Từ ngày không bán hàng trên vỉa hè, tôi nghĩ mình mất kế sinh nhai thật rồi".
Chị Hồng (47 tuổi, Hà Nội) từng bán xôi trước cổng trường suốt gần 10 năm. Mỗi sáng 4 giờ dậy đồ xôi, 6 giờ có mặt ở vỉa hè, hôm nào đông khách thì kiếm được khoảng 500.000–700.000 đồng. Nhưng công việc ấy cũng đi kèm đủ thứ áp lực: mưa gió, nắng nóng, lo bị nhắc nhở, hôm bán được hôm không.
Khi việc bán hàng rong ở nhiều tuyến phố bị siết chặt hơn, chị Hồng từng nghĩ mình "hết đường". Nhưng chỉ sau 3 tháng chuyển hướng, thu nhập của chị không những không giảm mà còn đều hơn trước.
Câu chuyện của chị không phải cá biệt. Khi các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM tăng cường quản lý vỉa hè, nhiều lao động tự do buộc phải thay đổi. Và điều đáng chú ý là: không ít người sau cú "ép chuyển nghề" ấy lại tìm được công việc ổn định, ít rủi ro và bền hơn.
Từ bán vỉa hè sang bán online: "Không cần ở ngoài đường 12 tiếng nữa"
Ban đầu, chị Hồng thử đăng bán xôi trên Facebook cá nhân và các hội nhóm cư dân quanh khu chung cư gần nhà. Chị nhận đơn theo khung giờ cố định, ai đặt trước thì sáng giao.
"Lúc đầu chỉ có vài khách quen ủng hộ. Nhưng dần dần nhiều người văn phòng đặt theo tuần vì tiện", chị kể.
Điều khiến chị bất ngờ nhất là mình không còn phải "đánh cược" với thời tiết hay lực lượng kiểm tra. Mỗi ngày chị làm số lượng vừa đủ đơn, giảm hẳn đồ thừa.
Bảng thu nhập trước - sau của chị Hồng
| Khoản | Bán vỉa hè | Bán online giao quanh khu |
|---|---|---|
| Doanh thu/ngày | 700.000–1 triệu | 900.000–1,2 triệu |
| Chi phí phát sinh | Cao | Thấp hơn |
| Đồ dư/thất thoát | Nhiều | Ít |
| Thời gian làm | 4h–13h | 4h–10h |
| Thu nhập thực tế/tháng | Khoảng 10–12 triệu | 13–15 triệu |
"Quan trọng nhất là tôi đỡ áp lực tinh thần. Không còn cảm giác đang bán mà cứ phải nhìn trước ngó sau", chị nói.
Nhiều nghề nhỏ đang mở ra cơ hội mới
Thực tế, khi kinh tế đô thị thay đổi, nhiều công việc mới cũng xuất hiện. Không phải ai cũng có vốn lớn hay bằng cấp cao, nhưng vẫn có thể kiếm thu nhập nếu chịu học thêm một kỹ năng.
Tại Hà Nội và TP.HCM, nhiều lao động trung niên từng bán hàng rong đang chuyển sang:
- Nhận nấu ăn theo đơn cho văn phòng
- Làm cộng tác viên đóng hàng online
- Livestream bán đồ ăn, đồ gia dụng
- Làm nail tại nhà
- Nhận dọn dẹp theo giờ
- Bán hàng qua các app giao đồ ăn
- Làm bánh handmade
- Trông trẻ theo giờ cho cư dân chung cư
- May sửa quần áo tại nhà
- Bán đặc sản quê theo đơn đặt trước
Điểm chung của các công việc này là vốn không quá lớn, linh hoạt thời gian và đặc biệt ít phụ thuộc vào "mặt bằng vỉa hè".
"Người trung niên không dễ đổi nghề, nhưng cũng không hết cơ hội"
Anh Tuấn (51 tuổi), từng bán nước mía gần bến xe ở TP.HCM, hiện chuyển sang nhận ép nước đóng chai giao cho các phòng gym và quán ăn nhỏ quanh khu vực.
"Trước đây tôi bán theo kiểu chờ khách đi ngang. Giờ khách đặt trước qua Zalo. Có hôm chưa tới 9 giờ sáng là hết đơn", anh kể.
Điều khó nhất với anh không phải vốn, mà là tâm lý.
"Nhiều người lớn tuổi sợ học cái mới. Tôi cũng vậy. Nhưng rồi mình nhận ra: nếu cứ giữ cách cũ, mình mới thật sự nguy hiểm".
Theo anh Tuấn, thời gian đầu chuyển nghề, thu nhập giảm nhẹ vì chưa quen. Nhưng sau khoảng 2–3 tháng, lượng khách ổn định hơn hẳn so với thời bán ngoài đường.
Một thay đổi đang diễn ra âm thầm ở đô thị
Nhiều chuyên gia lao động cho rằng việc siết quản lý vỉa hè không chỉ là câu chuyện trật tự đô thị, mà còn đang buộc một bộ phận lao động tự do chuyển sang mô hình kiếm tiền "ít phụ thuộc mặt bằng" hơn.
Đặc biệt sau dịch Covid-19, thói quen tiêu dùng đã thay đổi mạnh:
- Người dân quen đặt hàng online
- Các khu chung cư hình thành nhu cầu dịch vụ tại chỗ
- Đồ ăn homemade được ưa chuộng hơn
- Công việc linh hoạt theo giờ tăng nhanh
Điều này tạo ra cơ hội cho những người từng nghĩ mình "không biết gì ngoài bán ngoài đường".
Dĩ nhiên, chuyển nghề chưa bao giờ dễ. Có người thất bại, có người mất vài tháng mới quen. Nhưng điểm tích cực là nhiều lao động trung niên bắt đầu nhìn việc kiếm tiền theo hướng khác: không nhất thiết phải có cửa hàng lớn hay vị trí đẹp mới sống được.
"Mất chỗ bán chưa chắc đã mất đường sống"
3 tháng sau ngày phải dẹp xe xôi khỏi vỉa hè, chị Hồng giờ đã có hơn 120 khách quen đặt món theo tuần. Chị còn dự định thuê thêm một người phụ giao hàng vào giờ cao điểm.
"Nếu cách đây vài tháng ai nói tôi bỏ bán vỉa hè mà sống ổn hơn, chắc tôi không tin", chị cười.
Câu chuyện ấy phản ánh một thực tế khá đặc biệt của thời buổi hiện nay: có những thay đổi ban đầu khiến người ta hoảng sợ, nhưng cũng chính những thay đổi ấy lại mở ra một cách sống khác bền hơn, chủ động hơn.
Với nhiều lao động tự do ở đô thị, bài toán bây giờ không còn chỉ là "bán ở đâu", mà là "kiếm tiền theo cách nào để ổn định lâu dài hơn".
Như Anh