộ với nền tảng định danh VNeID; đẩy mạnh sử dụng sổ và thẻ đoàn viên điện tử. Đổi mới phương thức tập hợp thanh niên trên không gian mạng; thực hiện phương pháp quản trị "3 Dễ - 3 Rõ - 3 Đo" (Dễ hiểu - Dễ nhớ - Dễ làm; Rõ mục tiêu - Rõ trách nhiệm - Rõ thời hạn; Đo đầu vào - Đo đầu ra - Đo tác động) nhằm bảo đảm mọi phong trào khởi nghiệp, sáng tạo đều đo lường được kết quả thực chất và giá trị mang lại cho cộng đồng.
Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia không chỉ là xu thế thời đại mà là con đường tất yếu để Việt Nam vươn mình trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Với tư duy mở, khả năng tiếp cận công nghệ nhạy bén và khát vọng cống hiến lớn lao, thanh niên Việt Nam chính là động lực mạnh mẽ nhất để hiện thực hóa tầm nhìn này. Khi mỗi người trẻ đều chủ động trang bị năng lực số, dám dấn thân vào những bài toán khó của đất nước và biến tri thức thành các sản phẩm kinh tế cụ thể, thế hệ trẻ sẽ vững vàng làm chủ công nghệ, làm chủ vận mệnh phát triển của dân tộc.
TS Lê Văn Ri
- [1],[3],[5]. Ban chấp hành Trung ương Đoàn (2026): Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn khóa XII trình tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII, tr.36.
- ↑[2],[4]. Ban chấp hành Trung ương Đoàn (2026): Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn khóa XII trình tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII, tr.37. ↑↑↑↑