Phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên giúp người học chủ động chiếm lĩnh tri thức, xây dựng bản lĩnh chính trị, rèn luyện tư duy khoa học, phương pháp làm việc độc lập và đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác của người sĩ quan sau khi ra trường. Trên cơ sở làm rõ nội hàm, thực trạng năng lực tự nghiên cứu ở Trường Sĩ quan Lục quân 1, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên, góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đòi hỏi công tác giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức đào tạo. Đối với Trường Sĩ quan Lục quân 1, mục tiêu không chỉ đào tạo người sĩ quan có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt mà còn phải có năng lực tư duy độc lập, khả năng nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và giải quyết hiệu quả các vấn đề nảy sinh trong hoạt động quân sự.
Trong quá trình đó, năng lực tự nghiên cứu giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là nền tảng để học viên chủ động tiếp cận tri thức mới, nâng cao chất lượng học tập, phát triển tư duy khoa học và hình thành năng lực sáng tạo. Thực tiễn cho thấy, mặc dù hoạt động nghiên cứu khoa học của học viên Trường Sĩ quan Lục quân 1 đã có nhiều chuyển biến tích cực, song năng lực tự nghiên cứu của một bộ phận học viên vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo và nhiệm vụ xây dựng quân đội trong tình hình mới. Vì vậy, nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Một số vấn đề về năng lực tự nghiên cứu của học viên
Năng lực tự nghiên cứu của học viên được hiểu là tổng thể những tri thức, phẩm chất, tính chủ động, tích cực và sáng tạo của người học trong việc xác định vấn đề nghiên cứu, xây dựng kế hoạch, thu thập và xử lý thông tin, vận dụng phương pháp nghiên cứu khoa học để phân tích, đánh giá và giải quyết các vấn đề lý luận, thực tiễn trong quá trình học tập, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, năng lực tự nghiên cứu vừa phản ánh trình độ học tập của học viên, vừa thể hiện khả năng tự phát triển bản thân trong suốt quá trình công tác.
Xét về cấu trúc, năng lực tự nghiên cứu của học viên bao gồm nhiều yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Trước hết là động cơ và ý thức tự nghiên cứu, thể hiện ở nhu cầu học tập, khát vọng khám phá tri thức, tinh thần tự giác và trách nhiệm trong nghiên cứu khoa học. Đây là yếu tố định hướng, tạo động lực để học viên chủ động tìm tòi, học hỏi và không ngừng hoàn thiện bản thân. Tiếp đến là hệ thống tri thức và phương pháp nghiên cứu khoa học, bao gồm kiến thức chuyên ngành, kiến thức phương pháp luận, khả năng vận dụng các phương pháp nghiên cứu để giải quyết những vấn đề đặt ra. Bên cạnh đó là kỹ năng nghiên cứu khoa học, như kỹ năng phát hiện và xác định vấn đề nghiên cứu, thu thập, xử lý và phân tích tài liệu, lập luận khoa học, trình bày kết quả nghiên cứu, bảo vệ quan điểm khoa học và vận dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Một thành tố quan trọng khác là phẩm chất nghiên cứu, tư duy độc lập, sáng tạo và tư duy phản biện, giúp học viên không chỉ tiếp thu tri thức mà còn biết phân tích, đánh giá, phát hiện những vấn đề mới và đề xuất các giải pháp phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Đối với học viên Trường Sĩ quan Lục quân 1, năng lực tự nghiên cứu còn mang những đặc điểm riêng, gắn với mục tiêu đào tạo người sĩ quan chỉ huy cấp phân đội. Do đó, hoạt động tự nghiên cứu không chỉ hướng tới việc tiếp thu tri thức khoa học quân sự mà còn góp phần rèn luyện bản lĩnh chính trị, tư duy quân sự, năng lực tổ chức, chỉ huy, quản lý bộ đội và năng lực tiến hành công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở. Quá trình tự nghiên cứu giúp học viên biết vận dụng kiến thức lý luận vào phân tích, giải quyết những vấn đề thực tiễn trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Đây là yêu cầu quan trọng để người học hình thành năng lực tổng kết thực tiễn, phát triển tư duy lý luận và thích ứng với sự phát triển của khoa học quân sự trong điều kiện mới.
Trong điều kiện chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ hiện nay, nội hàm của năng lực tự nghiên cứu tiếp tục được mở rộng. Ngoài những yêu cầu truyền thống, học viên cần có khả năng khai thác hiệu quả thư viện số, cơ sở dữ liệu khoa học, các nền tảng học tập trực tuyến và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong tìm kiếm, xử lý, phân tích thông tin phục vụ nghiên cứu. Tuy nhiên, việc sử dụng các công cụ số và AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người học có tư duy độc lập, biết kiểm chứng thông tin, tuân thủ các nguyên tắc về đạo đức nghiên cứu và liêm chính học thuật. Vì vậy, phát triển năng lực tự nghiên cứu trong giai đoạn hiện nay không chỉ là phát triển kỹ năng nghiên cứu theo nghĩa truyền thống mà còn là quá trình hình thành năng lực học tập suốt đời, năng lực thích ứng với môi trường số và khả năng đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1.
2.2. Thực trạng phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên ở Trường Sĩ quan Lục quân 1
Thực tiễn phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 những năm gần đây, cùng với quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo, năng lực tự nghiên cứu của học viên đã có nhiều chuyển biến tích cực. Báo cáo Chính trị chỉ rõ: "Lãnh đạo quán triệt, thực hiện nghiêm nghị quyết, chỉ thị, quyết định của Đảng, QUTW, Bộ Quốc phòng về nhiệm vụ khoa học quân sự. Triển khai thực hiện công tác khoa học quân sự, kế hoạch chuyển đổi số đồng bộ, hiệu quả; đề tài, tài liệu, giáo trình, cải tiến, sáng kiến có phạm vi nghiên cứu toàn diện, đa dạng, được nâng lên cả về số lượng và chất lượng. Quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả các trang thiết bị công nghệ thông tin, thư viện điện tử; bảo đảm tốt an toàn thông tin, an ninh mạng cho các hoạt động của Nhà trường. Công tác bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác khoa học được chú trọng" [1]. Đa số học viên chủ động tìm kiếm tài liệu phục vụ học tập, nghiên cứu thông qua các tài liệu, giáo trình, thư viện điện tử, các nguồn sách tham khảo, chuyên khảo, các luận văn, đồng thời mở rộng phạm vi khai thác tài liệu thông qua các thư viện như: Thư viện Thành phố Hà Nội, thư viện Quốc gia… Thông qua hoạt động này giúp người học viên có ý thức tự học, tự rèn, tự nghiên cứu, tự bồi dưỡng từng bước được nâng lên.
Bên cạnh đó, hoạt động nghiên cứu khoa học của học viên cũng có nhiều khởi sắc. Học viên tích cực tham gia các đề tài, sáng kiến, hội thi nghiên cứu khoa học và các buổi xêmina, tọa đàm học thuật. Thông qua đó, nhiều học viên từng bước hình thành tư duy nghiên cứu, biết phát hiện vấn đề từ thực tiễn huấn luyện, quản lý bộ đội và hoạt động công tác đảng, công tác chính trị. Chất lượng một số công trình nghiên cứu ngày càng được nâng lên, bước đầu thể hiện khả năng gắn kết giữa lý luận với thực tiễn quân sự. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong học tập, nghiên cứu cũng được chú trọng hơn. Nhiều học viên biết sử dụng các phần mềm hỗ trợ quản lý tài liệu, xử lý dữ liệu, trình bày kết quả nghiên cứu, góp phần nâng cao hiệu quả học tập và nghiên cứu khoa học.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, năng lực tự nghiên cứu của một bộ phận học viên vẫn còn nhiều hạn chế. Báo cáo Chính trị tại Đại hội XIV của Đảng bộ Trường sĩ quan Lục quân 1 cũng chỉ rõ: "Công tác giảng dạy, quản lý, trợ giáo giúp đỡ học viên của một số khoa, đơn vị có mặt hạn chế" [2]. Điều này cũng tác động trực tiếp đến quá trình hướng dẫn, hỗ trợ năng lực tự nghiên cứu cho học viên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong công tác giáo dục đào tạo. Ngoài ra việc xây dựng kỹ năng đọc, phân tích, tổng hợp tài liệu khoa học chưa có tính hệ thống, còn sao chép đơn giản, chưa nghiên cứu một cách có chiều sâu và chưa thực sự thành thạo phương pháp trích dẫn, xử lý thông tin và tổ chức nội dung nghiên cứu.
2.3. Một số giải pháp phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên đáp ứng yêu cầu nghiên cứu khoa học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức của học viên về vị trí, vai trò của tự nghiên cứu trong học tập, rèn luyện và nghiên cứu khoa học
Nhận thức là yếu tố có ý nghĩa quyết định đến động cơ, thái độ và hành vi của mỗi cá nhân. Đối với học viên Trường Sĩ quan Lục quân 1, việc hình thành nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của tự nghiên cứu là tiền đề quan trọng để xây dựng động cơ học tập tích cực, phát huy tính chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập, rèn luyện và tham gia nghiên cứu khoa học. Thực tiễn cho thấy, một bộ phận học viên vẫn chưa nhận thức đầy đủ rằng tự nghiên cứu là con đường quan trọng để nâng cao trình độ tư duy, phát triển năng lực nghề nghiệp và hoàn thiện phẩm chất của người sĩ quan chỉ huy. Không ít học viên còn xem nghiên cứu khoa học là nhiệm vụ mang tính phong trào hoặc chỉ nhằm hoàn thành yêu cầu của chương trình đào tạo. Chính nhận thức chưa đầy đủ đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả hoạt động tự nghiên cứu.
Để khắc phục tình trạng trên, cấp ủy, chỉ huy các cấp, cơ quan chức năng, các khoa giáo viên và hệ quản lý học viên cần tăng cường giáo dục, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cho học viên về ý nghĩa, vai trò của tự nghiên cứu đối với quá trình học tập và phát triển năng lực của người sĩ quan tương lai. Nội dung giáo dục cần làm rõ tự nghiên cứu không chỉ là phương thức tiếp thu tri thức mà còn là quá trình rèn luyện tư duy khoa học, phương pháp làm việc độc lập, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, góp phần hình thành năng lực tổng kết thực tiễn, phát triển tư duy quân sự và bản lĩnh chính trị. Đồng thời, cần giúp học viên nhận thức rằng trong điều kiện chuyển đổi số và sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, kiến thức được trang bị trong nhà trường chỉ là nền tảng ban đầu; năng lực tự học, tự nghiên cứu mới là yếu tố quyết định khả năng thích ứng, hoàn thiện bản thân và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong suốt quá trình công tác.
Cùng với công tác giáo dục, cần xây dựng môi trường học tập khuyến khích tinh thần tự nghiên cứu và sáng tạo của học viên. Thông qua các buổi sinh hoạt học thuật, tọa đàm khoa học, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu, giới thiệu các công trình nghiên cứu tiêu biểu và biểu dương, khen thưởng kịp thời những tập thể, cá nhân có thành tích trong nghiên cứu khoa học, nhà trường sẽ tạo động lực để học viên tích cực tham gia nghiên cứu. Bên cạnh đó, đội ngũ giảng viên cần thường xuyên định hướng, khơi gợi hứng thú nghiên cứu, giúp học viên thấy được giá trị thực tiễn của hoạt động nghiên cứu khoa học đối với công tác huấn luyện, quản lý bộ đội và công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở. Khi nhận thức được nâng cao, học viên sẽ chuyển từ học tập mang tính thụ động sang chủ động tìm tòi, khám phá tri thức, xem tự nghiên cứu là nhu cầu tự thân và là một nội dung không thể thiếu trong quá trình hoàn thiện phẩm chất, năng lực của người sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam.
Hai là, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và năng lực tự nghiên cứu của học viên
Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những giải pháp quan trọng nhằm phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay. Trong giáo dục hiện đại, người học được xác định là chủ thể của quá trình nhận thức, còn giảng viên giữ vai trò tổ chức, định hướng và hướng dẫn hoạt động học tập. Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học không chỉ nhằm truyền thụ tri thức mà quan trọng hơn là hình thành cho học viên phương pháp tự học, tự nghiên cứu và năng lực giải quyết các vấn đề nảy sinh từ thực tiễn.
Thực tiễn cho thấy, ở một số nội dung đào tạo, phương pháp giảng dạy vẫn còn thiên về truyền đạt kiến thức theo lối một chiều, trong khi thời gian dành cho hoạt động tự nghiên cứu, trao đổi học thuật và phát huy tư duy độc lập của học viên còn hạn chế. Điều đó làm cho học viên có xu hướng tiếp thu tri thức một cách thụ động, ít chủ động tìm tòi, khám phá và chưa hình thành được kỹ năng nghiên cứu khoa học một cách bền vững. Do đó, đổi mới phương pháp dạy học cần được thực hiện đồng bộ theo hướng lấy người học làm trung tâm, gắn chặt giữa truyền thụ tri thức với hướng dẫn phương pháp nghiên cứu.
Đội ngũ giảng viên cần tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học nêu vấn đề, nghiên cứu tình huống, thảo luận nhóm, xêmina khoa học, học tập theo dự án và giao nhiệm vụ nghiên cứu độc lập. Thông qua các hoạt động này, học viên được đặt vào những tình huống có vấn đề, phải tự tìm kiếm tài liệu, phân tích thông tin, lựa chọn phương án giải quyết và bảo vệ quan điểm khoa học của mình. Quá trình đó không chỉ giúp học viên nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện tư duy phản biện, khả năng lập luận khoa học và phương pháp nghiên cứu độc lập.
Bên cạnh đó, nội dung giảng dạy cần được gắn kết chặt chẽ với thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, quản lý bộ đội và công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở. Trong mỗi bài giảng, giảng viên cần tăng cường khai thác các tình huống thực tiễn, các vấn đề mới nảy sinh trong hoạt động quân sự để học viên phân tích, thảo luận và đề xuất giải pháp. Đây vừa là cơ sở giúp học viên phát triển năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn, vừa tạo nguồn đề tài cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Đồng thời, cần đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng coi trọng năng lực tư duy, khả năng nghiên cứu và giải quyết vấn đề, giảm dần hình thức đánh giá thiên về ghi nhớ kiến thức. Việc tăng cường đánh giá thông qua tiểu luận, chuyên đề, bài tập nghiên cứu, báo cáo xêmina và sản phẩm học tập sẽ tạo động lực để học viên chủ động tự học, tự nghiên cứu trong suốt quá trình đào tạo.
Để việc đổi mới phương pháp dạy học đạt hiệu quả, đội ngũ giảng viên phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm và kỹ năng hướng dẫn nghiên cứu khoa học. Mỗi giảng viên cần thực sự trở thành người định hướng, cố vấn học thuật và truyền cảm hứng nghiên cứu cho học viên, giúp họ hình thành niềm say mê khám phá tri thức và phương pháp làm việc khoa học. Khi phương pháp dạy học được đổi mới theo hướng phát huy vai trò chủ thể của người học, năng lực tự nghiên cứu của học viên sẽ từng bước được nâng cao, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 trong giai đoạn hiện nay.
Ba là, bồi dưỡng phương pháp và kỹ năng nghiên cứu khoa học cho học viên đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác giáo dục – đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay
Phương pháp và kỹ năng nghiên cứu khoa học là một trong những thành tố cốt lõi cấu thành năng lực tự nghiên cứu của học viên. Nếu nhận thức là yếu tố định hướng và tạo động lực thì phương pháp, kỹ năng nghiên cứu là công cụ giúp người học chuyển hóa tri thức thành năng lực giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn. Thực tiễn cho thấy nhiều học viên có ý thức học tập và tích cực tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, song không ít học viên còn hạn chế về kỹ năng phát hiện vấn đề nghiên cứu, xây dựng đề cương, lựa chọn phương pháp nghiên cứu, xử lý thông tin và trình bày kết quả nghiên cứu. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang tác động mạnh mẽ đến hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, việc bồi dưỡng phương pháp, kỹ năng nghiên cứu cho học viên cần được tiến hành theo hướng hiện đại, toàn diện và gắn với yêu cầu thực tiễn.
Để thực hiện giải pháp này, nhà trường cần tiếp tục đổi mới nội dung và hình thức bồi dưỡng phương pháp nghiên cứu khoa học theo hướng phát triển năng lực của người học. Bên cạnh việc trang bị những kiến thức nền tảng về phương pháp luận nghiên cứu khoa học, cần chú trọng hướng dẫn học viên các kỹ năng thiết yếu như xác định và lựa chọn vấn đề nghiên cứu, xây dựng giả thuyết khoa học, thiết kế đề cương, thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu, sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp với từng lĩnh vực, đồng thời rèn luyện kỹ năng lập luận, trích dẫn, trình bày và bảo vệ kết quả nghiên cứu. Quá trình bồi dưỡng cần được triển khai xuyên suốt trong toàn khóa học, bảo đảm sự gắn kết giữa lý thuyết với thực hành, giữa nghiên cứu khoa học với hoạt động học tập và rèn luyện của học viên.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc bồi dưỡng kỹ năng nghiên cứu cần gắn chặt với nâng cao năng lực khai thác và sử dụng hiệu quả các nền tảng số phục vụ học tập và nghiên cứu khoa học. Nhà trường cần hướng dẫn học viên khai thác thư viện số, cơ sở dữ liệu khoa học, các phần mềm quản lý tài liệu tham khảo, phần mềm xử lý dữ liệu và các công cụ hỗ trợ nghiên cứu hiện đại. Đặc biệt, cần trang bị cho học viên kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ hỗ trợ tìm kiếm, phân tích, tổng hợp thông tin, gợi ý ý tưởng nghiên cứu và hỗ trợ xử lý dữ liệu. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI phải được thực hiện trên cơ sở phát huy tư duy độc lập của người học, tuân thủ nghiêm các quy định về liêm chính khoa học; tránh tình trạng lệ thuộc vào công nghệ hoặc sử dụng AI thay thế cho hoạt động tư duy khoa học của bản thân.
Bốn là, xây dựng môi trường học thuật thuận lợi và phát huy vai trò hướng dẫn của đội ngũ giảng viên trong phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên
Môi trường học thuật và sự hướng dẫn của đội ngũ giảng viên là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành và phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên. Một môi trường học thuật tích cực không chỉ tạo điều kiện để học viên tiếp cận tri thức mới, trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu mà còn khơi dậy tinh thần sáng tạo, ý thức học tập suốt đời và niềm say mê nghiên cứu khoa học. Đối với Trường Sĩ quan Lục quân 1, xây dựng môi trường học thuật lành mạnh, kết hợp với phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và phát triển năng lực nghiên cứu khoa học của học viên.
Trước hết, nhà trường cần tiếp tục xây dựng môi trường học tập theo hướng khuyến khích tinh thần nghiên cứu, sáng tạo và chia sẻ tri thức. Các khoa, đơn vị quản lý học viên cần thường xuyên tổ chức các hoạt động học thuật như xêmina, tọa đàm khoa học, diễn đàn trao đổi học thuật. Thông qua các hoạt động này, học viên có điều kiện trao đổi học thuật, trình bày kết quả nghiên cứu, bảo vệ quan điểm khoa học và tiếp thu ý kiến phản biện từ giảng viên cũng như đồng đội. Đây là môi trường quan trọng giúp học viên hình thành tư duy khoa học, nâng cao kỹ năng nghiên cứu và từng bước xây dựng văn hóa học thuật trong nhà trường.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hệ thống học liệu, thư viện số, cơ sở dữ liệu khoa học và hạ tầng công nghệ phục vụ nghiên cứu. Việc tạo điều kiện thuận lợi cho học viên tiếp cận các nguồn tài liệu chính thống, các công trình nghiên cứu trong và ngoài quân đội sẽ giúp mở rộng tri thức, nâng cao khả năng khai thác thông tin và cập nhật những thành tựu mới của khoa học. Đồng thời, nhà trường cần xây dựng cơ chế khuyến khích học viên tích cực tham gia các đề tài nghiên cứu, sáng kiến cải tiến kỹ thuật và công bố kết quả nghiên cứu trên các diễn đàn khoa học phù hợp, qua đó tạo động lực thúc đẩy hoạt động tự nghiên cứu phát triển bền vững.
Đội ngũ giảng viên giữ vai trò trung tâm trong việc định hướng, hỗ trợ và phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên. Vì vậy, mỗi giảng viên cần không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực nghiên cứu khoa học và phương pháp sư phạm; đồng thời phát huy vai trò là người hướng dẫn học thuật trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu của học viên. Giảng viên cần chủ động hướng dẫn học viên lựa chọn đề tài, xây dựng kế hoạch nghiên cứu, tiếp cận và xử lý tài liệu, lựa chọn phương pháp nghiên cứu phù hợp, đồng thời thường xuyên theo dõi, góp ý, điều chỉnh để giúp học viên khắc phục những hạn chế trong quá trình thực hiện. Bên cạnh việc truyền đạt tri thức, giảng viên cần khơi dậy niềm say mê nghiên cứu, khuyến khích học viên mạnh dạn trao đổi học thuật, nêu ý tưởng mới và phát triển tư duy phản biện.
Ngoài ra, cần tăng cường mối liên hệ giữa giảng viên với học viên thông qua các nhóm nghiên cứu, đề tài khoa học và hoạt động thực tiễn tại đơn vị. Sự đồng hành của giảng viên không chỉ giúp học viên tích lũy kiến thức và kinh nghiệm nghiên cứu mà còn góp phần hình thành phong cách làm việc khoa học, tính trung thực trong nghiên cứu và ý thức tôn trọng đạo đức học thuật. Khi môi trường học thuật được xây dựng đồng bộ, cởi mở và đội ngũ giảng viên thực sự phát huy vai trò định hướng, hỗ trợ, năng lực tự nghiên cứu của học viên sẽ được phát triển toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học và chất lượng đào tạo ở Trường Sĩ quan Lục quân 1, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
3. Kết luận
Phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay. Năng lực này không chỉ giúp học viên chủ động chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện tư duy khoa học, phương pháp làm việc độc lập và sáng tạo mà còn góp phần hình thành bản lĩnh chính trị, năng lực tổng kết thực tiễn, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của người sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới. Trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, việc nâng cao năng lực tự nghiên cứu của học viên càng trở nên cấp thiết, góp phần xây dựng nguồn nhân lực quân sự có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Để phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên cần có sự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, chỉ huy, các cơ quan chức năng, đội ngũ giảng viên và bản thân học viên. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, bài viết đã đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm: nâng cao nhận thức về vai trò của tự nghiên cứu; đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên; bồi dưỡng phương pháp và kỹ năng nghiên cứu khoa học; xây dựng môi trường học thuật thuận lợi và phát huy vai trò hướng dẫn của đội ngũ giảng viên. Thực hiện hiệu quả các giải pháp này sẽ góp phần phát triển năng lực tự nghiên cứu của học viên một cách toàn diện, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đồng thời tạo nền tảng quan trọng để Trường Sĩ quan Lục quân 1 tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.
Nguyễn Văn Ghi
Trường Sĩ quan Lục quân 1
Chú thích:
[1]. Đảng bộ Trường Sĩ quan Lục quân 1 (2025), Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ khóa XVII tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Trường Sĩ quan Lục quân 1 lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 – 2030, tr. 3.
[2]. Đảng bộ Trường Sĩ quan Lục quân 1 (2025), Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ khóa XVII tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Trường Sĩ quan Lục quân 1 lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 – 2030, tr. 8.
Tài liệu tham khảo:
[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội.
[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội.