Một người đàn ông 42 tuổi ở Trung Quốc đi khám vì nhận thấy nước tiểu của mình ngày càng sẫm màu, sau đó xuất hiện tiểu ra máu. Qua thăm khám, bác sĩ phát hiện hai cẳng chân dưới của bệnh nhân phù rõ, chỉ số protein niệu và creatinin trong nước tiểu tăng cao. Kết quả cuối cùng cho thấy người đàn ông này mắc viêm thận mạn tính.
Với trường hợp này, bệnh nhân được xem là may mắn vì đã kịp thời chú ý đến những thay đổi bất thường của cơ thể, nhờ đó bệnh chưa tiến triển đến giai đoạn không thể cứu vãn. Tuy nhiên, không phải ai cũng có được sự chủ động như vậy.
Điều đáng lo nhất của bệnh thận mạn tính không chỉ nằm ở tỷ lệ mắc ngày càng cao, mà còn ở tính “âm thầm”. Giai đoạn đầu, bệnh gần như không có triệu chứng rõ ràng. Khi các biểu hiện xuất hiện thì thận thường đã bị tổn thương không thể phục hồi, khiến nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã rơi vào suy thận hoặc urê huyết.
Mùa lạnh, thận dễ “quá tải” hơn bình thường
Vào mùa lạnh, nhiệt độ thấp khiến mạch máu co lại, sức cản mạch tăng lên, làm giảm lượng máu nuôi thận. Bên cạnh đó, thời tiết lạnh khiến cơ thể ra mồ hôi ít hơn, các chất thải buộc phải đào thải nhiều hơn qua thận, vô hình trung làm tăng gánh nặng cho cơ quan này. Vì vậy, mùa đông cũng được xem là thời điểm các bệnh lý về thận dễ bùng phát hơn.
Chính vì thế, việc sớm nhận biết những tín hiệu cảnh báo suy giảm chức năng thận có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
4 thay đổi của nước tiểu có thể cho thấy thận đã bị tổn thương
Trong đời sống hằng ngày, rất ít người quan sát kỹ nước tiểu của mình. Trên thực tế, nước tiểu được ví như “tấm gương phản chiếu” của sức khỏe thận. Khi thận gặp vấn đề, nước tiểu thường cũng sẽ thay đổi theo.
Ở người khỏe mạnh, nước tiểu thường trong hoặc vàng nhạt, mùi nhẹ, không quá nồng, lượng nước tiểu mỗi ngày dao động khoảng 800 đến 2.000 ml. Khi thận bị tổn thương, những đặc điểm này có thể thay đổi rõ rệt.
Trước hết là tình trạng nước tiểu nhiều bọt. Bình thường, nước tiểu ít bọt và nếu có thì cũng nhanh tan. Nếu trong điều kiện uống đủ nước mà nước tiểu vẫn xuất hiện nhiều bọt nhỏ, dày và lâu tan, có thể liên quan đến sự gia tăng protein trong nước tiểu. Đây là dấu hiệu thường gặp ở viêm thận, bệnh thận do đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh mô liên kết hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu.
Thứ hai là màu sắc nước tiểu bất thường. Nước tiểu màu nâu sẫm hoặc nâu đen có thể liên quan đến sỏi thận, suy thận, urê huyết, viêm thận lupus hoặc tổn thương thận cấp. Nước tiểu trắng đục như sữa, còn gọi là đái dưỡng chấp, thường gặp trong lao thận, thận ứ mủ hoặc nhiễm trùng đường tiểu do tắc nghẽn. Nước tiểu vàng sậm kéo dài như nước trà đặc, kèm mệt mỏi, vàng da, khó chịu vùng bụng trên có thể gợi ý bệnh gan mật. Nước tiểu hồng nhạt hoặc đỏ nhạt có thể liên quan đến sỏi tiết niệu, các loại viêm thận hoặc u đường tiết niệu.
Thứ ba là lượng nước tiểu thay đổi. Ở người trưởng thành, lượng nước tiểu dưới 400 ml mỗi ngày được gọi là thiểu niệu, dưới 100ml là vô niệu. Khi gặp tình trạng này, cần xác định nguyên nhân do trước thận, tại thận hay sau thận. Ngược lại, nếu lượng nước tiểu vượt quá 2.500 ml mỗi ngày, sau khi đã loại trừ uống nhiều nước hay dùng thuốc lợi tiểu, có thể liên quan đến các bệnh như đái tháo nhạt, đái tháo đường, cường cận giáp nguyên phát hoặc các bệnh lý ống thận kẽ.
Cuối cùng là mùi nước tiểu bất thường. Mùi nước tiểu có thể thay đổi theo thực phẩm, nhưng thường chỉ thoáng qua. Nếu mùi lạ kéo dài và không rõ nguyên nhân, cần đặc biệt chú ý. Mùi amoniac nồng có thể liên quan đến viêm bàng quang hoặc bí tiểu. Mùi giống táo thối có thể gặp trong tình trạng nhiễm toan ceton do đái tháo đường. Mùi hôi thối thường gợi ý nhiễm khuẩn. Mùi tanh có thể xuất hiện khi chức năng thận suy giảm khiến protein trong nước tiểu tăng cao.
Mùa lạnh, thận sẽ “biết ơn” nếu hạn chế 4 loại thực phẩm này
Trong mùa lạnh, nhiều gia đình có thói quen ăn đồ muối như dưa muối, thịt muối, lạp xưởng. Tuy nhiên, khoảng 95% lượng muối trong chế độ ăn phải được đào thải qua thận. Ăn mặn kéo dài khiến thận luôn làm việc quá sức, dẫn đến giữ natri, tăng áp lực lọc ở cầu thận và lâu dài có thể gây bệnh thận. Thực phẩm muối mặn cũng góp phần làm tăng huyết áp, gián tiếp gây tổn thương thận.
Các loại “canh hầm lâu năm” hay nước dùng ninh quá lâu cũng nên hạn chế vì chứa nhiều purin. Purin cao dễ làm tăng axit uric trong máu, không chỉ gây cơn gout cấp mà còn làm tổn thương thận và tim mạch.
Lẩu là món ăn phổ biến vào mùa đông nhưng nước lẩu, đặc biệt khi có nhiều nội tạng và đậu, chứa lượng purin cao. Axit uric tăng cao sẽ được đào thải qua thận, nếu vượt ngưỡng có thể lắng đọng và hình thành sỏi thận do axit uric.
Cuối cùng là trà đặc. Uống trà nóng giúp giữ ấm, nhưng trà chứa caffeine. Lượng nhỏ không đáng lo, song dùng nhiều có thể làm tăng huyết áp, tăng lưu lượng máu và tạo áp lực lớn cho thận. Ngoài ra, tannin trong trà dễ kết hợp với sắt, tạo chất khó tan, làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận.
Những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày, từ việc quan sát nước tiểu đến điều chỉnh chế độ ăn uống mùa lạnh, có thể tạo ra khác biệt lớn trong việc bảo vệ thận trước khi quá muộn.
Nguồn và ảnh: The Paper
Mỹ Diệu