Những năm gần đây, điện thoại thông minh và internet đã trở thành công cụ không thể thiếu trong cuộc sống thường nhật. Từ học tập, làm việc, mua sắm, thanh toán đến tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến, hầu hết hoạt động của người dân đều gắn liền với môi trường số. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích vượt trội, không gian mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ như lừa đảo trực tuyến, đánh cắp thông tin cá nhân, tin giả hay các hình thức tấn công mạng ngày càng tinh vi.
Xuất phát từ thực tế đó, Trạm Kỹ năng số cơ bản tại Ngày hội "Điểm chạm số" 2026 được xây dựng như một "vùng xanh an toàn", nơi người dân có thể tiếp cận kiến thức công nghệ theo cách đơn giản, trực quan và gần gũi nhất. Thay vì những bài giảng mang tính lý thuyết, chương trình tập trung vào trải nghiệm thực hành, giúp người tham gia "vừa chơi vừa học", từ đó ghi nhớ và áp dụng hiệu quả vào cuộc sống hằng ngày.
Học kỹ năng số bằng trải nghiệm thực tế
Ngay từ những giờ đầu diễn ra ngày hội, khu vực Trạm Kỹ năng số cơ bản đã thu hút đông đảo người dân đến tham gia. Không khí sôi động, những màn tương tác trực tiếp trên màn hình lớn cùng sự hướng dẫn tận tình của đội ngũ tình nguyện viên đã tạo nên một môi trường học tập đầy hứng khởi.
Một trong những hoạt động được yêu thích nhất là trò chơi "Chiến thần bảo mật". Tại đây, người tham gia đóng vai những "vệ binh số", thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ tài khoản cá nhân trước các nguy cơ bị tấn công từ hacker.
Thông qua các thử thách thực hành, người chơi được hướng dẫn cách tạo mật khẩu mạnh bằng việc kết hợp chữ hoa, chữ thường, chữ số và ký tự đặc biệt. Điều quan trọng là mật khẩu không chỉ an toàn mà còn phải dễ ghi nhớ đối với chính chủ tài khoản. Nhiều người lần đầu tiên nhận ra rằng những mật khẩu quen thuộc như ngày sinh, số điện thoại hay dãy số "123456" tiềm ẩn rất nhiều rủi ro.
Bên cạnh đó, trò chơi còn mô phỏng cơ chế hoạt động của bảo mật hai lớp (2FA), giúp người tham gia hiểu rõ vai trò của mã OTP hoặc ứng dụng xác thực trong việc ngăn chặn truy cập trái phép. Sau khi hoàn thành thử thách, không ít bạn trẻ đã chủ động mở điện thoại để kích hoạt ngay tính năng bảo mật cho các tài khoản mạng xã hội và ứng dụng ngân hàng của mình.
Một điểm nhấn khác của chương trình là trò chơi "Thử thách tin giả", nơi người tham gia được rèn luyện khả năng nhận diện thông tin sai lệch đang xuất hiện ngày càng phổ biến trên mạng xã hội.
Thông qua những tình huống giả lập, người chơi học cách kiểm tra nguồn tin, đánh giá độ tin cậy của website và phát hiện các dấu hiệu bất thường trong nội dung hoặc hình ảnh. Những tiêu đề giật gân, câu chữ kích động cảm xúc hay các địa chỉ website có tên miền lạ được đưa ra như những ví dụ trực quan để người dân nhận diện và cảnh giác.
Bạn Thu Trang (21 tuổi, sinh viên) chia sẻ: "Trước đây tôi thường nghĩ chỉ cần xuất hiện trên báo mạng là thông tin đáng tin cậy. Nhưng qua trò chơi hôm nay, tôi biết thêm nhiều cách kiểm tra nguồn tin rất đơn giản. Việc trực tiếp tham gia các thử thách giúp tôi nhớ lâu hơn rất nhiều so với chỉ đọc hướng dẫn."
Trang bị kỹ năng phòng chống lừa đảo trực tuyến
Bên cạnh các trò chơi tương tác, khu vực tư vấn chuyên sâu của Trạm Kỹ năng số cơ bản cũng nhận được sự quan tâm đặc biệt từ người dân.
Tại đây, các chuyên gia công nghệ và tình nguyện viên đã hướng dẫn người tham gia những nguyên tắc quan trọng để phòng tránh các hình thức lừa đảo trực tuyến đang diễn biến phức tạp.
Một trong những nội dung được nhấn mạnh là nguyên tắc "Không bấm link lạ – Không nghe cuộc gọi lạ". Đây được xem là "lá chắn" đầu tiên giúp người dân tránh trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo công nghệ cao.
Người dân được khuyến cáo tuyệt đối không truy cập vào các đường link gửi qua tin nhắn hoặc ứng dụng nhắn tin từ những nguồn không xác định, đặc biệt khi nội dung liên quan đến tài khoản ngân hàng, nhận thưởng hoặc yêu cầu xác thực thông tin cá nhân.
Đối với các cuộc gọi tự xưng là công an, viện kiểm sát, tòa án hoặc cơ quan quản lý viễn thông yêu cầu chuyển tiền để phục vụ điều tra, người dân được hướng dẫn cần bình tĩnh, ngắt cuộc gọi ngay lập tức và liên hệ cơ quan chức năng để xác minh.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng cơ quan nhà nước không làm việc qua điện thoại theo hình thức yêu cầu người dân chuyển tiền hoặc cung cấp mã OTP.
Song song đó, người tham gia còn được hướng dẫn sử dụng an toàn các ứng dụng số phổ biến. Theo đó, việc tải ứng dụng chỉ nên thực hiện thông qua các kho ứng dụng chính thống như App Store hoặc Google Play. Các tệp cài đặt không rõ nguồn gốc, đặc biệt là file có đuôi APK được chia sẻ qua mạng xã hội hoặc website lạ, có thể chứa mã độc gây mất an toàn thông tin.
Một kỹ năng quan trọng khác là kiểm tra quyền truy cập của ứng dụng. Người dùng cần xem xét kỹ các quyền mà ứng dụng yêu cầu, tránh cấp quyền không cần thiết cho danh bạ, tin nhắn hoặc dữ liệu cá nhân.
"Mùa hè số" – Cẩm nang đưa công nghệ đến gần cuộc sống
Không chỉ mang đến trải nghiệm tại chỗ, Ban tổ chức Ngày hội "Điểm chạm số" 2026 còn trao tặng người dân bộ tài liệu "Mùa hè số" như một người bạn đồng hành trên hành trình làm chủ công nghệ.
Được thiết kế sinh động với nhiều hình ảnh minh họa và hướng dẫn từng bước cụ thể, cuốn cẩm nang giúp người dân dễ dàng tiếp cận các ứng dụng số thiết yếu trong đời sống hằng ngày.
Thông qua tài liệu này, người dân được hướng dẫn sử dụng ứng dụng VNeID để tích hợp giấy phép lái xe, thẻ bảo hiểm y tế và thực hiện nhiều thủ tục hành chính trực tuyến. Các nội dung liên quan đến ứng dụng VssID, Sổ sức khỏe điện tử hay chữ ký số cá nhân cũng được trình bày một cách trực quan, dễ hiểu.
Đặc biệt, những hướng dẫn về thanh toán không dùng tiền mặt, quét mã QR an toàn và bảo vệ thông tin cá nhân khi giao dịch trực tuyến được nhiều người quan tâm. Đây là những kỹ năng thiết thực trong bối cảnh kinh tế số và thương mại điện tử ngày càng phát triển mạnh mẽ.
Xóa mờ khoảng cách số giữa các thế hệ
Một trong những hình ảnh đẹp và giàu ý nghĩa nhất tại Trạm Kỹ năng số cơ bản chính là sự đồng hành giữa thế hệ trẻ và người cao tuổi.
Tại các bàn hướng dẫn, những tình nguyện viên trẻ kiên nhẫn hỗ trợ các cô, chú cài đặt ứng dụng, đăng ký tài khoản, bật tính năng nhận diện khuôn mặt hay thực hành thanh toán bằng mã QR. Nhiều người cao tuổi lần đầu tiên tự mình thao tác thành công trên điện thoại thông minh đã không giấu được niềm vui và sự tự hào.
Chú Hùng (62 tuổi, TP.HCM) chia sẻ sau khi cài đặt thành công ứng dụng Sổ sức khỏe điện tử: "Trước đây tôi rất ngại sử dụng các ứng dụng công nghệ vì sợ thao tác sai rồi bị mất tiền. Hôm nay được các cháu hướng dẫn tận tình, lại có tài liệu minh họa rõ ràng nên tôi thấy tự tin hơn rất nhiều. Tôi nghĩ mình có thể tự đặt lịch khám bệnh hoặc tra cứu thông tin y tế mà không cần nhờ con cháu hỗ trợ như trước."
Những khoảnh khắc ấy không chỉ cho thấy hiệu quả của hoạt động phổ cập kỹ năng số mà còn thể hiện tinh thần sẻ chia, gắn kết giữa các thế hệ trong hành trình xây dựng xã hội số toàn diện.
Lan tỏa văn hóa số an toàn và văn minh
Sự hào hứng của người dân tại Trạm Kỹ năng số cơ bản đã chứng minh rằng công nghệ không phải là rào cản nếu được truyền tải bằng những phương pháp phù hợp, gần gũi và dễ tiếp cận.
Thông qua các trò chơi tương tác, hoạt động thực hành và tư vấn trực tiếp, chương trình không chỉ giúp người dân nâng cao nhận thức về an toàn thông tin mà còn khơi dậy sự chủ động trong việc học tập và ứng dụng công nghệ vào cuộc sống.
Trạm Kỹ năng số cơ bản tại Ngày hội "Điểm chạm số" 2026 đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình khi trang bị cho cộng đồng những kiến thức nền tảng để bảo vệ bản thân trước các nguy cơ trên không gian mạng. Quan trọng hơn, chương trình đã tiếp thêm sự tự tin để mỗi người dân trở thành một công dân số chủ động, văn minh và trách nhiệm.
Từ những bài học đơn giản về mật khẩu, nhận diện tin giả hay sử dụng ứng dụng số an toàn, một "Mùa hè số" an toàn, tiện ích và nhân văn đang được hình thành. Đó cũng chính là nền tảng quan trọng để xây dựng một xã hội số phát triển bền vững, nơi mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận và hưởng lợi từ thành quả của chuyển đổi số.
Tấn Tài