Kết quả chỉ ra rằng: chuyển đổi số là động lực hiện đại hóa giáo dục nhưng đồng thời tạo ra những thách thức hệ trọng từ thông tin độc hại và lối sống thực dụng. Từ đó, nghiên cứu xác lập các yêu cầu cấp thiết về năng lực số, kỹ năng sàng lọc thông tin và khả năng ứng dụng công nghệ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Từ khóa: Chuyển đổi số; Giáo dục lý tưởng sống; Sinh viên ngành Giáo dục chính trị; Trường Đại học Đồng Tháp.
1. Đặt vấn đề
Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và xu hướng chuyển đổi số đã tái cấu trúc toàn diện giáo dục đại học, chuyển dịch từ mô hình truyền thống sang các hệ sinh thái số linh hoạt. Tuy nhiên, cũng đặt ra thách thức lớn trong việc định hướng bản lĩnh chính trị trước các luồng thông tin đa chiều. Đối với sinh viên ngành GDCT tại Trường ĐHĐT, việc giữ vững lý tưởng sống trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trước sự thâm nhập của các luồng tư tưởng độc hại và lối sống thực dụng trên không gian mạng, người học cần được giáo lý tưởng vững vàng để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Mặc dù giáo dục lý tưởng sống là chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm, song các nghiên cứu thực chứng về tác động đa chiều của môi trường số đặc thù đối với sinh viên ngành GDCT, Trường ĐHĐT vẫn còn hạn chế.
2. Nội dung
2.1. Một số vấn đề lý luận
Lý tưởng sống . Lý tưởng là một hiện tượng của ý thức xã hội, phản ánh hiện thực dưới dạng một hình mẫu hoàn thiện, vừa là mục tiêu cao cả, vừa là động lực thúc đẩy con người hành động.
Chuyển đổi số. Là quá trình ứng dụng công nghệ số nhằm thay đổi căn bản phương thức hoạt động, quản lý và tương tác của các chủ thể, qua đó tạo ra những giá trị mới và nâng cao hiệu quả trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Chuyển đổi số trong giáo dục. Là quá trình ứng dụng công nghệ số nhằm thay đổi toàn diện phương thức dạy học, quản lý và đánh giá, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo và tạo ra môi trường học tập linh hoạt, cá nhân hóa và hiệu quả hơn.
Giáo dục lý tưởng sống cho sinh viên ngành GDCT. Là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của nhà trường và các chủ thể giáo dục nhằm hình thành ở sinh viên hệ thống niềm tin, giá trị và mục tiêu sống phù hợp với lý tưởng cách mạng, trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, qua đó định hướng hành động vì lợi ích của xã hội và đất nước.
2.2. Tác động của chuyển đổi số đến vấn đề giáo dục lý tưởng sống của sinh viên ngành Giáo dục Chính trị, Trường Đại học Đồng Tháp
Để đánh giá vấn đề này một cách khoa học và khách quan, tác giả đã tiến hành khảo sát 51 sinh viên ngành GDCT tại Trường ĐHĐT, thuộc các lớp ĐHGDCT22A, ĐHGDCT23A, ĐHGDCT24A và ĐHGDCT25A. Nội dung khảo sát gồm 9 câu hỏi, được chia thành 3 nhóm vấn đề chính về nhận thức về lý tưởng sống và tác động của chuyển đổi số đến sinh viên và đánh giá và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục lý tưởng sống, sinh viên có thể trả lời nhiều đáp án cho mỗi câu hỏi và 1 câu hỏi mở để sinh viên đề xuất giải pháp.
2.2.1. Những tác động tích cực
Chuyển đổi số đã mở ra những cơ hội chưa từng có, làm thay đổi căn bản phương thức tiếp nhận và rèn luyện lý tưởng sống của sinh viên ngành ngành GDCT, Trường ĐHĐT. Kết quả khảo sát thực tế cho thấy lợi ích lớn nhất mà môi trường số mang lại là khả năng tiếp cận nhanh chóng các chủ trương, đường lối của Đảng với tỷ lệ đồng thuận cao nhất là 80,4%. Bên cạnh đó, 78,4% sinh viên khẳng định chuyển đổi số giúp họ dễ dàng khai thác kho tàng tri thức khổng lồ của nhân loại, phá vỡ giới hạn của không gian học tập truyền thống. Sự hình thành hệ sinh thái giáo dục hiện đại không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn tạo ra môi trường tương tác đa chiều. Có đến 56,9% sinh viên hào hứng tham gia các diễn đàn, cuộc thi trực tuyến về chính trị và đạo đức, giúp các nội dung lý luận vốn khô khan trở nên sinh động và lôi cuốn hơn. Ngoài ra, có khoảng 2% sinh viên cho biết sự thuận lợi cho cập nhật nhanh thông tin và việc làm theo những tấm gương có lý tưởng sống đẹp. Nhận diện được những luận điệu sai trái thù địch.
Hình 1: Đánh giá của sinh viên về những cơ hội từ bối cảnh chuyển đổi số
đối với việc rèn luyện lý tưởng sống (Đơn vị %)
2.2.2. Những tác động tiêu cực
Một trong những thách thức lớn nhất trong giai đoạn hiện nay là các luồng thông tin độc hại, xuyên tạc nền tảng tư tưởng của Đảng được sinh viên lựa chọn chiếm khoảng 72,5% và sự suy giảm khả năng tập trung do thói quen lướt mạng xã hội quá nhiều chiếm khoảng 68,6% sinh viên lựa chọn, từ đó ngày càng có lối sống thực dụng, ích kỷ, đề cao giá trị vật chất chiếm 41,2%. Đáng chú ý hơn là có đến 54,9% sinh viên đang gặp phải tình trạng nhiễu loạn thông tin, khó phân biệt thật - giả trên không gian mạng, gây hoang mang, lo lắng ảnh hưởng nghiêm trọng đến tư tưởng chính trị cũng như chấp hành các đường lối, chính sách chủ trương mà Đảng đề ra. Ngoài ra, áp lực đồng lứa và việc so sánh bản thân với các hình mẫu ảo chiếm khoảng 56,9% làm cho sinh viên bất chấp chạy theo những thứ không thực tế gây ảnh hưởng đến bản thân và xã hội, cùng với đó là sự lôi kéo tham gia các hội nhóm lệch lạc chiếm khoảng 52,9% dẫn đến việc các sinh viên tiếp cận những thông tin sai lệch, lừa đảo,… gây ra tình trạng sinh viên bỏ học, lập trường về tư tưởng chính trị suy thoái đã và đang trực tiếp tác động đến tâm lý và xu hướng hành vi của người học, dễ dẫn đến lối sống thực dụng hoặc dao động về lý tưởng sống.
Hình 2. Nhận thức của sinh viên về các tác động tiêu cực của môi trường số
đối với đạo đức và lối sống (Đơn vị %)
2.3. Những yêu cầu đặt ra đối với giáo dục lý tưởng sống cho sinh viên ngành Giáo dục Chính trị, Trường Đại học Đồng Tháp trong bối cảnh chuyển đổi số
2.3.1. Yêu cầu về nội dung giáo dục
Trong bối cảnh chuyển đổi số, nội dung giáo dục lý tưởng sống không thể chỉ dừng lại ở những lý thuyết tĩnh mà phải có sự tương tác mạnh mẽ với thực tiễn đời sống số. Kết quả khảo sát cho thấy một nhu cầu rất lớn từ phía sinh viên, với 68,6% sinh viên ưu tiên giải pháp đổi mới nội dung chương trình học sao cho sát thực tế. Yêu cầu đặt ra là các bài giảng về lý luận chính trị phải tích hợp được các vấn đề thời sự trên không gian mạng, giúp sinh viên nhận diện lý tưởng sống thông qua các hành vi ứng xử văn minh và trách nhiệm số. Việc đổi mới nội dung còn đồng nghĩa với việc "số hóa" các giá trị tư tưởng. Thay vì những văn bản dài, chương trình học cần được cấu trúc lại thành các mô-đun kiến thức tinh gọn, giàu hình ảnh và video minh họa. Nội dung giáo dục phải giúp sinh viên hiểu rõ bản chất của các trào lưu tư tưởng mới, từ đó xây dựng thế giới quan khoa học để tự định hướng bản thân. Khi nội dung học tập phản ánh đúng những trăn trở và trải nghiệm môi trường số, lý tưởng cách mạng sẽ không còn là những khái niệm xa vời mà trở thành động lực tự thân, giúp các bạn sinh viên vững vàng trước những cám dỗ vật chất và lối sống thực dụng đang len lỏi trên mạng xã hội.
2.3.2. Yêu cầu về phương pháp và hình thức giáo dục
Phương pháp giáo dục đóng vai trò quyết định đến việc chuyển tải lý tưởng sống vào trái tim và khối óc của sinh viên. Số liệu khảo sát thực trạng cho thấy có đến 60,8% sinh viên đánh giá phương pháp hiện nay vẫn nặng về lý thuyết truyền thống, chưa khai thác hết tiềm năng của công nghệ số. Đây là một con số phản ánh khoảng cách lớn giữa cách dạy hiện tại và nhu cầu của thế hệ "công dân số". Do đó, yêu cầu cấp thiết là phải chuyển dịch mạnh mẽ sang các phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm và ứng dụng tối đa các nền tảng số. Cụ thể, có 62,7% sinh viên mong muốn sử dụng các nền tảng như TikTok, Facebook, YouTube để lan tỏa các giá trị đạo đức cách mạng. Yêu cầu đối với nhà trường là không chỉ dạy trên giảng đường mà phải xây dựng các diễn đàn trực tuyến, các cuộc thi tìm hiểu lý luận để tăng tính lôi cuốn. Phương pháp giáo dục hiện đại phải tạo ra môi trường tương tác đa chiều, nơi sinh viên được tranh luận, bày tỏ quan điểm và thực hành các kỹ năng chính trị trực tuyến. Chỉ khi phương pháp giáo dục bắt kịp với nhịp sống công nghệ, công tác bồi dưỡng lý tưởng sống mới thực sự đạt được hiệu quả bền vững và tránh được sự khô khan, áp đặt.
Đặc biệt, từ ý kiến mở, sinh viên đề xuất Nhà trường cần thay đổi các buổi tọa đàm, tuyên truyền bằng hình thức trải nghiệm thực tế và hoạt động lan tỏa. Việc để sinh viên tự xây dựng video bằng hiểu biết cá nhân sẽ kích thích sự tự giác tìm hiểu, giúp việc thực hiện nhiệm vụ trở nên lôi cuốn hơn. Sự đổi mới này là chìa khóa để thay đổi nhận thức sinh viên về tầm quan trọng của lý tưởng sống trên không gian mạng, biến quá trình rèn luyện từ "bị động" sang "chủ động" và bền vững.
Thực trạng về việc phương pháp giáo dục còn nặng tính lý thuyết truyền thống và chưa khai thác hết tiềm năng số (Hình 4) cho thấy một sự "lệch pha" nhất định với nhu
Hình 4. Thực trạng đánh giá của sinh viên về các phương pháp giáo dục chính trị trong điều kiện hiện nay (Đơn vị %)
cầu thực tế của người học. Điều này hoàn toàn tương thích với kết quả khảo sát về các giải pháp ưu tiên, khi phần lớn sinh viên mong muốn nội dung học tập phải sát với đời sống số (Hình 3).
2.3.3. Yêu cầu đối với đội ngũ giảng viên
Giảng viên không chỉ là người truyền thụ kiến thức mà còn là những "chiến sĩ" tiên phong định hướng tư tưởng cho sinh viên. Theo khảo sát, 54,9% sinh viên cho rằng cần phải nâng cao năng lực công nghệ và kỹ năng số cho đội ngũ giảng viên. Yêu cầu đặt ra là giảng viên phải là những người làm chủ được công nghệ, có khả năng thiết kế bài giảng số sinh động và biết cách dẫn dắt sinh viên khai thác các hệ sinh thái số lành mạnh. Bên cạnh năng lực kỹ thuật, cần có nhạy cảm chính trị cao để kịp thời phát hiện và uốn nắn những biểu hiện lệch lạc trong tư tưởng của sinh viên trên không gian số. Trong môi trường số nhiễu loạn, giảng viên đóng vai trò là "bộ lọc" tin cậy, giúp sinh viên phân tích đúng - sai trước các luồng tin đa chiều. Sự gương mẫu của người thầy trong việc sử dụng mạng xã hội văn minh, tích cực chính là bài học trực quan nhất về lý tưởng sống. Do đó, việc bồi dưỡng thường xuyên năng lực số và kỹ năng tranh biện trên không gian mạng cho giảng viên là yêu cầu bắt buộc để đáp ứng nhiệm vụ giáo dục chính trị trong tình hình mới.
Xét về góc độ tâm lý, sinh viên ngành GDCT hiện nay có xu hướng ưa chuộng các hình thức tương tác sinh động và gần gũi trên không gian mạng. Nhu cầu được rèn luyện lý tưởng thông qua các nền tảng như TikTok, Facebook hay YouTube (Hình 3) không chỉ đơn thuần là sở thích giải trí, mà còn phản ánh nguyện vọng về một hệ sinh thái số lành mạnh, nơi các giá trị đạo đức cách mạng được lan tỏa một cách tự nhiên và lôi cuốn.
2.3.4. Yêu cầu đối với nhà Trường
Giáo dục lý tưởng sống trong kỷ nguyên số không thể tách rời việc trang bị các kỹ năng "thực chiến" để sinh viên tự bảo vệ mình và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Kết quả khảo sát cho thấy nhu cầu trang bị kỹ năng là rất rõ rệt: 74,5% sinh viên cần kỹ năng chọn lọc và kiểm chứng thông tin trên mạng; trong khi đó, 62,7% yêu cầu được đào tạo kỹ năng đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái và kỹ năng ứng dụng công nghệ để bảo vệ Đảng. Yêu cầu đặt ra trọng tâm là phải chuyển từ giáo dục "biết" sang giáo dục "làm được". Họ cần được huấn luyện cách nhận diện các thủ đoạn "diễn biến hòa bình", cách phân biệt tin giả và các kỹ thuật truyền thông tích cực. Việc trang bị các kỹ năng này giúp sinh viên ngành GDCT không còn thụ động trước các cuộc tấn công tư tưởng mà trở thành những người có bản lĩnh, biết cách sử dụng "ngôn ngữ số" để đấu tranh hiệu quả. Đây chính là bước cụ thể hóa lý tưởng sống thành năng lực hành động thực tế, giúp mỗi cá nhân trở thành một "lá chắn" vững chắc trên mặt trận tư tưởng số.
Hình 5. Mức độ trang bị các kỹ năng thích ứng môi trường số
cho sinh viên ngành GDCT
2.3.5. Yêu cầu đối với bản thân sinh viên
Để xác lập các yêu cầu mới về năng lực số cho sinh viên, cần dựa trên nền tảng những kỹ năng thực tế mà các em đã được trang bị hoặc còn đang thiếu hụt (Hình 5). Từ khoảng trống giữa kỹ năng chọn lọc thông tin và kỹ năng đấu tranh phản bác thực tế, tác giả đề xuất các yêu cầu trọng tâm sau đây là yêu cầu mang tính gốc rễ, vì mọi nỗ lực của nhà trường và giảng viên chỉ đạt kết quả khi bản thân sinh viên có ý thức tự giác rèn luyện. Mỗi sinh viên cần tự xác định lý tưởng sống là "kim chỉ nam" cho mọi hành vi trong đời thực lẫn trên không gian mạng. Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu quan trọng nhất đối với sinh viên là phải xây dựng được phương pháp học tập độc lập và khả năng tự định hướng giữa biển thông tin mênh mông. Số liệu khảo sát cho thấy đã có 54,9% sinh viên ý thức được việc phải chủ động tạo lập nội dung số tích cực để lan tỏa lý tưởng sống. Đây là một tín hiệu đáng mừng nhưng cần được nâng lên thành yêu cầu chung cho toàn thể sinh viên ngành GDCT. Các em không được phép đứng ngoài cuộc hay thờ ơ trước các vấn đề chính trị - xã hội của đất nước. Mỗi sinh viên phải tự rèn luyện lối sống "vừa hồng vừa chuyên", biết chắt lọc tinh hoa và loại bỏ rác rưởi trên không gian mạng. Sự tự giác trong việc tu dưỡng đạo đức và lý tưởng sống chính là yếu tố quyết định để sinh viên trở thành những nhà giáo tương lai có bản lĩnh chính trị vững vàng, đủ sức gánh vác trách nhiệm trong kỷ nguyên số.
3. Kết luận
Qua nghiên cứu tại Trường ĐHĐT, có thể khẳng định chuyển đổi số không chỉ là xu hướng kỹ thuật mà đã trở thành môi trường tất yếu, tác động trực tiếp đến quá trình hình thành lý tưởng sống của sinh viên. Đây là hiện tượng hai mặt: vừa mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và kết nối chính trị, vừa tiềm ẩn nguy cơ lệch chuẩn giá trị, ảnh hưởng từ thông tin sai lệch trên không gian mạng.
Thực tiễn cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách giữa nhu cầu tiếp cận hiện đại của sinh viên và phương thức giáo dục truyền thống. Vì vậy, giáo dục lý tưởng sống cần chuyển từ truyền thụ lý thuyết sang phát triển "năng lực đề kháng số" và khả năng ứng dụng công nghệ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng. Để đào tạo đội ngũ vừa "hồng" vừa "chuyên", cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giảng viên và người học. Khi hội tụ bản lĩnh chính trị vững vàng và kỹ năng số, sinh viên mới có thể biến thách thức công nghệ thành cơ hội lan tỏa giá trị tích cực trong kỷ nguyên số.
ThS, GV. Lê Anh Thi - SV. Phạm Thành Cơ
Khoa Giáo dục Chính trị và Quản lý giáo dục,Trường Sư Phạm, Trường Đại học Đồng Tháp
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bộ Chính trị. (2025). Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/08/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2023). Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT ngày 14/04/2023 sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư số 01/2021/TT-BGDĐT, 02/2021/TT-BGDĐT, 03/2021/TT-BGDĐT, 04/2021/TT-BGDĐT quy định mã số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và bổ nhiệm, xếp lương viên chức giảng dạy trong các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập.
Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập 1). Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh. (2011). Hồ Chí Minh toàn tập (Tập 7). Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
Thủ tướng Chính phủ. (2020). Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/06/2020 phê duyệt "Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030".
Thủ tướng Chính phủ. (2022a). Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/01/2022 phê duyệt Đề án "Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022 - 2025, định hướng đến năm 2030".
Thủ tướng Chính phủ. (2022b). Quyết định số 311/QĐ-TTg ngày 05/03/2022 phê duyệt Chương trình "Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên, thiếu niên, nhi đồng trên không gian mạng giai đoạn 2022 - 2030".