1. Đặt vấn đề
Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch là nội dung cơ bản, cấp thiết hàng đầu của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Trong điều kiện bùng nổ của công nghệ thông tin, Internet và mạng xã hội, không gian mạng đã trở thành một "mặt trận" sắc bén, nơi diễn ra cuộc đấu tranh tư tưởng vô cùng gay gắt và phức tạp giữa các thế lực thù địch và chúng ta. Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng ưu thế lan truyền nhanh, tính ẩn danh và biên giới toàn cầu của không gian mạng để tán phát thông tin xấu độc, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm thực hiện âm mưu "phi chính trị hóa" lực lượng vũ trang. Các học viện, trường sĩ quan quân đội là trung tâm giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học của quân đội và quốc gia. Đội ngũ giảng viên trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội không chỉ là những người truyền đạt tri thức chuyên môn mà còn là lực lượng tiên phong, trực tiếp bảo vệ trận địa tư tưởng của Đảng trong môi trường số. Việc phát triển ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng cho đội ngũ giảng viên trẻ là yêu cầu khách quan, cấp bách, có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến chất lượng bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
2. Nội dung
2.1. Những vấn đề lý luận cơ bản về ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng của giảng viên trẻ các học viện, trường sĩ quan quân đội
Theo quan điểm triết học Mác - Lênin, ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người, mang bản chất xã hội và có tính năng động, sáng tạo to lớn đối với hoạt động thực tiễn. C.Mác đã từng chỉ ra rằng phương thức tồn tại của ý thức và của một cái gì đó đối với ý thức chính là tri thức, qua đó khẳng định con người thông qua hoạt động thực tiễn cải tạo hiện thực khách quan, đồng thời cải tạo cả chính bản thân mình. Cùng với đó, V.I.Lênin cũng nhấn mạnh vai trò quyết định của lập trường tư tưởng giai cấp vô sản trong mọi cuộc đấu tranh chính trị - xã hội nhằm đảm bảo sự vững vàng trước các biến động của thời đại. Vận dụng quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng của giảng viên trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội được hiểu là chỉnh thể tinh thần mang tính chính trị - nghề nghiệp, thể hiện sự thống nhất hữu cơ giữa tri thức, tình cảm, niềm tin và ý chí hành động của họ đối với nhiệm vụ đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trên môi trường số. Cấu trúc của ý thức này bao gồm sự quyện hòa chặt chẽ của các thành tố cơ bản sau đây.
Thứ nhất, tri thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, đây là hệ thống hiểu biết sâu sắc về bản chất khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối và quan điểm của Đảng, đồng thời bao gồm cả năng lực số cùng kỹ năng nhận diện và xử lý thông tin trên môi trường internet. Tri thức đóng vai trò là nền tảng soi đường, định hướng nhận thức cho giảng viên trẻ trước các luồng thông tin đa chiều và phức tạp.
Thứ hai, tình cảm chính trị - nghề nghiệp, biểu hiện qua sự gắn bó, lòng nhiệt huyết và niềm tự hào sâu sắc với nghề dạy học quân sự cùng ý thức trách nhiệm cao cả của người sĩ quan - nhà giáo cách mạng đối với sự nghiệp bảo vệ Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa. Tình cảm đóng vai trò là chất xúc tác nuôi dưỡng động lực hành động, giúp giảng viên trẻ luôn trăn trở và xông pha trên mặt trận tư tưởng.
Thứ ba, niềm tin khoa học, thể hiện sự xác tín và tin tưởng tuyệt đối vào tính đúng đắn của nền tảng tư tưởng của Đảng cùng thắng lợi tất yếu của sự nghiệp cách mạng. Niềm tin khoa học được tôi luyện qua quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn giảng dạy, giúp giảng viên trẻ có sức đề kháng vững vàng trước mọi âm mưu xuyên tạc tinh vi của các thế lực thù địch.
Thứ tư, ý chí hành động, được khẳng định bằng sự quyết tâm cao độ, bản lĩnh chính trị vững vàng và tinh thần sẵn sàng vượt qua mọi trở ngại, áp lực dư luận để chủ động đấu tranh trực diện hoặc gián tiếp với các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Ý chí chính là khâu trung chuyển quyết định trực tiếp việc chuyển hóa nhận thức thành hành động thực tiễn.
Quá trình phát triển ý thức này là một quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ chưa toàn diện đến toàn diện, chịu sự chi phối khách quan của các quy luật xã hội và sự tác động đồng bộ giữa các nhân tố tổ chức với sự tự thân rèn luyện không ngừng của mỗi giảng viên trẻ.
2.3. Thực trạng phát triển ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng của giảng viên trẻ các học viện, trường sĩ quan quân đội
a) Những ưu điểm đạt được
Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của Thường vụ Quân ủy Trung ương, Tổng cục Chính trị và cấp ủy, chỉ huy các cấp, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong các học viện, trường sĩ quan quân đội đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng của giảng viên trẻ các học viện, trường sĩ quan quân đội đã có những chuyển biến tích cực, nổi bật ở các khía cạnh sau:
Thứ nhất, sự chuyển biến tích cực về hệ thống tri thức và năng lực số: Phần lớn giảng viên trẻ đã trang bị vững vàng nền tảng tri thức lý luận chính trị, nắm chắc các nghị quyết của Đảng, nhất là Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XII. Họ chủ động cập nhật kiến thức về công nghệ thông tin, rèn luyện kỹ năng khai thác internet, mạng xã hội phục vụ cho công tác giảng dạy và nghiên cứu.
Thứ hai, tình cảm chính trị - nghề nghiệp sâu sắc và lập trường kiên định: Đội ngũ giảng viên trẻ luôn thể hiện rõ lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân; có tình yêu nghề nghiệp sâu sắc và tinh thần trách nhiệm cao trước chất lượng giáo dục - đào tạo học viên. Tình cảm ấy là động lực thôi thúc họ tích cực lồng ghép nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vào từng bài giảng.
Thứ ba, niềm tin khoa học được củng cố vững chắc: Trải qua thực tiễn đổi mới đất nước và sự trưởng thành của quân đội, giảng viên trẻ ngày càng củng cố niềm tin mãnh liệt vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Bác Hồ đã chọn. Niềm tin này giúp họ giữ vững bản lĩnh, không dao động trước các thông tin xấu độc, xuyên tạc.
Thứ tư, ý chí hành động và tính xung kích được phát huy: Nhiều giảng viên trẻ đã thể hiện rõ vai trò tiên phong, tham gia viết bài đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên các trang thông tin điện tử, diễn đàn mạng xã hội chính thống, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng trong nhà trường quân đội.
b) Những hạn chế và bất cập
Bên cạnh những ưu điểm cơ bản, thực trạng phát triển ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng của giảng viên trẻ vẫn còn những hạn chế, bất cập đáng chú ý:
Thứ nhất, năng lực chuyên sâu và kỹ năng tác chiến không gian mạng còn khoảng cách: Một bộ phận giảng viên trẻ còn lúng túng trong việc nhận diện các âm mưu, thủ đoạn chiến tranh thông tin tinh vi; kỹ năng xử lý tình huống và viết bài đấu tranh chuyên sâu trên không gian mạng chưa đồng đều.
Thứ tư, biểu hiện cảm tính và tâm lý ngại va chạm: Vẫn còn một số ít giảng viên trẻ khi tiếp cận các thông tin phức tạp, nhạy cảm trên mạng xã hội còn biểu hiện dao động nhất thời, e dè, ngại va chạm, thiếu sự trăn trở và dấn thân trong đấu tranh tư tưởng.
Thứ ba, tính chủ động và sắc bén trong phản bác thông tin chưa cao: Hoạt động tham gia đấu tranh của một số giảng viên đôi khi còn mang tính hình thức, làm theo phong trào, thiếu sự sắc sảo về tư duy lý luận và tính chiến đấu cao.
Thứ tư, hiệu quả chuyển hóa thành sản phẩm khoa học thực tiễn còn hạn chế: Số lượng các công trình nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, các bài báo khoa học chất lượng cao trên các tạp chí uy tín chuyên bàn về đấu tranh phản bác quan điểm sai trái trên không gian mạng của giảng viên trẻ chưa thực sự tương xứng với tiềm năng.
c) Nguyên nhân của ưu điểm và hạn chế
Về nguyên nhân của ưu điểm: Do sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên của cấp ủy, chỉ huy các học viện, trường sĩ quan; sự đổi mới mạnh mẽ trong công tác giáo dục chính trị, tập huấn kỹ năng số; cùng với bản thân đội ngũ giảng viên trẻ có trình độ học vấn cao, nhiệt huyết tuổi đời và phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ".
Về nguyên nhân của hạn chế: Do một số ít cấp ủy, chỉ huy đơn vị cơ sở chưa thực sự sâu sát trong lãnh đạo, quản lý; nội dung, hình thức bồi dưỡng kỹ năng tác chiến không gian mạng cho giảng viên trẻ đôi lúc còn nặng về lý thuyết, thiếu thực chiến; năng lực tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ công nghệ của một bộ phận giảng viên còn hạn chế; cùng với những tác động tiêu cực, phức tạp từ mặt trái của không gian mạng.
2.4. Những vấn đề đặt ra đối với việc phát triển ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng của giảng viên trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay
Từ những kết quả đạt được và những hạn chế, bất cập trong thực tiễn, việc phát triển ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng của giảng viên trẻ các học viện, trường sĩ quan quân đội đang đặt ra những vấn đề cấp thiết sau:
Thứ nhất, yêu cầu giải quyết mâu thuẫn giữa tính cấp bách của nhiệm vụ đấu tranh trên không gian mạng với năng lực thực tiễn của giảng viên trẻ:
Sự phát triển như vũ bão của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn cùng các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đang làm thay đổi căn bản phương thức tác động tư tưởng, đòi hỏi đội ngũ giảng viên trẻ không chỉ có lập trường chính trị vững vàng mà còn phải sở hữu năng lực làm chủ công nghệ và tri thức vượt bậc. Nếu không nhanh chóng khắc phục sự tụt hậu về tư duy số và kỹ năng tác chiến không gian mạng, giảng viên trẻ rất dễ rơi vào thế bị động, lúng túng trước các chiêu trò xuyên tạc tinh vi của các thế lực thù địch, từ đó làm giảm sút hiệu quả tuyên truyền và đấu tranh phản bác trong tình hình mới.
Thứ hai, yêu cầu đổi mới toàn diện nội dung, hình thức quản lý, giáo dục và rèn luyện từ phía các chủ thể tổ chức trong các học viện, trường sĩ quan quân đội.
Thực tiễn đòi hỏi các cấp ủy, tổ chức đảng và cơ quan quản lý phải khắc phục triệt để tình trạng giáo dục chung chung, xơ cứng hay mang nặng tính hình thức. Công tác bồi dưỡng phải được gắn kết chặt chẽ giữa trang bị tri thức lý luận hàn lâm với rèn luyện kỹ năng thực chiến trên không gian mạng. Đồng thời, các nhà trường cần khẩn trương xây dựng đồng bộ cơ chế khích lệ, bảo vệ và tạo lập môi trường dân chủ, cởi mở nhưng kỷ cương, để giảng viên trẻ yên tâm công tác, phát huy sức sáng tạo và tự tin dấn thân vào mặt trận tư tưởng đầy cam go này.
Thứ ba, yêu cầu phát huy cao độ nhân tố chủ quan, tinh thần tự giác, tự bồi dưỡng và ý chí phấn đấu vươn lên của chính bản thân đội ngũ giảng viên trẻ. Trong môi trường thông tin mở, đa chiều và đầy rẫy cạm bẫy tư tưởng như hiện nay, nếu thiếu đi bản lĩnh chính trị, sự tỉnh táo và tinh thần cảnh giác cách mạng cao độ, giảng viên trẻ rất dễ bị tha hóa hoặc chệch hướng trước những luận điệu hào nhoáng nhưng phản động. Do đó, việc thường xuyên tự soi, tự sửa, không ngừng nâng cao sức đề kháng trước thông tin xấu độc và tôi luyện ý chí tự rèn luyện chính là vấn đề cốt lõi, quyết định sự thành bại trong quá trình tự hoàn thiện nhân cách của mỗi giảng viên quân đội.
3. Kết luận
Phát triển ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng của giảng viên trẻ các học viện, trường sĩ quan quân đội là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, cấp bách cả về lý luận và thực tiễn. Nhận diện rõ những ưu điểm, hạn chế và các vấn đề đặt ra là cơ sở khoa học quan trọng để các cấp ủy, tổ chức đảng trong toàn quân tiếp tục hoạch định và triển khai đồng bộ các giải pháp thiết thực, hiệu quả. Qua đó, góp phần xây dựng đội ngũ giảng viên quân đội vừa hồng vừa chuyên, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong các nhà trường quân đội, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội "tinh, gọn, mạnh", tiến lên hiện đại trong giai đoạn cách mạng mới.
Đại uý Mai Thanh Long
Đại uý Trần Quang Thái
Thiếu tá QNCN Phạm Thế Lân
Phòng Chính trị, Học viện Lục quân, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
1. Chỉ thị số 28-CT/TW ngày 16/9/2013 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa XII) về tăng cường công tác bảo đảm an toàn thông tin mạng.
2. Chỉ thị số 15/CT-TTg ngày 17/6/2014 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác bảo đảm an ninh và an toàn thông tin mạng trong tình hình mới.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XV (Tập I, II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật. Hà Nội.
4. Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị.
5. Luật An ninh mạng năm 2018.
6. Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.