Giữa những dải ngút ngàn của rừng núi phía Bắc, một thứ hương thơm cay nồng, ngọt ấm đã và đang tạo nên cuộc hành trình kỳ diệu cho nông sản Việt. Với diện tích quế cả nước vượt mốc 186.000 hecta tính đến năm 2023, cây quế không còn đơn thuần là cây lâm nghiệp phủ xanh đất trống đồi trọc.
Loài cây này đã vươn mình trở thành một sản phẩm kinh tế chủ lực, trở thành dòng "vàng nâu" triệu USD mang thương hiệu Việt Nam, chinh phục từ những thị trường truyền thống tại châu Á cho đến các quốc gia khắt khe như Mỹ, EU hay Nhật Bản.
Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) cho biết, riêng tháng 8/2026, xuất khẩu quế Việt Nam đạt 10.348 tấn, mang về 27,4 triệu USD.
Nếu tháng 8/2026 chỉ là một lát cắt, thì bức tranh cả năm 2025 mới cho thấy tầm vóc của ngành hàng này.
Theo VPSA, năm 2025 là năm thành công nhất trong lịch sử ngành quế của nước ta: Tổng lượng xuất khẩu đạt 120.295 tấn, kim ngạch đạt 300,2 triệu USD - cao nhất từ trước đến nay.
Điều đặc biệt là Việt Nam đạt được vị trí này dù không phải nước có sản lượng lớn nhất thế giới.
Theo số liệu của Tridge, sản lượng quế của 4 nhà sản xuất quế lớn nhất thế giới lần lượt là Indonesia (89.000 tấn), Trung Quốc (82.000 tấn), Việt Nam (41.000 tấn) và Sri Lanka (24.000 tấn). Nhưng riêng trong tháng 7/2025, kim ngạch xuất khẩu quế Việt Nam đạt 30,3 triệu USD với gần 12.000 tấn, bỏ xa Trung Quốc (6,6 triệu USD) và Indonesia (10,3 triệu USD) cộng lại.
Nói cách khác, Việt Nam đang bán quế với giá trị gia tăng cao hơn hẳn hai đối thủ có sản lượng lớn hơn mình. Bí quyết là ta không bỏ phí một phần nào của cây quế.
Lợi thế cốt lõi giúp quế trở thành cây "hái ra tiền" từ gốc tới ngọn nằm ở khả năng khai thác toàn diện.
Lá và cành quế dùng để chưng cất tinh dầu; vỏ quế là nguyên liệu cho ngành gia vị và dược liệu; gỗ quế được dùng sản xuất đồ dùng, vật liệu xây dựng.
Trong đó, nhu cầu gia vị toàn cầu vẫn ở mức cao, đồng thời tiếp tục mở rộng sang dược phẩm, mỹ phẩm và thực phẩm chức năng - những phân khúc có biên lợi nhuận tốt hơn nhiều so với xuất khẩu vỏ thô.
"Siêu vùng quế" của Việt Nam bứt phá mạnh mẽ, giữ chân thị trường khó tính
Thách thức lớn nhất của ngành quế hiện nay không phải là mở rộng diện tích, mà là đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, chứng nhận hữu cơ và an toàn thực phẩm tại các thị trường như Mỹ, EU, Nhật Bản - là những thị trường đang tăng trưởng mạnh nhất nhưng cũng khó tính, khắt khe nhất.
Dẫu vậy, nếu xem những điều kiện này là cơ hội thì Lào Cai đang đứng trước cơ hội bứt phá mạnh mẽ để khẳng định vị thế "siêu vùng quế" của Việt Nam.
Việc hợp nhất hai địa phương dẫn đầu về quy mô trồng quế (Yên Bái cũ và Lào Cai cũ) đã biến Lào Cai mới trở thành "siêu vùng quế" của Việt Nam khi quy tụ diện tích trồng quế lớn hàng đầu cả nước, đạt trên 143.000 ha và chiếm tới 75% tổng diện tích trồng quế toàn quốc, mang lại giá trị khoảng 2.500 tỷ đồng mỗi năm.
Quế Lào Cai thường được trồng và phát triển tốt nhất ở độ cao từ 300m đến 700m so với mực nước biển, nơi có khí hậu mát mẻ, ẩm ướt và lượng mưa dồi dào của vùng núi phía Bắc. Chính độ cao và điều kiện khí hậu đặc thù này đã giúp "loài cây chạm mây" này tích tụ được hàm lượng tinh dầu cao cùng hương vị cay ngọt đậm đà rất đặc trưng.
Những đồi quế xanh "chạm mây" ở các thôn của xã Châu Quế, Lào Cai. Ảnh: Báo Lào Cai
Tờ Thuế & Hải quan phân tích, con đường tất yếu để nâng tầm vị thế ngành quế Việt Nam trong mắt thị trường quốc tế là xây dựng các vùng nguyên liệu hữu cơ; đồng thời áp dụng các quy trình sản xuất theo chuẩn quốc tế như HACCP, GMP, hoặc đạt chứng nhận hữu cơ USDA và EU Organic; và đầu tư chế biến sâu thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.
Tỉnh Lào Cai (mới) đang xây dựng nhiều vùng quế chuyên canh tập trung, phát triển theo hướng bền vững với 23.700 ha quế được chứng nhận hữu cơ.
Những tiềm năng và nỗ lực này của Lào Cai được ví như "thỏi nam châm" thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước nhằm xây dựng chuỗi chế biến sâu, hiện đại.
Từ đó cung cấp các sản phẩm thuần hữu cơ, truy xuất nguồn gốc rõ ràng, cũng như cho ra các sản phẩm tinh chế... nhằm tiếp tục giữ chân thị trường khó tính, đồng thời tiến tới mở rộng các thị trường khác trên toàn cầu.
Tham khảo: VPSA
Trang Ly