Trong dây chuyền sản xuất hàng loạt của thế kỷ 22, Doraemon ban đầu chỉ là một sản phẩm bị dán nhãn "hàng lỗi" sau một tai nạn hy hữu với tia lửa điện, khiến cậu mất đi một vài linh kiện quan trọng và khả năng vận hành chuẩn chỉnh. So với những robot cùng dòng Matsushiba sở hữu trí tuệ ưu việt, vẻ ngoài bóng bẩy và sự chính xác tuyệt đối, Doraemon hiện lên như một kẻ thất bại khi hậu đậu, sợ chuột đến mất kiểm soát và thường xuyên lấy nhầm bảo bối trong lúc hoảng loạn.
Thế nhưng, nếu đặt dưới lăng kính của kinh tế học nhân văn và tâm lý học hiện đại, chính những "lỗi hệ thống" này lại biến Doraemon trở thành một thực thể có giá trị độc bản, vượt xa mọi phiên bản hoàn hảo được lập trình sẵn.
Trong kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo phát triển vượt bậc, sự hoàn hảo thường đi đôi với sự vô hồn. Những robot "chuẩn chỉnh" ở tương lai chỉ vận hành theo các thuật toán tối ưu hóa, thực hiện nhiệm vụ một cách máy móc và thiếu đi sự thấu cảm. Ngược lại, vì là một sản phẩm lỗi, Doraemon sở hữu một hệ thống cảm xúc không ổn định nhưng lại vô cùng con người.
Doraemon là một chú mèo máy không hoàn hảo
"Mèo ú" biết tự ti về đôi tai đã mất, biết rung động trước tình yêu và biết đau lòng khi thấy Nobita thất bại. Trong Doraemon, giá trị của chú mèo máy này không nằm ở sức mạnh của bảo bối mà nằm ở trí tuệ cảm xúc (EQ) - thứ chỉ nảy sinh khi một sinh mệnh phải đối mặt với những tổn thương và thiếu sót của chính mình. Sự đồng cảm mà Doraemon dành cho Nobita là sự đồng cảm của một kẻ "cùng cảnh ngộ", tạo nên một sợi dây liên kết tâm hồn bền chặt mà không một robot hoàn hảo nào có thể mô phỏng được.
Dưới góc độ kinh tế học, những thứ được sản xuất hàng loạt với chất lượng đồng đều thường có giá trị giảm dần theo thời gian. Ngược lại, những sản phẩm có "lỗi" mang tính độc nhất thường trở thành món đồ sưu tầm vô giá. Doraemon chính là một dạng "biến dị" tích cực của công nghệ.
Vì là một phiên bản lỗi, Doraemon có những tư duy phi logic, những cách giải quyết vấn đề sáng tạo không nằm trong sách hướng dẫn. Khi Sewashi gửi Doraemon về quá khứ cho Nobita, mèo máy không chỉ mang theo công nghệ mà mang theo một nhân cách độc lập. Trong một xã hội mà mọi thứ đều có thể thay thế, một robot có khả năng phản biện, có tính cách riêng biệt và biết hy sinh vì người khác như Doraemon trở thành một tài sản độc bản. Một robot hoàn hảo có thể dạy bạn học giỏi, nhưng chỉ một robot "lỗi" biết yêu thương như Doraemon mới có thể dạy bạn cách trở thành một con người tử tế.
Nếu Sewashi chọn một robot phiên bản cao cấp nhất để giúp đỡ cụ tổ Nobita, có lẽ dòng họ Nobi đã trở thành những tỷ phú vô cảm hoặc những người chỉ biết dựa dẫm vào máy móc. Sự xuất hiện của một robot lỗi như Doraemon thực chất là một phép thử nhân văn đầy chủ ý.
Sự đồng hành của Doraemon bên cạnh Nobita là vô cùng đáng quý
Vì Doraemon cũng có những lúc sai sót, Nobita buộc phải cùng "mèo ú" sửa sai, cùng "mèo ú" trưởng thành. Mối quan hệ giữa họ là sự tương trợ lẫn nhau giữa hai thực thể không hoàn hảo, thay vì sự phục vụ một chiều từ máy móc đến con người.
Giá trị của Doraemon nằm ở chỗ Doraemon kích hoạt được sự nỗ lực bên trong Nobita, biến một cậu bé lười biếng thành một người đàn ông có trách nhiệm trong tương lai. Đây là một thành tựu giáo dục mà những phiên bản robot "điểm 10" với các chỉ dẫn rập khuôn chắc chắn sẽ thất bại.
Cứ thế, câu chuyện về Doraemon gửi gắm một bài học sâu sắc cho chúng ta trong kỷ nguyên số, đó là đừng sợ hãi những khiếm khuyết. Chính những vết sẹo, những sai lầm và cả những "lỗi" trong quá trình trưởng thành mới là thứ định nghĩa nên sự độc nhất của mỗi cá nhân.
Doraemon hạnh phúc không phải vì đã sửa được lỗi để trở nên hoàn hảo mà vì "mèo ú" tìm thấy một gia đình chấp nhận và yêu thương mình chính vì những lỗi lầm đó. Trong thế giới thực tại, nơi áp lực phải trở nên hoàn hảo đang đè nặng lên vai mỗi người trẻ, hình ảnh chú mèo máy xanh vẫn luôn là một biểu tượng sưởi ấm tâm hồn, nhắc nhở chúng ta rằng đôi khi, chính sự không hoàn hảo mới là thứ làm nên giá trị lớn nhất của một con người.
Thiên An