Từ khóa: Trách nhiệm; giảng dạy; chuyển đổi số; nhà trường trong Quân đội; giảng viên.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, chuyển đổi số trở thành xu thế tất yếu, mang tính toàn cầu. Giáo dục và đào tạo không nằm ngoài quy luật đó. Chuyển đổi số trong giảng dạy được xem là giải pháp đột phá, tạo ra những bước chuyển biến căn bản về chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đối với các nhà trường trong quân đội, chuyển đổi số trong giảng dạy không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là yêu cầu chiến lược, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị quan trọng về đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo. Tiêu biểu là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội; Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội.
Trong quá trình thực hiện chuyển đổi số trong giảng dạy, đội ngũ giảng viên giữ vai trò quyết định. Họ không chỉ là người trực tiếp ứng dụng công nghệ số vào quá trình dạy học, mà còn là người định hướng, khơi gợi và phát triển năng lực số cho học viên. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của đội ngũ giảng viên về chuyển đổi số trong giảng dạy là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp giáo dục, đào tạo trong Quân đội hiện nay.
2. Thực tiễn chuyển đổi số trong giảng dạy ở các nhà trường trong quân đội
Những năm qua, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và chủ trương chuyển đổi số quốc gia cũng như trong quân đội, đội ngũ giảng viên các nhà trường trong quân đội đã có sự chuyển biến tích cực về nhận thức và trách nhiệm đối với việc chuyển đổi số trong giảng dạy. Đại đa số giảng viên đã hiểu rõ ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng của chuyển đổi số trong công tác giáo dục, đào tạo. Theo đó, đại đa số giảng viên đã nhận thức sâu sắc rằng chuyển đổi số không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là yêu cầu khách quan để nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy ở các nhà trường trong quân đội. Họ thấy rõ rằng trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, nếu không chuyển đổi số, giảng dạy sẽ bị tụt hậu, không đáp ứng được yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Quân đội. Giảng viên đã chủ động nghiên cứu, tìm hiểu và cập nhật kiến thức, kỹ năng liên quan đến công nghệ thông tin, học liệu số, giảng dạy trực tuyến và các công cụ hỗ trợ giảng dạy hiện đại. Đội ngũ giảng viên ở các nhà trường trong quân đội đã nắm được những nội dung cơ bản về chính phủ số, xã hội số, công dân số, qua đó hình thành tư duy đổi mới trong tổ chức giảng dạy, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học trong thời đại công nghệ số. Đội ngũ giảng viên đã thể hiện tinh thần gương mẫu, chủ động và nghiêm túc trong thực hiện chủ trương chuyển đổi số của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và của từng nhà trường. Họ tích cực áp dụng các mô hình, phương pháp, hình thức giảng dạy mới như lớp học đảo ngược, giảng dạy kết hợp, sử dụng hệ thống quản lý học tập, học liệu điện tử, video bài giảng, bản đồ tư duy số… Từ đó, quá trình truyền thụ tri thức của giảng viên đã trở nên sinh động, hấp dẫn và gần gũi hơn với các đối tượng học viên. Nhiều giảng viên đã xây dựng được kho học liệu số phong phú, chia sẻ đồng nghiệp và học viên, góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo.
Bên cạnh những kết quả tích cực, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, nhận thức và trách nhiệm của một số giảng viên về chuyển đổi số trong giảng dạy ở các nhà trường trong quân đội vẫn còn những hạn chế nhất định: Nhận thức của một số giảng viên về ý nghĩa, tầm quan trọng và tính cấp thiết của chuyển đổi số trong giảng dạy còn chưa đầy đủ và chưa sâu sắc. Họ chưa thực sự thấy được sự thay đổi căn bản của phương thức giáo dục trong thời đại số, vẫn còn tư tưởng bảo thủ, ngại thay đổi, cho rằng các phương pháp giảng dạy truyền thống vẫn còn nguyên giá trị, chưa cần thiết phải chuyển đổi mạnh mẽ; trách nhiệm cá nhân trong việc khai thác, ứng dụng công nghệ số của một số giảng viên chưa cao. Một số giảng viên chưa thực sự phát huy tinh thần tự học, tự bồi dưỡng năng lực số, còn ỷ lại vào các lớp tập huấn do nhà trường tổ chức. Năng lực số của một bộ phận giảng viên còn hạn chế, đặc biệt là đội ngũ giảng viên lớn tuổi.
Nguyên nhân của những hạn chế trên do công tác tuyên truyền, giáo dục về chuyển đổi số trong giảng dạy có nơi, có lúc chưa được quan tâm đúng mức; chương trình bồi dưỡng, tập huấn năng lực số cho giảng viên đôi khi còn nặng về lý thuyết, thiếu thực hành, chưa sát với nhu cầu thực tế; cơ sở vật chất, hạ tầng số ở một số nhà trường còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của chuyển đổi số; cơ chế, chính sách khuyến khích, đánh giá, khen thưởng đối với giảng viên ứng dụng công nghệ số chưa thực sự tạo động lực mạnh mẽ.
Thế giới tiếp tục chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp 4.0, đặc biệt là sự phát triển vượt bậc của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI). Điều này thúc đẩy quá trình tái định hình nền giáo dục toàn cầu, làm thay đổi căn bản phương thức học tập, giảng dạy và quản lý giáo dục. Nếu không nhanh chóng thích ứng, nguy cơ tụt hậu là rất lớn. Trong nước, chuyển đổi số được Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng tiếp tục đẩy mạnh trong nhiều quyết sách quan trọng, nhằm thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quân sự, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới. Các nghị quyết nêu trên đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại, trong đó đội ngũ giảng viên phải là lực lượng tiên phong, nòng cốt. Yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đòi hỏi các nhà trường quân đội phải đào tạo ra những thế hệ cán bộ, sĩ quan có năng lực thích ứng cao, thành thạo công nghệ, có tư duy sáng tạo và kỹ năng tác chiến hiện đại. Điều này đặt ra trách nhiệm nặng nề cho đội ngũ giảng viên - những người trực tiếp "truyền lửa" tri thức và công nghệ cho học viên.
3. Một số giải pháp nâng cao trách nhiệm của đội ngũ giảng viên về chuyển đổi số trong giảng dạy
Một là, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nhận thức về chuyển đổi số trong giảng dạy
Để đội ngũ giảng viên có nhận thức toàn diện, đầy đủ và sâu sắc về ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng, tính tất yếu của chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo, các nhà trường trong quân đội cần thường xuyên quán triệt, giáo dục, tuyên truyền các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về chuyển đổi số trong công tác giáo dục, đào tạo. Trọng tâm là Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 71-NQ/TW, Nghị quyết số 290-NQ/QUTW, Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW. Cần tổ chức tốt các đợt sinh hoạt chính trị, hội thảo, tọa đàm, tuyên truyền chuyên đề về chuyển đổi số trong giảng dạy, về vai trò của đội ngũ giảng viên trong môi trường số. Các khoa, bộ môn tích cực chủ động lồng ghép nội dung tuyên truyền về chuyển đổi số trong các hội nghị giao ban, sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt chuyên môn, nhằm tạo môi trường trao đổi, chia sẻ thường xuyên, nâng cao nhận thức cho đội ngũ giảng viên. Đặc biệt, lãnh đạo, chỉ huy và cán bộ chủ trì các khoa giáo viên cần gương mẫu, đi đầu trong nhận thức và hành động, làm nòng cốt lan tỏa tinh thần đổi mới, chủ động học tập, khai thác công nghệ số trong giảng dạy, tạo động lực thúc đẩy đội ngũ giảng viên tích cực, tự giác nâng cao nhận thức về chuyển đổi số.
Hai là, bồi dưỡng, tập huấn nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ cho giảng viên ở các nhà trường trong quân đội
Nhận thức phải gắn liền với nâng cao năng lực thực hành công nghệ, vì chỉ khi giảng viên có kỹ năng sử dụng công cụ số thì họ mới thấy rõ giá trị, lợi ích và trách nhiệm trong chuyển đổi số. Các nhà trường trong quân đội cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn về năng lực số cho giảng viên theo hướng thiết thực, phân tầng theo trình độ, nhu cầu và đặc thù từng bộ môn; gắn nội dung bồi dưỡng với yêu cầu đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giảng dạy trong điều kiện mới. Tổ chức tốt việc khảo sát, đánh giá thực trạng năng lực công nghệ của đội ngũ giảng viên để xác định nhu cầu, nội dung, hình thức và phương pháp bồi dưỡng, tập huấn cho phù hợp, tránh hình thức, dàn trải, không sát thực tiễn. Việc tổ chức bồi dưỡng, tập huấn phải bảo đảm tính hệ thống, liên tục, thiết thực, cập nhật theo các xu hướng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, thực tế tăng cường, phân tích dữ liệu lớn, các nền tảng học tập trực tuyến, công cụ hỗ trợ thiết kế bài giảng số, quản lý lớp học và đánh giá người học qua môi trường số; đồng thời bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin.
Phát huy tinh thần tự học, tự nghiên cứu của giảng viên bằng cách khuyến khích đăng ký học các khóa học trực tuyến, tổ chức các nhóm "chuyển đổi số" trong từng khoa để chia sẻ kinh nghiệm, giải pháp kỹ thuật, mô hình bài giảng điện tử tiêu biểu. Áp dụng mô hình "học qua làm", kết hợp giảng viên trẻ thành thạo công nghệ với giảng viên lớn tuổi để hỗ trợ, hướng dẫn trực tiếp. Mời giảng viên, chuyên gia từ các đại học, viện nghiên cứu công nghệ trong và ngoài quân đội tham gia giảng dạy, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Mỗi khoa cần có một nhóm giảng viên nòng cốt làm đầu mối tư vấn, hỗ trợ đồng nghiệp ứng dụng công nghệ số vào giảng dạy.
Ba là, tích cực, chủ động nghiên cứu khoa học về đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giảng dạy gắn với chuyển đổi số
Các nhà trường cần cụ thể hóa chủ trương, định hướng nghiên cứu khoa học gắn với mục tiêu đổi mới giáo dục, đào tạo trong điều kiện chuyển đổi số, bảo đảm sản phẩm nghiên cứu khoa học phải phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy. Tăng cường triển khai các đề tài, đề án, sáng kiến kinh nghiệm tập trung vào việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, các nền tảng học tập trực tuyến và công cụ hỗ trợ số trong đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giảng dạy. Đặc biệt, khuyến khích các công trình nghiên cứu liên ngành, nghiên cứu ứng dụng nhằm xây dựng mô hình "lớp học thông minh", "bài giảng số", "học liệu điện tử" và các sản phẩm khoa học phục vụ công tác giảng dạy, học tập hiệu quả. Đổi mới cơ chế khuyến khích, đánh giá và khen thưởng trong hoạt động nghiên cứu khoa học, tạo động lực để giảng viên tích cực, chủ động tham gia nghiên cứu đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giảng dạy gắn với chuyển đổi số.
Có chính sách ưu tiên cho các công trình khoa học của đội ngũ giảng viên có giá trị ứng dụng thực tiễn cao, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng bài giảng, hiệu quả học tập và phát triển năng lực số cho học viên. Mỗi giảng viên cần được tạo điều kiện tiếp cận các nguồn dữ liệu, tài liệu khoa học mới, được tham gia các hội thảo, tọa đàm, lớp bồi dưỡng về phương pháp nghiên cứu và chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo. Phát huy vai trò của các tổ bộ môn, khoa, viện nghiên cứu trong định hướng, hướng dẫn, hỗ trợ giảng viên thực hiện các công trình khoa học, đặc biệt là các nghiên cứu thực nghiệm về đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giảng dạy gắn với chuyển đổi số. Xây dựng môi trường học thuật dân chủ, sáng tạo, khuyến khích trao đổi, thảo luận, phản biện khoa học. Đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu khoa học giữa các nhà trường trong quân đội với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, trung tâm công nghệ trong và ngoài quân đội, nhằm chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm, công nghệ và tri thức khoa học hiện đại.
Bốn là, xây dựng cơ chế đánh giá, khuyến khích giảng viên ứng dụng chuyển đổi số trong giảng dạy
Các nhà trường trong quân đội cần rà soát, bổ sung, hoàn thiện cơ chế, quy định về quản lý hoạt động giảng dạy, nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, bảo đảm phù hợp với tiến trình chuyển đổi số của toàn quân và các nhà trường. Xây dựng các tiêu chí, chỉ số cụ thể trong đánh giá, xếp loại giảng viên, trong đó coi việc ứng dụng công nghệ số, sử dụng học liệu điện tử, tham gia xây dựng bài giảng số, kho học liệu dùng chung là một tiêu chí quan trọng. Trao quyền chủ động cho các khoa, bộ môn trong việc triển khai, thử nghiệm và nhân rộng các mô hình giảng dạy số, gắn với trách nhiệm cá nhân của giảng viên. Các nhà trường thường xuyên thực hiện tốt các chính sách khen thưởng, ưu tiên trong đánh giá thi đua, xét danh hiệu, bổ nhiệm chức danh chuyên môn hoặc hỗ trợ về thời gian, kinh phí, phương tiện cho giảng viên tích cực ứng dụng chuyển đổi số trong giảng dạy. Đồng thời, phê bình, nhắc nhở các trường hợp chậm đổi mới, chưa tích cực học tập nâng cao năng lực số và chuyển đổi số trong giảng dạy. Đặc biệt, cần đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng giảng dạy của giảng viên theo hướng lấy khả năng đổi mới sáng tạo và mức độ ứng dụng công nghệ số làm thước đo chủ yếu. Đánh giá kết quả bồi dưỡng, tập huấn năng lực số và kỹ năng sử dụng công nghệ gắn với chuẩn nghề nghiệp, coi khả năng ứng dụng công nghệ số là một tiêu chí bắt buộc đối với giảng viên giảng dạy giỏi.
4. Kết luận
Trách nhiệm của đội ngũ giảng viên về chuyển đổi số trong giảng dạy ở các nhà trường trong quân đội là yêu cầu tất yếu, cấp thiết, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu đột phá về giáo dục, đào tạo trong Quân đội. Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những chuyển biến tích cực về nhận thức và hành động, vẫn còn một bộ phận giảng viên có nhận thức chưa đầy đủ, trách nhiệm chưa cao, năng lực số còn hạn chế. Để khắc phục những hạn chế đó, cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp. Khi đội ngũ giảng viên có nhận thức đúng, trách nhiệm cao và năng lực số vững vàng, họ sẽ chủ động ứng dụng công nghệ số gắn với đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giảng dạy, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu mà Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.
Nguyễn Văn Hoài, Hoàng Yến Nga
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
2. Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
3. Quân ủy Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội.
4. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.