1. Đặt vấn đề
Lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam ghi nhận nhiều biểu tượng cao đẹp về lòng yêu nước và ý chí quật cường. Trong đó, hình ảnh và danh hiệu "Bộ đội Cụ Hồ" là một hiện tượng văn hóa quân sự vô cùng độc đáo, kết tinh từ tình yêu thương, niềm tin tưởng tuyệt đối của Nhân dân dành cho lực lượng vũ trang. Trải qua hơn bảy thập kỷ chiến đấu, xây dựng và trưởng thành, hệ giá trị này đã thấm sâu vào đời sống quân đội, trở thành nguồn sức mạnh nội sinh to lớn, cội nguồn chiến thắng của Quân đội nhân dân Việt Nam. Bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, bên cạnh những thời cơ vận hội lớn, chúng ta đang đối mặt với những thách thức phức tạp từ tác động mặt trái của kinh tế thị trường, không gian mạng và âm mưu "phi chính trị hóa" quân đội của các thế lực thù địch. Đặc biệt, tại địa bàn chiến lược Tây Bắc - Quân khu 2, nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, các yếu tố an ninh phi truyền thống và tác động từ không gian mạng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu, chuẩn hóa và phát huy sâu sắc giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trong lực lượng thanh niên quân đội. Quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng, Quân ủy Trung ương đã khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm "nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong giữ gìn, phát huy giá trị di sản Hồ Chí Minh - tài sản tinh thần vô giá của Đảng và dân tộc ta... là nguồn sức mạnh, động lực to lớn để thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược trong giai đoạn phát triển mới" [1]. Đồng thời, Quân ủy Trung ương cũng chỉ rõ đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm "đổi mới công tác giáo dục chính trị, nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các đối tượng trong giữ gìn, phát huy giá trị di sản Hồ Chí Minh... là nguồn sức mạnh, động lực to lớn để toàn quân phấn đấu xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại" [2].
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" của thanh niên Quân khu 2 trong kỷ nguyên mới
Văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" không phải là một khái niệm biểu trưng hình thức hay sản phẩm tuyên truyền đơn thuần, mà là hệ thống giá trị văn hóa - chính trị - đạo đức được hình thành, bồi đắp và kiểm nghiệm qua thực tiễn phong phú của cách mạng Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng đúc kết những đặc trưng căn cốt nhất của người quân nhân cách mạng: "Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng". Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối quân sự của Đảng, hệ giá trị ấy được cấu thành từ những phẩm chất nền tảng, gắn kết chặt chẽ với các chuẩn mực thời đại.
Đối với thanh niên Quân khu 2, việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trong kỷ nguyên mới được thể hiện tập trung qua các nội dung cơ bản sau:
Thứ nhất, bản lĩnh chính trị kiên định và lòng trung thành tuyệt đối là cốt lõi của giá trị văn hóa quân sự. Sự trung thành không điều kiện với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân tạo nên sức đề kháng vững chắc trước mọi cám dỗ vật chất hay sự lôi kéo của lối sống thực dụng. Theo Nghị quyết số 847-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương, việc phát huy phẩm chất này đòi hỏi mỗi quân nhân phải tuyệt đối tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, nắm vững đối tượng tác chiến và đối tác của cách mạng trong tình hình mới.
Thứ hai, tinh thần dũng cảm, kiên cường và ý chí vượt khó vươn lên là biểu hiện sinh động của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Phẩm chất đó không chỉ ngời sáng trên chiến trường trong khói lửa chiến tranh, mà còn tỏa sáng rực rỡ trong thời bình khi bộ đội đi đầu đối mặt với thiên tai, dịch bệnh, thảm họa môi trường hay thực hiện nhiệm vụ quốc tế cao cả. Hình ảnh cán bộ, chiến sĩ dầm mình trong lũ dữ cứu dân, hay tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc đã khẳng định tinh thần dấn thân vì cộng đồng, làm sâu sắc thêm hình ảnh nhân văn của người lính. Bên cạnh đó, việc bồi đắp các giá trị văn hóa truyền thống trong giai đoạn mới phải luôn gắn liền với yêu cầu xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh. Về nội dung này, văn bản chỉ đạo của Quân ủy Trung ương đã chỉ rõ: "Học tập, thực hành theo Bác phải gắn với thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương "về phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới", Chỉ thị số 676-CT/QUTW ngày 20/6/2026... đồng thời đề cao trách nhiệm nêu gương, đạo đức công vụ của cán bộ, đảng viên" [3]. Sự kết hợp đồng bộ này giúp thanh niên Quân khu 2 không ngừng củng cố lập trường tư tưởng, giữ vững bản chất cách mạng trên địa bàn chiến lược Tây Bắc.
Thứ ba, mối quan hệ gắn bó máu thịt với Nhân dân là đặc trưng mang tính bản chất. Xuất thân từ Nhân dân và vì Nhân dân chiến đấu, Quân đội luôn coi trọng việc củng cố "thế trận lòng dân". Các phong trào như "Quân đội chung sức xây dựng nông thôn mới", "Dân vận khéo" hay hoạt động hỗ trợ đồng bào vùng sâu, vùng xa đã minh chứng sinh động cho tình cảm quân dân cá nước. Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra là phải kiến tạo một "thế trận số" gắn kết chặt chẽ với "thế trận lòng dân" trên không gian mạng, kịp thời bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Thứ tư, kỷ luật tự giác, nghiêm minh kết hợp chặt chẽ với tinh thần đoàn kết nội bộ và đổi mới sáng tạo. Kỷ luật của Quân đội nhân dân Việt Nam xuất phát từ giác ngộ chính trị cao, biến yêu cầu khách quan thành nhu cầu tự thân của mỗi quân nhân. Đồng thời, trước cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tinh thần sáng tạo, làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật công nghệ cao, đẩy mạnh chuyển đổi số là động lực thiết thực để xây dựng quân đội tinh nhuệ, hiện đại.
2.2. Một số giải pháp cơ bản nâng cao hiệu quả giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" của thanh niên Quân khu 2 đáp ứng yêu cầu trong kỷ nguyên mới
Một là, đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đổi mới phương thức tuyên truyền trên nền tảng số.
Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng giữ vai trò là "mặt trận hàng đầu" nhằm bồi đắp nền tảng đạo đức cách mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho tuổi trẻ lực lượng vũ trang Quân khu 2 trước mọi tác động phức tạp của tình hình mới. Các cấp ủy, tổ chức đảng và cơ quan chính trị cần tiếp tục đổi mới toàn diện, mạnh mẽ cả về nội dung, hình thức và phương pháp tuyên truyền, giáo dục, làm cho các giá trị cốt lõi của phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" thấm sâu vào nhận thức, tình cảm và hành động tự giác của mọi cán bộ, chiến sĩ trẻ. Nội dung giáo dục phải tập trung quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, đặc biệt là việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với thực hiện Nghị quyết số 847-NQ/QUTW và phương châm "2 kiên định, 2 đẩy mạnh, 2 ngăn ngừa", "5 vững" theo tinh thần Chỉ thị số 676-CT/QUTW. Bên cạnh đó, các đơn vị cần tận dụng triệt để ưu thế của công nghệ số, internet và mạng xã hội để xây dựng các học liệu số, chuyên trang, chuyên mục sinh động, hấp dẫn, phù hợp với đặc điểm tâm lý của thế hệ trẻ. Quá trình triển khai phải thực hiện đồng bộ phương châm kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống", lấy "xây" làm nhiệm vụ cơ bản, chiến lược, lâu dài; chủ động đấu tranh phản bác kịp thời các quan điểm sai trái, thù địch, bảo đảm trận địa tư tưởng của Đảng luôn được giữ vững chắc ở tuyến đầu biên giới Tây Bắc.
Hai là, nâng cao vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên theo phương châm "trên trước, dưới sau".
Sức mạnh của giáo dục nêu gương luôn có giá trị lay động và sức thuyết phục sâu sắc hơn mọi hình thức tuyên truyền lý thuyết, đặc biệt trong môi trường quân sự đòi hỏi tính kỷ luật và tính mệnh lệnh cao. Đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ trì các cấp trong lực lượng vũ trang Quân khu 2 phải thực sự là những người đi đầu, tiên phong, gương mẫu trong mọi lời nói và hành động theo đúng phương châm "trên trước, dưới sau", "cán bộ giữ chức vụ càng cao càng phải mẫu mực". Việc nêu gương phải được cụ thể hóa thành những tiêu chuẩn, chuẩn mực rõ ràng trong thực thi chức trách, nhiệm vụ quân sự, duy trì nền nếp chính quy, chấp hành pháp luật Nhà nước và kỷ luật quân đội. Hằng năm, mỗi cán bộ, đảng viên phải xây dựng kế hoạch, cam kết tu dưỡng, rèn luyện và phấn đấu phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" gắn với việc thực hiện nghiêm túc tự phê bình và phê bình, tinh thần "tự soi, tự sửa". Kiên quyết khắc phục triệt để bệnh hình thức, biểu hiện nói không đi đôi với làm, đùn đẩy trách nhiệm trước khó khăn, nhiệm vụ mới. Thông qua sự gương mẫu thiết thực của người chỉ huy sẽ tạo ra uy tín lớn, củng cố niềm tin vững chắc cho chiến sĩ trẻ, thúc đẩy toàn đơn vị hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Ba là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, phong phú và chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho bộ đội.
Môi trường văn hóa quân sự trong sạch, lành mạnh và giàu tính nhân văn đóng vai trò là chiếc nôi nuôi dưỡng, rèn luyện nhân cách quân nhân, đồng thời là "hàng rào mềm" ngăn chặn hiệu quả các tiêu cực và tác động trái chiều từ mặt trái kinh tế thị trường. Các cơ quan, đơn vị thuộc Quân khu 2 cần tập trung đầu tư, phát huy hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa từ cấp tiểu đoàn đến trung, sư đoàn; chăm chút cảnh quan doanh trại chính quy, xanh, sạch, đẹp, tạo không gian sinh hoạt tinh thần phong phú, bổ ích cho bộ đội trong giờ nghỉ, ngày nghỉ. Duy trì nghiêm ngặt các chế độ nền nếp sinh hoạt chính trị, ngày chính trị và văn hóa tinh thần, quy chế dân chủ ở cơ sở, qua đó thắt chặt tình cảm đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn, tình đoàn kết quân dân cá nước. Cùng với việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần, cấp ủy và người chỉ huy phải đặc biệt quan tâm chăm lo bảo đảm tốt đời sống vật chất, thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách hậu phương quân đội cho cán bộ, chiến sĩ. Khi đời sống được quan tâm chu đáo và môi trường làm việc dân chủ, kỷ cương được giữ vững, quân nhân sẽ yên tâm công tác, phát huy cao độ tinh thần trách nhiệm, sự sáng tạo và năng lực hành động trong thực tiễn.
Bốn là, tăng cường kiểm tra, giám sát, giữ vững kỷ luật, kỷ cương và đấu tranh phòng, chống tiêu cực.
Công tác kiểm tra, giám sát và đấu tranh phòng chống các biểu hiện tiêu cực, suy thoái là yếu tố bảo đảm tính kỷ luật, kỷ cương, sự trong sạch vững mạnh của tổ chức đảng và cơ quan, đơn vị trong toàn Quân khu. Cấp ủy, tổ chức đảng và ủy ban kiểm tra các cấp cần thường xuyên đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành cương lĩnh, điều lệ Đảng, nghị quyết, chỉ thị và các quy định về chuẩn mực đạo đức quân nhân. Trọng tâm của công tác kiểm tra phải chuyển mạnh sang đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, mức độ chuyển biến thực tế trong rèn luyện đạo đức, lối sống và tinh thần trách nhiệm của cán bộ, đảng viên; kịp thời phát hiện từ sớm, từ xa các dấu hiệu vi phạm để có biện pháp ngăn chặn, chấn chỉnh hiệu quả. Kiên quyết xử lý nghiêm minh, công khai đối với các tập thể, cá nhân vi phạm kỷ luật quân đội, pháp luật nhà nước hoặc có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa". Song song với đó, cần làm tốt công tác bảo vệ chính trị nội bộ, chủ động đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu thủ đoạn "phi chính trị hóa" quân đội của các thế lực thù địch, giữ vững sự đoàn kết thống nhất và uy tín cao đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ", như Chỉ thị 676-CT/QUTW đã chỉ rõ: "nâng cao hiệu lục, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, bảo đảm việc phát huy giá trị văn hoá "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới được thực hiện nghiêm túc, thực chất ở tất cả các cấp" [4].
3. Kết luận
Việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trong kỷ nguyên mới là nhiệm vụ chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị. Dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, toàn quân tiếp tục phát huy truyền thống anh hùng, đoàn kết một lòng, chủ động sáng tạo, vượt qua mọi khó khăn thử thách, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Qua đó, không ngừng tô thắm phẩm chất cao đẹp của người quân nhân cách mạng, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên vươn mình phát triển phồn vinh, hạnh phúc. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số mạnh mẽ, giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" càng cần phải được bồi đắp thường xuyên, trở thành nguồn nội sinh quan trọng để lực lượng vũ trang nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu. Mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng tu dưỡng bản lĩnh chính trị, rèn luyện đạo đức cách mạng, nâng cao năng lực chuyên môn và ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm minh. Đồng thời, các cơ quan, đơn vị cần tiếp tục đổi mới toàn diện công tác giáo dục chính trị, kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống", chủ động đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu "phi chính trị hóa" quân đội của các thế lực thù địch. Sự nỗ lực đồng bộ đó sẽ bảo đảm cho Quân đội luôn là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu tuyệt đối trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, xứng đáng với danh hiệu cao quý mà Nhân dân trao tặng, hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Trung tá Vũ Tất Thành
Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Sơn La/ Quân khu 2/ Bộ Quốc phòng
Thượng tá Nguyễn Quốc Duy
Hệ 5, Học viện Chính trị/ Bộ Quốc phòng
Trung tá Nguyễn Hoài Sơn
Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Sơn La/ Quân khu 2/ Bộ Quốc phòng
Đại uý Hoàng Anh Tú
Trung đoàn 754, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Sơn La/ Quân khu 2/ Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
[1]. Ban Chấp hành Trung ương. (2026). Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13 tháng 7 năm 2026 của Bộ Chính trị về "Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới". Hà Nội, tr. 1-2.
[2], [3]. Quân ủy Trung ương. (2026). Chỉ thị số 899-CT/QUTW ngày 30 tháng 8 năm 2026 của Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương về "Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân". Hà Nội. tr. 1, 2.
[4]. Quân ủy Trung ương. (2026). Chỉ thị số 676-CT/QUTW ngày 20 tháng 6 năm 2026 của Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương về việc tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới. Hà Nội, tr. 4.