Một câu hỏi từng nhận được nhiều sự quan tâm trên mạng xã hội: "Tiết kiệm tiền quan trọng hơn hay chất lượng cuộc sống quan trọng hơn?". Đây cũng là câu hỏi khiến không ít người trưởng thành băn khoăn, đặc biệt khi thu nhập có giới hạn nhưng nhu cầu hưởng thụ, chăm sóc sức khỏe, gia đình và chuẩn bị cho tương lai đều ngày một tăng.
Nếu coi tiết kiệm và chất lượng cuộc sống là hai đầu của một chiếc cân, chúng ta rất dễ rơi vào lựa chọn cực đoan: hoặc bóp chặt mọi khoản chi để có tiền, hoặc tự nhủ "đời có bao lâu" rồi tiêu gần hết thu nhập để tận hưởng hiện tại. Nhưng cách quản lý tiền hợp lý hơn có lẽ không nằm ở việc chọn bên nào, mà ở khả năng phân biệt giữa chi tiêu làm cuộc sống tốt lên và chi tiêu chỉ khiến tiền rời khỏi tài khoản.
Chất lượng cuộc sống không được đo bằng số tiền đã tiêu
Một trong những ngộ nhận phổ biến nhất là càng tiêu nhiều tiền thì chất lượng cuộc sống càng cao. Thực tế, rất nhiều thứ quyết định cảm giác sống tốt lại không tỷ lệ thuận với hóa đơn mua sắm.
Một người có thể chi nhiều hơn cho quần áo, ăn ngoài, đồ công nghệ hay các món đồ theo xu hướng nhưng vẫn thường xuyên căng thẳng vì tiền. Ngược lại, một người chi tiêu ít hơn nhưng ăn uống điều độ, ngủ đủ, có thời gian tập thể dục, nhà cửa gọn gàng và không mang nợ tiêu dùng có thể cảm thấy cuộc sống dễ chịu hơn rất nhiều.
Tiền chắc chắn có vai trò quan trọng. Một khoản chi hợp lý có thể mua được thực phẩm tốt hơn, không gian sống tiện nghi hơn, dịch vụ y tế tốt hơn hay giúp tiết kiệm thời gian. Tuy nhiên, tiền chỉ là một phần của chất lượng sống.
Một căn nhà đầy đồ không đồng nghĩa với một căn nhà dễ sống. Một tủ quần áo lớn không đồng nghĩa với việc mỗi sáng đều dễ dàng chọn được bộ đồ mình thích. Ăn ngoài thường xuyên cũng chưa chắc khiến bữa ăn ngon hơn việc tự nấu một món đơn giản nhưng phù hợp với sức khỏe.
Vì thế, câu hỏi nên đặt ra không phải là "Tôi đã chi bao nhiêu?", mà là: Khoản tiền này thực sự cải thiện điều gì trong cuộc sống của tôi?
Tiền tiết kiệm cũng là một phần của chất lượng sống
Nhiều người chỉ nhìn thấy giá trị của tiền khi nó được đổi thành một món đồ hoặc một trải nghiệm. Nhưng tiền chưa tiêu cũng có giá trị rất lớn: nó mua được cảm giác an toàn, quyền lựa chọn và khả năng ứng phó với biến cố.
Một người có vài tháng chi phí sinh hoạt trong tài khoản dự phòng sẽ có tâm thế rất khác một người gần như tiêu hết lương mỗi tháng. Khi xe hỏng, con ốm, công việc thay đổi hoặc gia đình phát sinh khoản chi bất ngờ, người có tiền dự phòng ít bị đẩy vào trạng thái hoảng loạn hơn.
Giả sử mỗi tháng bạn để dành được 2 triệu đồng. Sau một tháng, đó chưa phải con số lớn. Sau một năm, khoản tiền trở thành 24 triệu đồng. Điều quan trọng không chỉ nằm ở con số 24 triệu, mà còn ở việc trong suốt thời gian đó, bạn biết rằng mình đang dần tạo ra một "tấm đệm" cho cuộc sống.
Đó cũng là chất lượng sống.
Tiết kiệm vì thế không nhất thiết là hy sinh hiện tại để đổi lấy một tương lai xa xôi. Ngay từ thời điểm khoản tiền còn nằm trong tài khoản, nó đã mang lại một dạng lợi ích: bạn bớt phụ thuộc hơn, có thêm lựa chọn và có thể bình tĩnh hơn trước những quyết định lớn.
Người có tiền dự phòng có thể từ chối một công việc không phù hợp, không buộc phải vay nóng khi có việc gấp và có thêm thời gian suy nghĩ trước những biến cố tài chính. Những thứ này không nhìn thấy như một chiếc túi mới hay một chuyến du lịch, nhưng giá trị của chúng không hề nhỏ.
Có thể tiết kiệm mà không phải sống kham khổ
Tiết kiệm thường bị đánh đồng với việc ăn rẻ nhất, mua đồ rẻ nhất, không dùng điều hòa, hạn chế gặp gỡ bạn bè hay cắt bỏ mọi niềm vui. Đó là kiểu tiết kiệm rất khó duy trì lâu dài.
Cách hợp lý hơn là không tiết kiệm ở những khoản thực sự cần thiết nhưng mạnh tay cắt những khoản không tạo ra giá trị.
Ba bữa ăn mỗi ngày vẫn cần đủ dinh dưỡng, nhưng thay vì liên tục gọi đồ ăn hoặc ăn ngoài, một gia đình có thể tăng số bữa tự nấu. Mùa hè vẫn nên sử dụng điều hòa khi cần thiết thay vì chịu nóng chỉ để giảm vài trăm nghìn đồng tiền điện. Một đôi giày tốt thường xuyên sử dụng có thể đáng mua hơn ba đôi giá rẻ nhưng nhanh hỏng hoặc không vừa chân.
Điều tương tự áp dụng với các sản phẩm chăm sóc cá nhân. Nếu một loại dầu gội, kem dưỡng hoặc món đồ nào đó thực sự phù hợp và được sử dụng thường xuyên, việc trả nhiều tiền hơn một chút chưa chắc là lãng phí. Lãng phí thường xuất hiện ở một chỗ khác: mua quá nhiều, mua vì khuyến mãi, tích trữ hoặc liên tục thử sản phẩm mới dù đồ cũ chưa dùng hết.
Một chai dầu gội giá 300.000 đồng nhưng dùng hết trong nhiều tháng có thể tiết kiệm hơn năm chai giá 150.000 đồng mua về rồi bỏ dở.
Tiết kiệm hiệu quả không phải lúc nào cũng là chọn món rẻ hơn. Đôi khi đó là mua ít hơn nhưng dùng hết những gì đã mua.
Khoản tiền dễ tiết kiệm nhất thường nằm ở những thứ không thực sự cần
Quan sát lại một căn nhà, nhiều người sẽ thấy số tiền thất thoát không nằm ở tiền điện, tiền rau hay một bữa ăn ngon cuối tuần mà nằm trong những thứ nhỏ và lặp lại: quần áo vẫn còn nguyên mác, mỹ phẩm hết hạn, đồ gia dụng dùng vài lần rồi cất, thực phẩm mua quá nhiều phải bỏ, các gói đăng ký dịch vụ ít sử dụng hay những đơn hàng phát sinh chỉ vì thấy đang giảm giá.
Mỗi khoản riêng lẻ không lớn nên rất khó tạo cảm giác "đang tiêu nhiều". Nhưng cộng lại trong một năm, con số có thể đáng kể.
Điểm tích cực là việc loại bỏ những khoản này hầu như không khiến chất lượng cuộc sống giảm đi. Không mua chiếc áo thứ 15 không khiến tủ đồ kém tiện dụng. Không tích trữ thêm mỹ phẩm khi đồ cũ chưa hết không làm việc chăm sóc bản thân trở nên tệ hơn. Không đặt thêm một món đồ gia dụng ít sử dụng cũng chẳng khiến căn bếp bất tiện.
Ngược lại, nhà cửa có thể gọn hơn và tài khoản cũng bớt căng thẳng hơn.
Đừng để những câu nói kích thích tiêu dùng quyết định ví tiền
"Thích thì mua", "Tiền kiếm ra là để tiêu", "Không mua bây giờ sau này lại tiếc", "Tiết kiệm từng này cũng chẳng đủ mua nhà"... là những câu rất dễ khiến một quyết định mua sắm trở nên hợp lý trong vài phút.
Đúng là tiết kiệm 50 triệu hay 100 triệu đồng chưa đủ để mua một căn nhà tại nhiều thành phố. Nhưng điều đó không có nghĩa khoản tiền ấy không có giá trị.
100 triệu đồng có thể là quỹ dự phòng của một gia đình trong nhiều tháng, một phần học phí của con, khoản vốn để chuyển nghề hoặc đơn giản là thứ giúp một người không phải vay ngay khi có biến cố.
Sự khác biệt giữa "có 100 triệu dự phòng" và "không có khoản dự phòng nào" không chỉ nằm ở số dư ngân hàng. Nó nằm trong cách một người đối diện với rủi ro.
Tương tự, thích một món đồ cũng không có nghĩa phải sở hữu nó. Chúng ta hoàn toàn có thể thích một chiếc điện thoại mới, một chiếc túi đẹp hay một thiết bị công nghệ đang được nhiều người sử dụng nhưng vẫn quyết định không mua nếu món đồ hiện tại đáp ứng đủ nhu cầu.
Khả năng nói "tôi thích, nhưng tôi không cần" có thể là một trong những kỹ năng tài chính đáng giá nhất.
Cuối cùng, không cần chọn giữa tiết kiệm và sống tốt
Nếu tiết kiệm khiến một người luôn cảm thấy thiếu thốn, ám ảnh từng khoản chi và không dám chăm sóc sức khỏe, cách tiết kiệm đó cần được điều chỉnh. Nhưng nếu "chất lượng cuộc sống" đồng nghĩa với việc liên tục mua thêm đồ, nâng cấp những thứ vẫn còn sử dụng tốt và tiêu hết thu nhập để duy trì một hình ảnh nhất định, định nghĩa về sống tốt cũng nên được xem xét lại.
Một cuộc sống chất lượng không nhất thiết phải đắt đỏ. Đó có thể là ăn đủ ngon, ngủ đủ giấc, sống trong căn nhà vừa đủ đồ, mua những thứ thực sự phù hợp, thỉnh thoảng dành tiền cho trải nghiệm mình yêu thích và vẫn còn một khoản dự phòng sau mỗi tháng.
Bởi sau cùng, mục tiêu của tiết kiệm không phải để nhìn số dư ngày càng lớn, còn mục tiêu của kiếm tiền cũng không phải để tiêu hết những gì mình kiếm được. Điều đáng hướng tới hơn là dùng tiền để xây dựng một cuộc sống vừa dễ chịu ở hiện tại, vừa đủ an toàn cho tương lai.
Và khi đạt được điều đó, tiết kiệm tiền và chất lượng cuộc sống không còn đứng ở hai phía đối lập. Chúng trở thành hai phần của cùng một mục tiêu: sống chủ động hơn với đồng tiền của mình.
Thảo Nguyễn