Từng bị nghĩ chỉ là chân vòng kiềng, chậm phát triển, người phụ nữ trải qua nhiều cuộc phẫu thuật chỉnh hình nhưng đến năm 22 tuổi mới được chẩn đoán mắc bệnh hiếm. Khi trưởng thành, những cơn đau xương ngày càng nghiêm trọng, việc đi lại và ăn uống cũng trở thành gánh nặng.
Ngay từ khi mới 1 tuổi, hai chân của Tô Thụy Trân (Su Rui-zhen), hiện ngoài 40 tuổi, đã bắt đầu biến dạng. Trong nhiều năm, cô trải qua nhiều cuộc phẫu thuật chỉnh hình nhưng nguyên nhân thực sự của những bất thường này vẫn chưa được xác định. Mãi đến năm 22 tuổi, cô mới được chẩn đoán mắc XLH - bệnh còi xương giảm phosphat máu liên kết nhiễm sắc thể X, một bệnh hiếm ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa phosphat và sức khỏe xương.

Ảnh minh họa
Sau khi được chẩn đoán, cô bắt đầu điều trị bằng phosphat đường uống. Tuy nhiên, theo thời gian, những cơn đau xương và khó khăn trong vận động vẫn ngày càng nghiêm trọng. Có giai đoạn, mỗi ngày cô đi chưa nổi 300 bước. Hàm răng dưới cũng chỉ còn 4 chiếc, khiến những sinh hoạt tưởng chừng đơn giản như đi lại hay ăn uống đều trở nên khó khăn.
Sau khi được đội ngũ y tế đánh giá và điều chỉnh phương pháp chăm sóc, tình trạng đau xương của cô cải thiện đáng kể. Số bước đi mỗi ngày cũng tăng lên khoảng 3.000-4.000 bước.
Câu chuyện của người phụ nữ này cho thấy một thực tế đáng chú ý: Những dấu hiệu bất thường từ thời thơ ấu đôi khi không đơn thuần là vấn đề phát triển thể chất. Nếu nguyên nhân bệnh lý không được nhận diện, người bệnh có thể phải sống chung với các biến chứng kéo dài suốt nhiều thập kỷ.
Chân vòng kiềng, thấp bé, răng thường xuyên có vấn đề: Đừng bỏ qua dấu hiệu bệnh hiếm
Theo các chuyên gia, XLH là bệnh liên quan đến rối loạn chuyển hóa phosphat, khiến thận đào thải phosphat quá mức. Đây là khoáng chất cần thiết cho quá trình khoáng hóa xương, vì vậy khi cơ thể thiếu phosphat kéo dài, xương có thể phát triển bất thường, mềm yếu và dễ biến dạng.
Ở trẻ em, các biểu hiện của bệnh có thể bao gồm chân vòng kiềng hoặc chân chữ X, chiều cao hạn chế, đau xương, dáng đi bất thường và những vấn đề về răng như áp xe răng tái diễn. Tuy nhiên, những dấu hiệu này dễ bị nhầm với tình trạng chậm phát triển thông thường hoặc các vấn đề chỉnh hình đơn lẻ.
Bác sĩ La Phúc Tùng, Chủ tịch Hiệp hội Tăng trưởng trẻ em Trung Quốc, cho biết phương pháp điều trị truyền thống thường sử dụng phosphat đường uống kết hợp vitamin D hoạt tính. Tuy nhiên, do cơ chế bệnh liên quan đến sự gia tăng bất thường của FGF23 - hormone tham gia điều hòa phosphat - thận vẫn có thể tiếp tục đào thải phosphat, khiến việc kiểm soát bệnh gặp nhiều thách thức. Người bệnh cũng có thể phải uống thuốc nhiều lần mỗi ngày.
Nhờ những tiến bộ trong nghiên cứu cơ chế bệnh sinh, các phương pháp điều trị hiện nay đã phát triển theo hướng tác động trực tiếp vào cơ chế gây bệnh, thay vì chỉ bổ sung lượng phosphat bị thiếu hụt.

Ảnh minh họa
Các chuyên gia khuyến cáo, nếu trẻ có biểu hiện chân cong kéo dài, đi đứng không vững, tăng trưởng hạn chế hoặc thường xuyên gặp vấn đề về răng, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân. Việc chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của xương cũng như sức khỏe lâu dài.
Đã trưởng thành không có nghĩa là khỏi bệnh
Một trong những hiểu lầm đáng tiếc về XLH là cho rằng khi trẻ lớn lên, xương ngừng phát triển thì bệnh cũng sẽ tự chấm dứt.
Bác sĩ Đồng Di Nghiên, Trưởng khoa Nội tiết Nhi, Bệnh viện Đại học Quốc gia Đài Loan, nhấn mạnh XLH là bệnh cần được quản lý lâu dài, thậm chí suốt đời. Ngay cả khi đã trưởng thành, người bệnh vẫn có thể gặp các vấn đề về xương, cột sống, răng và khả năng vận động.
Một số người từng không được chẩn đoán từ nhỏ, ngừng điều trị hoặc mất liên lạc với cơ sở y tế trong thời gian dài. Khi những cơn đau xương, đau khớp và khó khăn trong đi lại xuất hiện, họ có thể mặc nhiên coi đó là hệ quả không thể tránh khỏi của tuổi tác, mà không biết rằng bản thân vẫn cần được đánh giá và chăm sóc chuyên khoa.
Trên thực tế, những ảnh hưởng của XLH không chỉ giới hạn ở hệ xương. Bệnh còn có thể tác động đến khả năng tự chăm sóc bản thân, công việc và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, người bệnh không nên cho rằng mình đã khỏi bệnh chỉ vì đã trưởng thành hoặc từng ngừng điều trị.
Việc theo dõi cần được cá nhân hóa, với sự phối hợp của các chuyên khoa như nội tiết, thận, chỉnh hình và nha khoa. Những người từng gián đoạn điều trị cũng nên chủ động tái khám để được đánh giá lại tình trạng sức khỏe và nhu cầu chăm sóc hiện tại.

Ảnh minh họa
Bệnh hiếm không chỉ là cuộc chiến với những cơn đau
Theo Quỹ Bệnh hiếm Đài Loan, những khó khăn do XLH gây ra còn kéo dài đến trường học, nơi làm việc và đời sống xã hội. Trẻ em có thể gặp trở ngại khi tham gia các hoạt động thể chất, bị bạn bè hiểu lầm vì vóc dáng thấp bé hoặc khả năng vận động hạn chế. Khi trưởng thành, đau đớn kéo dài và suy giảm khả năng đi lại có thể ảnh hưởng đến công việc, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày.
Bởi vậy, chăm sóc người mắc XLH không thể chỉ dừng lại ở việc kiểm soát triệu chứng trong một giai đoạn nhất định. Người bệnh cần được theo dõi y tế liên tục, đồng thời nhận được sự hỗ trợ từ gia đình, cộng đồng và các tổ chức bệnh nhân.
Từ câu chuyện của người phụ nữ mất hơn 20 năm mới tìm ra nguyên nhân bệnh, các chuyên gia một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường về xương, chiều cao, dáng đi và răng ở trẻ em.
Với bệnh hiếm, một chẩn đoán đúng có thể mở ra hướng điều trị phù hợp, giúp hạn chế những ảnh hưởng lâu dài. Và với những người đã sống chung với bệnh suốt nhiều năm, việc tiếp tục theo dõi, điều trị và kết nối với đội ngũ y tế vẫn rất cần thiết, bởi tuổi trưởng thành không đồng nghĩa với việc những thách thức của bệnh đã kết thúc.
TT