Trong đó, thanh niên Quân đội là lực lượng có ưu thế về sức trẻ, khả năng tiếp cận khoa học, công nghệ, ngoại ngữ và tinh thần đổi mới sáng tạo; đồng thời là lực lượng góp phần trực tiếp lan tỏa hình ảnh, bản lĩnh, văn hóa và trách nhiệm quốc tế của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Tuy nhiên, năng lực hội nhập quốc tế của thanh niên không thể chỉ hình thành thông qua giáo dục lý luận hoặc tham gia các hoạt động giao lưu riêng lẻ. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp giữa tri thức, bản lĩnh, kỹ năng thực hành, năng lực truyền thông và tinh thần chủ động đổi mới. Mô hình sáng tạo "5T" với năm thành tố Tri thức, Tự tin, Thực hành, Truyền thông và Tiên phong cung cấp một cách tiếp cận có tính hệ thống, gắn giáo dục, rèn luyện với thực tiễn đối ngoại quốc phòng. Bài viết làm rõ nội dung năng lực hội nhập quốc tế của thanh niên Quân đội, phân tích cơ chế phát triển năng lực thông qua mô hình "5T" và đề xuất định hướng vận dụng trong thực tiễn.
Năng lực hội nhập quốc tế của thanh niên Quân đội có thể hiểu là tổng hợp tri thức, bản lĩnh chính trị, phẩm chất, kỹ năng, kinh nghiệm và khả năng vận dụng sáng tạo của đoàn viên, thanh niên trong quá trình học tập, giao tiếp, hợp tác, thực hiện nhiệm vụ và xử lý tình huống có yếu tố quốc tế, bảo đảm đúng đường lối đối ngoại của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, quy định của Quân đội và yêu cầu nhiệm vụ được giao.
Khác với năng lực hội nhập quốc tế nói chung, năng lực hội nhập quốc tế của thanh niên Quân đội mang tính đặc thù bởi gắn trực tiếp với môi trường quân sự, nhiệm vụ quốc phòng, kỷ luật quân đội và yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc. Thanh niên tham gia hoạt động đối ngoại quốc phòng không chỉ đại diện cho bản thân mà còn thể hiện hình ảnh đơn vị, Quân đội và đất nước. Do đó, năng lực hội nhập phải thống nhất giữa bản lĩnh chính trị với trình độ chuyên môn, giữa khả năng giao tiếp quốc tế với ý thức tổ chức kỷ luật, giữa sự chủ động sáng tạo với việc tuân thủ nguyên tắc, quy định và phạm vi trách nhiệm. Năng lực này được thể hiện trên một số phương diện chủ yếu như: năng lực nhận thức và vận dụng tri thức hội nhập quốc tế; năng lực bản lĩnh, giao tiếp và thích ứng trong môi trường quốc tế; năng lực thực hành và phối hợp thực hiện nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng; năng lực truyền thông và sử dụng công nghệ trong hội nhập quốc tế; năng lực chủ động đổi mới sáng tạo và tự phát triển. Mô hình sáng tạo "5T" tiếp cận phát triển năng lực theo hướng tích hợp năm thành tố: Tri thức, Tự tin, Thực hành, Truyền thông và Tiên phong. Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở việc xác định năm nội dung cần bồi dưỡng mà còn ở khả năng kết nối chúng thành quá trình giáo dục, rèn luyện, trải nghiệm, vận dụng và phát triển năng lực hội nhập quốc tế của thanh niên Quân đội. Cụ thể như sau:
Một là, phát triển Tri thức – nền tảng nhận thức và hành động đúng trong môi trường quốc tế. Tri thức là thành tố nền tảng, chi phối chất lượng hình thành các thành tố còn lại. Để phát triển năng lực hội nhập quốc tế, thanh niên Quân đội cần được trang bị đồng bộ kiến thức chính trị, quốc phòng, đối ngoại, quan hệ quốc tế, luật pháp quốc tế, ngoại ngữ, văn hóa và công nghệ số. Nội dung bồi dưỡng cần gắn với nhiệm vụ thực tế, giúp thanh niên không chỉ hiểu chủ trương, đường lối mà còn biết vận dụng vào giao tiếp, phối hợp và giải quyết công việc cụ thể. Cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, tổ chức Đoàn và các cơ sở đào tạo cần phối hợp xây dựng nội dung bồi dưỡng phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đối với thanh niên học tập tại học viện, nhà trường, cần chú trọng kiến thức nền tảng, ngoại ngữ chuyên ngành, kỹ năng nghiên cứu và nhận thức về hội nhập quốc tế. Đối với thanh niên tại đơn vị cơ sở, cần tăng cường kiến thức thiết thực gắn với nhiệm vụ, địa bàn, đối tượng và hình thức hoạt động đối ngoại mà đơn vị có khả năng tham gia. Phương pháp bồi dưỡng cần chuyển từ truyền đạt một chiều sang kết hợp nghiên cứu tình huống, thảo luận chuyên đề, học ngoại ngữ theo nhiệm vụ, khai thác tài liệu chuyên ngành và trao đổi học thuật. Kết quả cần được đánh giá bằng khả năng giải thích, vận dụng kiến thức và xử lý tình huống, không chỉ bằng mức độ tham gia lớp học. Qua đó, Tri thức trở thành nền tảng thực chất để thanh niên nhận thức đúng, hành động đúng và chủ động phát triển các năng lực hội nhập khác.
Hai là, phát triển Tự tin – bản lĩnh chính trị, kỹ năng giao tiếp và khả năng thích ứng trong môi trường quốc tế. Tự tin trong Mô hình sáng tạo "5T" không đồng nghĩa với sự mạnh dạn đơn thuần, mà là sự thống nhất giữa bản lĩnh chính trị, niềm tin, kiến thức, kỹ năng giao tiếp và khả năng làm chủ bản thân. Thanh niên cần được rèn luyện để có thể trình bày quan điểm rõ ràng, trao đổi chuyên môn phù hợp, tôn trọng khác biệt văn hóa, xử lý bất đồng có nguyên tắc và duy trì phong cách, tác phong chuẩn mực của quân nhân. Để hình thành năng lực này, cần tổ chức các hoạt động thực hành giao tiếp ngoại ngữ, thuyết trình, làm việc nhóm, mô phỏng hội nghị quốc tế, đối thoại chuyên đề và xử lý tình huống liên văn hóa. Cán bộ Đoàn, cán bộ quản lý và người trực tiếp hướng dẫn cần tạo môi trường rèn luyện có định hướng, khuyến khích thanh niên chủ động thể hiện năng lực, đồng thời kịp thời uốn nắn những biểu hiện thiếu chuẩn mực hoặc chưa phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ. Cùng với kỹ năng giao tiếp, phải chú trọng bồi dưỡng khả năng nhận diện thông tin sai lệch, giữ vững lập trường, tuân thủ quy định về phát ngôn và bảo mật. Tự tin cần được hình thành trên cơ sở tri thức vững, bản lĩnh tốt và khả năng làm chủ hành vi. Khi đó, thanh niên mới có thể chủ động hội nhập nhưng không hòa tan, linh hoạt trong phương pháp nhưng kiên định về nguyên tắc.
Ba là, phát triển Thực hành – chuyển hóa kiến thức và bản lĩnh thành năng lực thực hiện nhiệm vụ. Thực hành là khâu kiểm nghiệm trực tiếp kết quả giáo dục, bồi dưỡng và rèn luyện. Nếu chỉ trang bị kiến thức mà thiếu môi trường vận dụng, năng lực hội nhập khó hình thành đầy đủ. Vì vậy, cần đưa thanh niên vào những hoạt động phù hợp với chức trách, trình độ và điều kiện thực tế, từ giao lưu hữu nghị quốc phòng, diễn đàn thanh niên, nghiên cứu khoa học quốc tế đến hỗ trợ hoạt động hợp tác, truyền thông và các nhiệm vụ chuyên môn có yếu tố nước ngoài. Đối với những đơn vị ít có điều kiện tham gia hoạt động quốc tế trực tiếp, có thể tổ chức hội nghị mô phỏng, thực hành thuyết trình bằng ngoại ngữ, xây dựng tình huống giao tiếp đa văn hóa, diễn tập quy trình phối hợp và trao đổi trực tuyến với cơ sở đào tạo hoặc đối tác phù hợp. Các hình thức này không thay thế hoàn toàn trải nghiệm thực tế nhưng tạo cơ hội rèn luyện rộng hơn, giúp thanh niên chuẩn bị tốt trước khi được giao nhiệm vụ. Mỗi hoạt động thực hành cần xác định rõ mục tiêu năng lực, nhiệm vụ cá nhân, yêu cầu đầu ra và cách đánh giá. Sau hoạt động, cần tổ chức nhận xét, trao đổi kinh nghiệm, tự đánh giá và rút kinh nghiệm tập thể. Qua đó, những tình huống thực tế trở thành nguồn tri thức mới, giúp hoàn thiện kỹ năng và nâng cao khả năng thích ứng. Thực hành vì vậy không phải khâu kết thúc mà là mắt xích thường xuyên trong chu trình phát triển năng lực hội nhập quốc tế.
Bốn là, phát triển Truyền thông – năng lực kết nối quốc tế và lan tỏa hình ảnh Quân đội trong môi trường số. Trong điều kiện truyền thông số phát triển mạnh, năng lực hội nhập quốc tế còn thể hiện ở khả năng tiếp nhận, xử lý và truyền tải thông tin phù hợp với từng đối tượng, môi trường và mục tiêu giao tiếp. Thanh niên Quân đội có ưu thế về khả năng tiếp cận công nghệ, nhưng ưu thế đó chỉ phát huy hiệu quả khi được kết hợp với kỹ năng truyền thông, ngoại ngữ, hiểu biết văn hóa và ý thức trách nhiệm. Cần bồi dưỡng cho thanh niên kỹ năng xây dựng tin, bài, hình ảnh, video và sản phẩm đa phương tiện; kỹ năng giới thiệu hoạt động đối ngoại quốc phòng bằng ngoại ngữ; khả năng lựa chọn thông tin phù hợp và kiểm chứng nguồn tin. Hoạt động truyền thông phải góp phần quảng bá truyền thống, thành tựu, hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ", tăng cường hiểu biết và tin cậy giữa thanh niên Quân đội Việt Nam với bạn bè quốc tế. Đặc biệt, cần gắn kỹ năng truyền thông với yêu cầu bảo vệ bí mật quân sự, bảo đảm an toàn thông tin, tuân thủ quy định về phát ngôn, đăng tải và sử dụng mạng xã hội. Không phải mọi thông tin có thể tiếp cận đều được phép công khai; không phải mọi phương tiện số đều phù hợp để sử dụng trong nhiệm vụ đối ngoại. Vì vậy, phát triển năng lực truyền thông phải đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm, kỹ năng thẩm định và khả năng nhận diện rủi ro. Thông qua thực hành truyền thông có hướng dẫn, thanh niên vừa nâng cao năng lực số, vừa học cách chuyển tải thông điệp chính xác, thuyết phục và có trách nhiệm. Đây là một phương thức phát huy sức mạnh mềm của Quân đội, đồng thời mở rộng không gian thực hành hội nhập quốc tế cho những đối tượng chưa có nhiều cơ hội tham gia hoạt động trực tiếp ở nước ngoài.
Năm là, phát triển Tiên phong – động lực tự học, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực hội nhập liên tục. Tiên phong là thành tố thể hiện khả năng chủ động của thanh niên trong tiếp nhận tri thức mới, đề xuất sáng kiến và tìm kiếm phương thức thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn. Năng lực hội nhập quốc tế không thể hình thành một lần rồi duy trì nguyên trạng, mà đòi hỏi cá nhân thường xuyên cập nhật tình hình, nâng cao ngoại ngữ, làm chủ công nghệ và thích ứng với yêu cầu mới. Cần phát huy phong trào "Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội", khuyến khích thanh niên nghiên cứu khoa học, xây dựng sáng kiến về bồi dưỡng ngoại ngữ, mô phỏng hội nghị quốc tế, truyền thông số, ứng dụng công nghệ và tổ chức hoạt động giao lưu. Tổ chức Đoàn cần tạo diễn đàn để thanh niên trình bày ý tưởng, thử nghiệm cách làm phù hợp trong phạm vi được phép, nhận phản hồi và hoàn thiện sản phẩm. Sự tiên phong phải gắn với trách nhiệm, tính khả thi và hiệu quả thực tế, tránh chạy theo hình thức hoặc coi số lượng sáng kiến là thước đo duy nhất. Những cách làm tốt cần được đánh giá, hoàn thiện, chia sẻ và nhân rộng phù hợp với đặc điểm từng đơn vị. Đồng thời, phải khuyến khích mỗi đoàn viên, thanh niên xây dựng kế hoạch tự học, tự rèn luyện, xác định mục tiêu phát triển năng lực và định kỳ tự đánh giá kết quả. Khi Tiên phong được phát huy, thanh niên không chỉ là đối tượng được bồi dưỡng mà còn trở thành chủ thể tích cực của quá trình hội nhập, chủ động đề xuất nội dung, phương pháp và môi trường rèn luyện mới, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động đối ngoại quốc phòng.
Phát triển năng lực hội nhập quốc tế cho thanh niên Quân đội là yêu cầu khách quan trước sự phát triển của đối ngoại quốc phòng và quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Năng lực đó phải được hình thành đồng bộ từ tri thức, bản lĩnh, kỹ năng thực hành, truyền thông đến tinh thần chủ động đổi mới sáng tạo, gắn với đặc thù quân sự, kỷ luật và yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc. Để mô hình phát huy hiệu quả, cần bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất; xây dựng lộ trình theo đối tượng; mở rộng môi trường thực hành; phát triển năng lực truyền thông số an toàn, đúng quy định; đồng thời hình thành cơ chế đánh giá và hoàn thiện thường xuyên. Qua đó, thanh niên Quân đội từng bước trở thành lực lượng có bản lĩnh, tri thức, kỹ năng và tinh thần tiên phong, góp phần nâng cao chất lượng đối ngoại quốc phòng trong thời kỳ mới.
Đại uý Nguyễn Xuân Thế, Thiếu tá Nguyễn Chí Giáp, Đại uý Vương Đức Thịnh
Hệ 2, Học viện Chính trị
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.
2. Bộ Quốc phòng (2019), Quốc phòng Việt Nam 2019, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Quốc hội (2020), Luật Thanh niên, Luật số 57/2020/QH14 ngày 16/6/2020.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.