1. Đặt vấn đề
Internet đã trở thành môi trường thông tin có ảnh hưởng sâu rộng đến nhận thức, thái độ và hành vi xã hội. Cùng với những giá trị tích cực trong kết nối, chia sẻ và phổ biến tri thức, đây cũng là không gian mà các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị triệt để lợi dụng để phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, kích động tâm lý hoài nghi, phủ nhận những giá trị nền tảng của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Sự phát triển của công nghệ số cùng tốc độ lan truyền thông tin ngày càng nhanh đã làm cho cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên internet trở nên phức tạp và quyết liệt hơn.
Trong điều kiện đó, viết tin, bài phản biện được xem là một trong những hình thức đấu tranh trực tiếp, có khả năng tác động nhanh đến nhận thức xã hội và định hướng dư luận trên môi trường mạng. Thông qua các bài viết có căn cứ khoa học, lập luận chặt chẽ và sức thuyết phục cao, những thông tin sai lệch, quan điểm xuyên tạc từng bước được nhận diện, phân tích và phản bác; đồng thời góp phần lan tỏa thông tin chính thống, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Là lực lượng trực tiếp tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học và giáo dục chính trị, tư tưởng trong các nhà trường Quân đội, giảng viên trẻ có nhiều điều kiện thuận lợi để tham gia hoạt động đấu tranh trên không gian mạng. Trình độ chuyên môn, khả năng tiếp cận công nghệ mới, tư duy nghiên cứu và năng lực khai thác thông tin là những yếu tố giúp đội ngũ này có thể tham gia hiệu quả vào quá trình phản bác các quan điểm sai trái, thù địch bằng các sản phẩm truyền thông có chất lượng. Tuy nhiên, hiệu quả của hoạt động này không chỉ phụ thuộc vào bản lĩnh chính trị hay trình độ lý luận mà còn chịu sự chi phối trực tiếp bởi kỹ năng viết tin, bài phản biện.
Thực tế cho thấy, bên cạnh những kết quả bước đầu đạt được, kỹ năng viết tin, bài phản biện của một bộ phận giảng viên trẻ vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của cuộc đấu tranh tư tưởng trên internet hiện nay. Việc phát hiện vấn đề, lựa chọn nội dung phản biện, xử lý thông tin, xây dựng lập luận và sử dụng ngôn ngữ truyền thông trong một số trường hợp còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng và sức lan tỏa của bài viết. Từ đó đặt ra yêu cầu phải quan tâm hơn đến việc rèn luyện kỹ năng viết tin, bài phản biện cho đội ngũ giảng viên trẻ nhằm nâng cao hiệu quả tham gia đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Xuất phát từ thực tiễn đó, bài viết tập trung làm rõ vai trò của kỹ năng viết tin, bài phản biện đối với giảng viên trẻ ở các nhà trường Quân đội; phân tích những hạn chế còn tồn tại và đề xuất một số biện pháp rèn luyện nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên mạng internet hiện nay.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Vai trò của kỹ năng viết tin, bài phản biện với các quan điểm sai trái, thù địch trên mạng internet đối với giảng viên trẻ ở các nhà trường Quân đội
Không gian mạng đang trở thành một trong những địa bàn trọng điểm của cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận hiện nay. Các quan điểm sai trái, thù địch không còn xuất hiện chủ yếu dưới dạng những luận điệu công khai đối đầu mà thường được lồng ghép trong các vấn đề xã hội, chính trị, kinh tế, văn hóa được dư luận quan tâm. Sự đan xen giữa thông tin đúng và thông tin sai, giữa phản biện xã hội với xuyên tạc chính trị làm cho việc nhận diện và đấu tranh ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, khả năng viết tin, bài phản biện không chỉ là một kỹ năng truyền thông mà đã trở thành một phương thức tham gia đấu tranh tư tưởng trực tiếp của đội ngũ giảng viên trẻ ở các nhà trường Quân đội.
Đối với giảng viên trẻ, quá trình xây dựng một bài viết phản biện thực chất cũng là quá trình tự nghiên cứu, tự bổ sung và hoàn thiện tri thức chính trị, lý luận của bản thân. Muốn phản bác một quan điểm sai trái, người viết buộc phải đi sâu tìm hiểu bản chất vấn đề, đối chiếu với các quan điểm chính thống, phân tích căn cứ lý luận và thực tiễn liên quan. Quá trình đó đòi hỏi sự kết hợp giữa năng lực nghiên cứu khoa học, tư duy phản biện và bản lĩnh chính trị. Vì vậy, việc thường xuyên tham gia viết tin, bài phản biện không chỉ tạo ra sản phẩm phục vụ đấu tranh trên không gian mạng mà còn góp phần nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực nghiên cứu và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn của giảng viên trẻ.
Kỹ năng viết tin, bài phản biện còn có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng giảng dạy và giáo dục ở các nhà trường Quân đội. Trong điều kiện học viên hằng ngày tiếp cận khối lượng lớn thông tin từ internet và mạng xã hội, yêu cầu đặt ra đối với người giảng viên không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ tri thức mà còn phải giúp người học hình thành khả năng nhận diện, phân tích và đánh giá thông tin một cách đúng đắn. Một giảng viên có năng lực viết và phản biện tốt thường cũng là người có khả năng giải thích, luận giải và định hướng nhận thức hiệu quả hơn trong quá trình giảng dạy. Những kinh nghiệm tích lũy được từ hoạt động đấu tranh trên không gian mạng giúp nội dung bài giảng gắn hơn với thực tiễn, tăng sức thuyết phục và khả năng định hướng tư tưởng cho học viên.
Ở phương diện đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chất lượng của mỗi bài viết phản biện không chỉ được đo bằng số lượng người tiếp cận mà còn được thể hiện ở khả năng làm sáng tỏ vấn đề, củng cố nhận thức đúng và hạn chế ảnh hưởng của các thông tin sai lệch. Trong môi trường truyền thông số, nhiều luận điệu xuyên tạc được xây dựng dưới hình thức có vẻ khách quan, khoa học hoặc nhân danh phản biện xã hội. Nếu người viết thiếu kỹ năng phân tích, lập luận và chứng minh thì rất khó chỉ ra được những điểm phi logic, thiếu căn cứ hoặc dụng ý chính trị ẩn sau các thông tin đó. Ngược lại, những bài viết được chuẩn bị công phu, có lập luận chặt chẽ và dẫn chứng xác thực sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh, tạo sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng mạng.
Đối với giảng viên trẻ ở các nhà trường Quân đội hiện nay, kỹ năng viết tin, bài phản biện còn phản ánh khả năng thích ứng với môi trường truyền thông mới. Sự phát triển của công nghệ số đang làm thay đổi cách thức sản xuất, truyền tải và tiếp nhận thông tin. Điều này đòi hỏi người giảng viên không chỉ nắm vững tri thức chuyên môn mà còn phải biết chuyển tải những nội dung lý luận, chính trị vốn khô khan thành các bài viết có sức hấp dẫn, dễ tiếp cận và phù hợp với đặc điểm tiếp nhận của công chúng trên internet. Đây cũng là một yêu cầu quan trọng trong quá trình xây dựng đội ngũ giảng viên trẻ có trình độ chuyên môn cao, tư duy hiện đại và năng lực tham gia hiệu quả vào cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.
2.2. Những hạn chế trong kỹ năng viết tin, bài phản biện với các quan điểm sai trái, thù địch trên mạng internet của giảng viên trẻ ở các nhà trường Quân đội hiện nay
Những năm gần đây, hoạt động tham gia viết tin, bài phản biện các quan điểm sai trái, thù địch trên internet của giảng viên trẻ ở các nhà trường Quân đội có nhiều chuyển biến tích cực. Số lượng bài viết đăng tải trên các báo, tạp chí, trang thông tin điện tử và các diễn đàn chính thống ngày càng tăng; nhiều giảng viên trẻ bước đầu hình thành thói quen nghiên cứu, theo dõi dư luận xã hội và tham gia trao đổi các vấn đề tư tưởng, lý luận trên không gian mạng. Đây là cơ sở quan trọng để phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên trẻ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tuy vậy, quá trình tham gia hoạt động này vẫn cho thấy một số vấn đề cần tiếp tục được quan tâm, như: So với sự vận động nhanh của đời sống thông tin trên internet, khả năng nắm bắt và lựa chọn những vấn đề cần tập trung phản biện ở một số giảng viên trẻ có lúc chưa thật sự chủ động. Nhiều nội dung phản biện thường được triển khai khi vấn đề đã xuất hiện trong một khoảng thời gian nhất định, trong khi yêu cầu của môi trường mạng là phải phát hiện sớm, nhận diện đúng và có phản hồi kịp thời đối với các thông tin sai lệch ngay từ khi mới xuất hiện.
Qua thực tiễn cho thấy, không ít giảng viên trẻ có nền tảng kiến thức lý luận khá vững nhưng việc chuyển hóa tri thức đó thành một bài viết phản biện phù hợp với công chúng trên internet vẫn còn gặp những khó khăn nhất định. Một số bài viết bảo đảm tính chính xác về quan điểm nhưng cách trình bày còn nặng về diễn giải, chưa thật sự chú trọng đến cách tiếp cận của người đọc trên các nền tảng số. Vì vậy, nội dung phản biện trong một số trường hợp chưa tạo được sức hấp dẫn hoặc chưa thu hút được sự quan tâm rộng rãi của công chúng. Cùng với đó, khả năng khai thác và sử dụng tư liệu phục vụ viết bài chưa thật đồng đều giữa các giảng viên trẻ. Trong điều kiện lượng thông tin trên internet ngày càng lớn, việc lựa chọn nguồn tin có độ tin cậy cao, kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý luận với các dẫn chứng từ thực tiễn đòi hỏi nhiều thời gian và kinh nghiệm. Do đó, ở một số bài viết, hệ thống luận cứ còn chưa phong phú hoặc chưa phản ánh đầy đủ những diễn biến mới của thực tiễn, làm giảm phần nào sức thuyết phục của nội dung phản biện. Bên cạnh những nguyên nhân thuộc về quá trình tự học tập và tích lũy kinh nghiệm của mỗi cá nhân, thực tiễn cũng cho thấy hoạt động bồi dưỡng kỹ năng viết tin, bài phản biện ở một số đơn vị có mặt còn chưa thật sự thường xuyên. Nội dung hướng dẫn chủ yếu tập trung vào việc cung cấp kiến thức và định hướng nhận thức, trong khi các hình thức thực hành, trao đổi kinh nghiệm, phản biện bài viết hoặc cộng tác với các cơ quan báo chí, truyền thông chưa được tổ chức đồng đều. Điều này phần nào ảnh hưởng đến cơ hội rèn luyện và nâng cao kỹ năng của giảng viên trẻ.
Những vấn đề nêu trên không làm thay đổi những kết quả tích cực đã đạt được, nhưng cho thấy kỹ năng viết tin, bài phản biện của giảng viên trẻ vẫn còn dư địa để tiếp tục phát triển. Việc nhận diện đúng những mặt còn hạn chế là cơ sở quan trọng để các nhà trường Quân đội nghiên cứu, triển khai các biện pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động phản biện trên internet trong thời gian tới.
2.3. Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng viết tin, bài phản biện với các quan điểm sai trái, thù địch trên mạng internet của giảng viên trẻ ở các nhà trường Quân đội hiện nay
2.3.1. Tổ chức bồi dưỡng và rèn luyện kỹ năng viết tin, bài phản biện theo quy trình khoa học, phù hợp với đặc điểm của giảng viên trẻ
Rèn luyện kỹ năng viết tin, bài phản biện cho giảng viên trẻ cần được tiến hành có kế hoạch, theo một quy trình thống nhất và gắn với yêu cầu đấu tranh trên internet. Trong thực tế, nhiều giảng viên trẻ có kiến thức chuyên môn và nền tảng lý luận tương đối tốt nhưng kinh nghiệm phát hiện vấn đề, xử lý thông tin và tổ chức lập luận trong các bài viết phản biện còn chưa đồng đều. Vì vậy, việc bồi dưỡng cần hướng vào những nội dung thiết thực như nhận diện các quan điểm sai trái, thù địch; phương pháp thu thập, kiểm chứng thông tin; kỹ năng xây dựng luận cứ, luận chứng và cách thể hiện bài viết phù hợp với đặc điểm tiếp nhận thông tin trên môi trường mạng.
Quá trình rèn luyện cần gắn chặt với thực hành. Thay vì chỉ trang bị kiến thức chung, các nhà trường nên tạo điều kiện để giảng viên trẻ trực tiếp tham gia viết bài, xử lý các tình huống cụ thể, trao đổi bản thảo và rút kinh nghiệm từ những sản phẩm đã được công bố. Thông qua thực hành thường xuyên, giảng viên trẻ từng bước hình thành phương pháp làm việc khoa học, nâng cao khả năng phát hiện vấn đề, tư duy phản biện và kỹ năng diễn đạt. Cùng với đó, cần phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm, các nhà khoa học và cộng tác viên báo chí trong hướng dẫn, góp ý và thẩm định bài viết. Sự đồng hành của những người có chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn không chỉ giúp giảng viên trẻ khắc phục những hạn chế trong quá trình viết bài mà còn góp phần hình thành phong cách viết chặt chẽ, sắc bén và có sức thuyết phục. Tổ chức bồi dưỡng và rèn luyện theo hướng thiết thực, thường xuyên và gắn với thực tiễn đấu tranh trên không gian mạng sẽ tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng viết tin, bài phản biện của giảng viên trẻ, đáp ứng yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình hiện nay.
2.3.2. Đa dạng hóa hình thức thực hành và tạo môi trường học thuật để giảng viên trẻ thường xuyên rèn luyện kỹ năng viết
Kỹ năng viết tin, bài phản biện chỉ thực sự được hình thành và phát triển thông qua quá trình thực hành thường xuyên. Vì vậy, bên cạnh hoạt động bồi dưỡng kiến thức, các nhà trường cần tạo điều kiện để giảng viên trẻ được tham gia nhiều hơn vào các hoạt động nghiên cứu, trao đổi học thuật và viết bài phản biện gắn với những vấn đề đang đặt ra trên không gian mạng.
Các khoa, bộ môn và cơ quan chức năng cần duy trì nền nếp sinh hoạt khoa học, tọa đàm chuyên đề, trao đổi học thuật và góp ý bài viết theo từng lĩnh vực chuyên môn. Thông qua các hoạt động này, giảng viên trẻ có điều kiện tiếp cận những vấn đề mới, trao đổi quan điểm khoa học, học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp và từng bước hoàn thiện kỹ năng phát hiện, phân tích và xử lý vấn đề trong quá trình viết bài. Cùng với môi trường học thuật trong nhà trường, cần mở rộng cơ hội để giảng viên trẻ tham gia cộng tác với các báo, tạp chí, trang thông tin điện tử và các diễn đàn chính thống trong và ngoài Quân đội. Quá trình tham gia thực tiễn không chỉ giúp nâng cao chất lượng bài viết mà còn góp phần hình thành tác phong nghiên cứu, khả năng xử lý thông tin và tư duy phản biện trước những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn. Xây dựng môi trường học thuật cởi mở, khuyến khích trao đổi chuyên môn và thường xuyên thực hành viết bài sẽ tạo điều kiện để giảng viên trẻ tích lũy kinh nghiệm, nâng cao kỹ năng viết tin, bài phản biện và từng bước khẳng định vai trò của mình trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên internet hiện nay.
2.3.3. Phát huy tính chủ động trong tự học, tự nghiên cứu và tự rèn luyện kỹ năng viết của giảng viên trẻ
Hoạt động bồi dưỡng của nhà trường chỉ tạo điều kiện ban đầu, còn sự tiến bộ về kỹ năng viết phụ thuộc chủ yếu vào quá trình tự học và tự rèn luyện của mỗi giảng viên trẻ. Trong điều kiện thông tin trên internet thay đổi nhanh, những vấn đề cần phản biện ngày càng đa dạng và phức tạp, việc trông chờ hoàn toàn vào các đợt tập huấn hoặc hướng dẫn tập trung khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra.
Mỗi giảng viên trẻ cần chủ động mở rộng hiểu biết thực tiễn, duy trì thói quen đọc, nghiên cứu và theo dõi những vấn đề đang được dư luận quan tâm. Quá trình tiếp cận nhiều nguồn thông tin khác nhau không chỉ giúp nâng cao khả năng nhận diện các quan điểm sai trái, thù địch mà còn tạo cơ sở để lựa chọn vấn đề, xây dựng luận cứ và hình thành góc nhìn phản biện có sức thuyết phục. Cùng với tích lũy tri thức, cần coi viết bài là một hoạt động rèn nghề thường xuyên. Thông qua quá trình viết, chỉnh sửa và hoàn thiện bài viết, giảng viên trẻ từng bước nâng cao khả năng diễn đạt, lập luận và xử lý thông tin. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, nhiều kỹ năng quan trọng của người viết không được hình thành từ lý thuyết mà được tích lũy trong quá trình lao động khoa học nghiêm túc và bền bỉ. Chủ động tự học, tự nghiên cứu và tự rèn luyện không chỉ góp phần nâng cao chất lượng viết tin, bài phản biện mà còn giúp giảng viên trẻ phát triển năng lực nghiên cứu khoa học, tư duy phản biện và bản lĩnh nghề nghiệp. Đây là cơ sở để từng bước nâng cao hiệu quả tham gia đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên mạng internet hiện nay.
2.3.4. Gắn rèn luyện kỹ năng viết tin, bài phản biện với hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và cộng tác báo chí
Chất lượng của một bài viết phản biện phụ thuộc nhiều vào vốn tri thức, khả năng phân tích và mức độ am hiểu thực tiễn của người viết. Vì vậy, rèn luyện kỹ năng viết tin, bài phản biện không nên tách rời hoạt động nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn của giảng viên trẻ.
Các nhà trường cần khuyến khích giảng viên trẻ tham gia nghiên cứu những vấn đề liên quan đến xây dựng Đảng, xây dựng Quân đội, giáo dục - đào tạo, quốc phòng, an ninh và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Quá trình nghiên cứu giúp người viết hình thành tư duy khoa học, nâng cao khả năng phát hiện vấn đề, sử dụng tư liệu và xây dựng hệ thống luận cứ có sức thuyết phục. Bên cạnh nghiên cứu lý luận, cần coi trọng việc tiếp cận thực tiễn. Những vấn đề nảy sinh trong hoạt động giáo dục, quản lý, huấn luyện và xây dựng đơn vị là nguồn chất liệu quan trọng để bài viết có chiều sâu và tính thuyết phục. Sự gắn kết giữa lý luận và thực tiễn giúp hạn chế lối viết thiên về diễn giải, đồng thời nâng cao khả năng phản biện đối với những vấn đề cụ thể đang được đặt ra trên internet. Cộng tác với các cơ quan báo chí, tạp chí và trang thông tin điện tử cũng là môi trường rèn luyện hiệu quả đối với giảng viên trẻ. Thông qua hoạt động này, người viết có điều kiện tiếp cận yêu cầu nghề nghiệp của báo chí, học hỏi kinh nghiệm từ các tác giả có uy tín và hoàn thiện kỹ năng truyền tải nội dung đến công chúng. Đây là một trong những con đường thiết thực để nâng cao chất lượng viết tin, bài phản biện, đáp ứng yêu cầu đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên mạng internet hiện nay.
3. Kết luận
Sự phát triển của internet và các nền tảng truyền thông số đang làm cho cuộc đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch ngày càng diễn ra thường xuyên, trực diện và phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, kỹ năng viết tin, bài phản biện trở thành một yêu cầu quan trọng đối với giảng viên trẻ ở các nhà trường Quân đội, góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, định hướng nhận thức và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, việc rèn luyện kỹ năng viết tin, bài phản biện cần được tiến hành thường xuyên, gắn với hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học và thực tiễn đấu tranh tư tưởng trên internet. Nâng cao chất lượng kỹ năng này không chỉ góp phần phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên trẻ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng mà còn đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ nhà giáo quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực chuyên môn tốt và khả năng thích ứng với môi trường truyền thông hiện đại.
ThS. Lê Văn Tình
Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2018), Luật An ninh mạng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
5. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, Hà Nội.
6. Ban Chỉ đạo 35 Trung ương (2023), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
7. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2022), Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.