Trên cơ sở vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và nội hàm của quá trình tinh gọn bộ máy gắn với hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại, đồng thời là biểu hiện sinh động của sự phát triển lý luận đổi mới và lý luận cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Từ khóa: tinh gọn bộ máy; quản trị quốc gia hiện đại; Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; đổi mới hệ thống chính trị; phát triển lý luận của Đảng.
1. Cơ sở lý luận của chủ trương tinh gọn bộ máy và hoàn thiện quản trị quốc gia hiện đại
Chủ trương tinh gọn bộ máy và hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại ở Việt Nam không phải là một quyết sách mang tính tình thế hay một giải pháp kỹ thuật đơn thuần nhằm xử lý những bất cập trong tổ chức bộ máy hiện nay. Đây là kết quả của quá trình nhận thức và phát triển lý luận lâu dài, được hình thành trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời được bổ sung, phát triển qua thực tiễn đổi mới đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Thứ nhất, những quan điểm nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin về tổ chức bộ máy nhà nước và quản trị xã hội vẫn giữ nguyên giá trị định hướng đối với quá trình đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay. Trên cơ sở nghiên cứu sự vận động của lịch sử nhân loại và bản chất của nhà nước trong xã hội có giai cấp, C. Mác và Ph. Ăngghen đã chỉ ra rằng "nhà nước là một phạm trù lịch sử, nó luôn mang dấu ấn của một quốc gia cụ thể"[1]. Tuy nhiên, nhà nước không phải là một thực thể đứng trên xã hội hay tồn tại vì lợi ích của một nhóm người cầm quyền, mà phải phục vụ lợi ích của cộng đồng và bảo đảm những điều kiện cho sự phát triển của xã hội. Từ đó, yêu cầu xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm trách nhiệm của người thực thi công vụ và duy trì mối liên hệ mật thiết giữa nhà nước với nhân dân trở thành nguyên tắc cơ bản trong tổ chức bộ máy công quyền.
Kế thừa và phát triển những tư tưởng đó trong điều kiện xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, V.I. Lênin đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu xây dựng bộ máy nhà nước gọn nhẹ, tinh giản, tổ chức khoa học, hoạt động hiệu quả và tiết kiệm theo nguyên tắc "thà ít mà tốt"[2] - tức là coi trọng chất lượng, không chạy đua theo số lượng; cán bộ, công chức phải có năng lực, bản lĩnh chính trị vững vàng; phải phấn đấu đạt "chất lượng kiểu mẫu thật sự"[3]. Nhìn từ góc độ phương pháp luận, những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin cho thấy mục tiêu của việc cải cách bộ máy nhà nước không đơn thuần là thay đổi cơ cấu tổ chức mà phải hướng tới nâng cao chất lượng quản trị xã hội, bảo đảm quyền lực thực sự phục vụ nhân dân và được kiểm soát bằng những cơ chế hiệu quả. Đây chính là nền tảng lý luận quan trọng để Việt Nam triển khai chủ trương tinh gọn bộ máy gắn với xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong điều kiện mới.
Trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã phát triển một cách sáng tạo những quan điểm về xây dựng bộ máy nhà nước và đội ngũ cán bộ trong điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam. Ngay từ những ngày đầu thành lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Hồ Chí Minh đã xác định rõ: "Trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân"[4]. Người khẳng định: "Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân... Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra... Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân"[5] . Theo Người, toàn bộ quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân; chính quyền từ Trung ương đến địa phương chỉ là người đại diện cho ý chí và lợi ích của nhân dân, có trách nhiệm phục vụ nhân dân chứ không phải cai trị nhân dân. Đây là tư tưởng xuyên suốt trong toàn bộ di sản lý luận và hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước.
Từ quan niệm đó, Người luôn nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một nền hành chính gần dân, trọng dân, hiểu dân và có trách nhiệm với dân. Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định rằng mọi chủ trương, chính sách nếu không xuất phát từ lợi ích của nhân dân và không được nhân dân đồng tình ủng hộ thì khó có thể thành công. Với Người: "cán bộ là cái gốc của mọi công việc"[6]; "muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém"[7]. Chính vì thế, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng công tác cán bộ và đặt yêu cầu cao với đội ngũ cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước, trong đó, tiêu chuẩn hàng đầu phải là "trung với nước, hiếu với dân", "cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư", "đặt lợi ích của Đảng lên trên hết, lên trước hết. Vì lợi ích của Đảng tức là lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc"; "Ngoài lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc, thì Đảng không có lợi ích gì khác"[8]. Một bộ máy dù được thiết kế hợp lý đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu thiếu đội ngũ cán bộ có phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Đây là bài học có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc đối với quá trình tinh gọn bộ máy hiện nay, khi yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngày càng trở thành yếu tố quyết định của cải cách.
Trên nền tảng đó, Văn kiện Đại hội XIV đánh dấu bước phát triển mới trong nhận thức lý luận của Đảng về tổ chức bộ máy và quản trị quốc gia. Lần đầu tiên, yêu cầu: "Xây dựng tổ chức bộ máy tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả"[9] được xác định như một định hướng chiến lược xuyên suốt của quá trình đổi mới hệ thống chính trị. Đồng thời, tư duy quản trị quốc gia cũng được mở rộng từ cải cách hành chính sang quản trị hiện đại, quản trị số, quản trị dựa trên dữ liệu và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Cùng với đó là chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với tăng cường kiểm soát quyền lực nhằm nâng cao tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của các cấp, các ngành trong quản lý và phát triển đất nước.
Những quan điểm mới đó cho thấy quá trình tinh gọn bộ máy hiện nay không còn được nhìn nhận đơn thuần như một giải pháp tổ chức hành chính mà đã trở thành một nội dung quan trọng của chiến lược hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại. Đây đồng thời là biểu hiện sinh động của sự phát triển lý luận cầm quyền của Đảng trong điều kiện mới, phản ánh bước chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, từ đổi mới tổ chức bộ máy sang đổi mới phương thức vận hành quyền lực và nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Chính trong ý nghĩa đó, chủ trương tinh gọn bộ máy gắn với hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại có thể được xem là một trong những bước phát triển lý luận quan trọng của Đảng trong tiến trình đổi mới đất nước hiện nay.
2. Tinh gọn bộ máy – Bước phát triển mới trong lý luận đổi mới của Đảng
Một trong những dấu ấn nổi bật của quá trình đổi mới đất nước hiện nay là sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy cải cách hành chính sang tư duy quản trị quốc gia hiện đại. Chính từ yêu cầu của thực tiễn phát triển đất nước và những biến đổi sâu sắc của môi trường quốc tế, tư duy quản trị quốc gia hiện đại từng bước được hình thành và phát triển trong nhận thức của Đảng. Nếu quản lý nhấn mạnh đến quyền lực điều hành của nhà nước thì quản trị quốc gia hiện đại chú trọng hơn đến sự phối hợp, tương tác và đồng kiến tạo giữa các chủ thể phát triển. Trong mô hình này, Nhà nước không chỉ là cơ quan quản lý mà còn là chủ thể kiến tạo, định hướng và điều phối các nguồn lực xã hội; người dân không chỉ là đối tượng quản lý mà còn là trung tâm phục vụ và là chủ thể tham gia vào quá trình hoạch định, thực thi và giám sát chính sách; doanh nghiệp không chỉ là đối tượng điều tiết mà còn là động lực quan trọng của tăng trưởng và đổi mới sáng tạo. Sự chuyển dịch từ quản lý sang quản trị vì thế không chỉ là sự thay đổi về phương pháp điều hành mà còn là sự đổi mới căn bản trong triết lý phát triển và tổ chức quyền lực của Nhà nước.
Một nội dung mang tính đột phá khác của quá trình tái cấu trúc bộ máy là tiếp tục hoàn thiện mối quan hệ giữa Trung ương và địa phương theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. Trong điều kiện phát triển mới, Trung ương cần tập trung vào hoạch định chiến lược, xây dựng thể chế và bảo đảm sự thống nhất quốc gia, trong khi địa phương được trao quyền chủ động nhiều hơn trong tổ chức thực hiện. Đây không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là biểu hiện của tư duy quản trị hiện đại, trong đó quyền lực được phân bổ hợp lý nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.
Những thay đổi nói trên đang tạo tiền đề cho sự hình thành nền quản trị kiến tạo phát triển ở Việt Nam. Trong mô hình này, Nhà nước không chỉ đóng vai trò quản lý mà còn chủ động kiến tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của xã hội. Chức năng quan trọng nhất của Nhà nước không phải là can thiệp trực tiếp vào mọi hoạt động kinh tế - xã hội mà là tạo dựng thể chế, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và dẫn dắt quá trình phát triển quốc gia. Đây là bước chuyển có ý nghĩa chiến lược từ mô hình nhà nước quản lý sang mô hình nhà nước kiến tạo phát triển.
3. Tinh gọn bộ máy gắn với hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại ở Việt Nam
Tinh gọn bộ máy và hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại là hai quá trình có mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại và bổ trợ lẫn nhau. Nếu tinh gọn bộ máy tạo ra tiền đề tổ chức để nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị thì hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại lại cung cấp phương hướng, mục tiêu và chuẩn mực vận hành cho bộ máy sau khi được sắp xếp. Nói cách khác, tinh gọn bộ máy không phải là đích đến cuối cùng mà là phương tiện để xây dựng một nền quản trị quốc gia hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong bối cảnh mới.
Mô hình quản trị quốc gia hiện đại mà Việt Nam hướng tới được xây dựng trên nền tảng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những giá trị tiến bộ của khoa học quản trị hiện đại trên thế giới. Hiệu quả không chỉ được đo bằng năng lực quản lý của bộ máy nhà nước mà còn được phản ánh qua chất lượng tăng trưởng kinh tế, mức độ hài lòng của người dân, năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng giải quyết các vấn đề phát triển. Một nền quản trị hiện đại phải tạo ra giá trị công lớn hơn với chi phí xã hội thấp hơn, đồng thời bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, bảo vệ môi trường và củng cố quốc phòng, an ninh.
Nhìn từ những tiêu chí đó, có thể thấy quá trình tinh gọn bộ máy thời gian qua đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực, từng bước đặt nền móng cho việc xây dựng mô hình quản trị quốc gia hiện đại ở Việt Nam. Đây là bước đi quan trọng nhằm tạo lập một cấu trúc tổ chức hợp lý hơn, phù hợp hơn với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Cùng với việc sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều đầu mối trung gian trong hệ thống chính trị và bộ máy hành chính nhà nước đã được rà soát, sắp xếp lại theo hướng tinh gọn hơn. Việc giảm bớt các tầng nấc trung gian không chỉ góp phần tiết kiệm chi phí vận hành mà còn giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, tăng cường tính thông suốt trong hoạt động quản lý và nâng cao khả năng phản ứng chính sách của bộ máy nhà nước. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ.
Một kết quả đáng ghi nhận khác là hiệu quả điều hành của các cơ quan trong hệ thống chính trị từng bước được nâng lên. Quá trình phân công, phân cấp và xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành đã góp phần giảm thiểu tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, nâng cao tính chủ động trong thực thi nhiệm vụ và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc kiểm tra, giám sát kết quả thực hiện. Từ đó, chất lượng hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách từng bước được cải thiện theo hướng hiệu quả và thực chất hơn.
Đặc biệt, quá trình tinh gọn bộ máy diễn ra đồng thời với việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của các cơ quan Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị. Việc triển khai các nền tảng số, cơ sở dữ liệu quốc gia, dịch vụ công trực tuyến và hệ thống điều hành điện tử đã góp phần thay đổi phương thức quản lý, giảm đáng kể thời gian xử lý công việc và tăng cường khả năng kết nối giữa các cơ quan. Chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nền quản trị quốc gia.
Những kết quả đó đã tác động trực tiếp đến chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Thủ tục hành chính từng bước được đơn giản hóa, nhiều dịch vụ công được cung cấp trực tuyến, thời gian giải quyết công việc được rút ngắn và mức độ tiếp cận các dịch vụ công ngày càng thuận lợi hơn. Điều này phản ánh rõ nét sự chuyển dịch từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của quá trình phát triển.
Nhìn tổng thể, quá trình tinh gọn bộ máy đang tạo ra những chuyển biến tích cực trong việc hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại, đồng thời mở ra những cơ hội mới để nâng cao chất lượng quản trị và năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, đây là một quá trình cải cách sâu rộng, tác động đến toàn bộ hệ thống chính trị và đòi hỏi sự quyết tâm chính trị cao, tầm nhìn chiến lược dài hạn cũng như những giải pháp đồng bộ về thể chế, tổ chức và con người. Chỉ trên cơ sở đó, mục tiêu xây dựng một nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới mới có thể trở thành hiện thực.
4. Giải pháp và định hướng tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại
Quá trình tinh gọn bộ máy và đổi mới hệ thống chính trị đang mở ra những điều kiện thuận lợi để Việt Nam từng bước xây dựng mô hình quản trị quốc gia hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế sâu rộng. việc tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại không chỉ là yêu cầu quản lý nhà nước mà còn là nhiệm vụ chiến lược gắn liền với mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền của Đảng và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Một là, cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển lý luận của Đảng về quản trị quốc gia hiện đại. Sau gần 40 năm đổi mới, tư duy của Đảng về tổ chức quyền lực nhà nước, xây dựng hệ thống chính trị và quản trị phát triển đã có những bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, quản trị quốc gia hiện đại là một lĩnh vực đang vận động nhanh chóng dưới tác động của khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và toàn cầu hóa. Nhiều vấn đề lý luận mới như quản trị số, quản trị dữ liệu, quản trị đổi mới sáng tạo, quản trị rủi ro quốc gia hay quản trị phát triển bền vững đang đặt ra yêu cầu tiếp tục tổng kết thực tiễn và phát triển nhận thức lý luận. Việc bổ sung, hoàn thiện hệ thống lý luận về quản trị quốc gia hiện đại không chỉ giúp nâng cao chất lượng hoạch định đường lối, chủ trương mà còn tạo cơ sở khoa học cho quá trình hoàn thiện thể chế và tổ chức bộ máy trong giai đoạn phát triển mới. Đây đồng thời là yêu cầu tất yếu nhằm tiếp tục phát triển lý luận đổi mới và lý luận cầm quyền của Đảng trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Hai là, cần tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tinh thần các nghị quyết của Đảng và yêu cầu của thực tiễn phát triển. Trong mô hình quản trị quốc gia hiện đại, Nhà nước pháp quyền vừa là nền tảng thể chế, vừa là điều kiện bảo đảm cho sự vận hành hiệu quả của toàn bộ hệ thống chính trị. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, khả thi và phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm mọi chủ thể trong xã hội đều hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Việc hoàn thiện Nhà nước pháp quyền không chỉ nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước mà còn hướng tới xây dựng một môi trường phát triển ổn định, minh bạch, công bằng và có khả năng bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh mới.
Ba là, tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Thực tiễn cho thấy không thể xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại nếu mọi quyền lực đều tập trung ở cấp trung ương hoặc nếu địa phương thiếu không gian để phát huy tính chủ động, sáng tạo. Phân cấp, phân quyền là yêu cầu khách quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác tốt hơn các nguồn lực phát triển và tạo động lực cho địa phương phát triển. Tuy nhiên, phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Đi cùng với việc trao quyền phải là cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra và trách nhiệm giải trình chặt chẽ nhằm bảo đảm quyền lực được thực thi đúng mục đích, đúng thẩm quyền và vì lợi ích chung của quốc gia. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh quy mô và mức độ tự chủ của chính quyền địa phương ngày càng được mở rộng.
Bốn là, việc xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa quyết định đối với thành công của quá trình đổi mới. Trong mọi mô hình quản trị, con người luôn là yếu tố trung tâm và là chủ thể trực tiếp vận hành bộ máy. Một nền quản trị hiện đại không thể được xây dựng trên cơ sở đội ngũ cán bộ thiếu năng lực, thiếu trách nhiệm hoặc không theo kịp những thay đổi của thời đại. Vì vậy, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ theo hướng coi trọng năng lực thực tiễn, tư duy đổi mới sáng tạo, kỹ năng quản trị và khả năng thích ứng với môi trường số. Đặc biệt, cần hình thành đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý có tầm nhìn chiến lược, tư duy toàn cầu, năng lực hoạch định chính sách và khả năng điều hành trong điều kiện phát triển mới. Đồng thời, phải xây dựng cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đánh giá và đãi ngộ cán bộ dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ, bảo đảm lựa chọn được những người thực sự có đức, có tài và có khát vọng cống hiến cho đất nước.
Năm là, việc hoàn thiện thể chế chuyển đổi số trong hệ thống chính trị là yêu cầu cấp thiết. Chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện phương thức quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công. Để quá trình này diễn ra hiệu quả, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu số, bảo vệ dữ liệu cá nhân, chia sẻ dữ liệu công, quản trị trí tuệ nhân tạo và bảo đảm an ninh mạng quốc gia. Đồng thời, cần thúc đẩy xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ, kết nối liên thông giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị, tạo nền tảng cho việc hình thành Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Việc hoàn thiện thể chế chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo ra những phương thức quản trị mới dựa trên dữ liệu, bằng chứng khoa học và công nghệ hiện đại.
Sáu là, cần tiếp tục xây dựng nền hành chính phục vụ theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Đây là một trong những yêu cầu cốt lõi của quản trị quốc gia hiện đại và cũng là thước đo quan trọng phản ánh chất lượng hoạt động của bộ máy nhà nước. Một nền hành chính phục vụ không chỉ giải quyết công việc đúng quy trình mà còn phải tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ công. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, tăng cường ứng dụng công nghệ số và nâng cao chất lượng phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức. Đồng thời, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, từ cơ chế "xin - cho" sang cơ chế đồng hành, hỗ trợ và kiến tạo phát triển. Khi người dân và doanh nghiệp thực sự được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình quản trị, bộ máy nhà nước mới có thể phát huy đầy đủ vai trò phục vụ và tạo động lực cho sự phát triển của xã hội.
Bảy là, tiếp tục hoàn thiện hệ thống đánh giá hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả quản trị quốc gia. Trong điều kiện phát triển mới, việc đánh giá hoạt động của bộ máy không thể chỉ dựa vào các chỉ tiêu đầu vào hoặc số lượng công việc đã thực hiện mà phải dựa trên kết quả, tác động và giá trị thực sự mang lại cho xã hội. Điều này đòi hỏi phải xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá khoa học, khách quan và có khả năng đo lường được chất lượng quản trị ở từng cấp, từng ngành và từng lĩnh vực. Các tiêu chí đánh giá cần gắn chặt với mức độ hài lòng của người dân, hiệu quả sử dụng nguồn lực công, chất lượng cung cấp dịch vụ công, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và khả năng giải quyết các vấn đề phát triển. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số và công nghệ phân tích hiện đại trong công tác đánh giá, bảo đảm các quyết định quản lý được đưa ra trên cơ sở bằng chứng và thông tin đáng tin cậy.
Nhìn tổng thể, những định hướng nêu trên không phải là các giải pháp đơn lẻ mà tạo thành một chỉnh thể thống nhất, phản ánh yêu cầu phát triển đồng bộ giữa lý luận, thể chế, tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và phương thức quản trị quốc gia. Đây không chỉ là yêu cầu khách quan của tiến trình đổi mới mà còn là điều kiện bảo đảm để đất nước tận dụng thành công các cơ hội phát triển, vượt qua những thách thức của thời đại và hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI.
Đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chủ trương tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị là một yêu cầu khách quan, xuất phát từ đòi hỏi nội tại của quá trình phát triển và xu thế vận động của quản trị quốc gia hiện đại. Chủ trương này thể hiện sự kế thừa nhất quán những giá trị nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin về xây dựng bộ máy nhà nước phục vụ nhân dân, chống quan liêu và tha hóa quyền lực; đồng thời vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về một nền hành chính gần dân, trọng dân, vì dân và lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm thước đo của bộ máy công quyền. Trên cơ sở đó, Đảng tiếp tục phát triển và hoàn thiện tư duy đổi mới về tổ chức quyền lực, quản trị quốc gia và năng lực cầm quyền phù hợp với yêu cầu của thời đại. Những quan điểm mới được khẳng định trong Văn kiện Đại hội XIV về xây dựng bộ máy "tinh - gọn - mạnh", hoạt động "hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả", gắn với hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại đã phản ánh bước phát triển mới trong lý luận đổi mới của Đảng, góp phần tạo động lực quan trọng để đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.
Tài liệu tham khảo:
1. C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập,t.19, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.46.
2. V.I.Lênin: Toàn tập, t.45, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1977, tr. 445.
3. V.I.Lênin: Toàn tập, t.45, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1977, tr. 446.
4. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 10, tr. 453.
5. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 232.
6. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 309.
7. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 280.
8. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 290
9. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, Tr.237.
[1] C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập,t.19, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.46.
[2] V.I.Lênin: Toàn tập, t.45, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1977, tr. 445.
[3] V.I.Lênin: Toàn tập, t.45, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1977, tr. 446.
[4] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 10, tr. 453.
[5] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 232.
[6] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 309.
[7] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 280.
[8] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 290.
[9] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, Tr.237.
NCS. Nguyễn Thị Minh Hòa, Học viện Hành chính và Quản trị công