1. Đặt vấn đề
Triết lý giáo dục giữ vai trò định hướng giá trị và phương thức hành động của hoạt động giáo dục, đào tạo. Đối với Học viện Chính trị, triết lý giáo dục chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành các chuẩn mực hành động cụ thể, chi phối trực tiếp chất lượng đào tạo cán bộ chính trị cho Quân đội nhân dân Việt Nam. Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải khắc phục khoảng cách giữa triết lý và hành động giáo dục. Đại hội XIV của Đảng đã chỉ rõ: "Khắc phục triệt để tình trạng chủ trương, nghị quyết đúng nhưng tổ chức thực hiện còn yếu, hiệu quả chưa cao". Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu hiện thực hóa triết lý giáo dục với hệ giá trị "Tiên phong - Nhân văn - Mẫu mực - Đổi mới - Phát triển" ở Học viện Chính trị có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo trong giai đoạn mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Hiện thực hóa giá trị "Tiên phong" trong giáo dục, đào tạo
Trong hệ giá trị triết lý giáo dục của Học viện Chính trị, "Tiên phong" giữ vai trò mở đầu và dẫn dắt, phản ánh yêu cầu cốt lõi đối với một cơ sở đào tạo cán bộ chính trị cấp chiến lược, chiến dịch của Quân đội. Về bản chất, giá trị "Tiên phong" không chỉ là sự đi trước về nhận thức, mà là năng lực định hướng, dẫn dắt và tổ chức thực tiễn giáo dục, đào tạo trong bối cảnh mới.
Hiện thực hóa giá trị "Tiên phong" trước hết thể hiện ở vai trò đi đầu của Học viện trong công tác tư tưởng, lý luận và giáo dục chính trị. Với vị thế là trung tâm đào tạo, nghiên cứu lý luận của Quân đội, Học viện có trách nhiệm nòng cốt trong nghiên cứu, phát triển lý luận; bảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng. Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện Chính trị lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định rõ: "Phát huy tiềm năng, thế mạnh của Học viện trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng, quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước". Đây là định hướng trực tiếp để tinh thần tiên phong được chuyển hóa thành nhiệm vụ trung tâm trong giáo dục, đào tạo.
Trên phương diện tổ chức đào tạo, giá trị "Tiên phong" được cụ thể hóa thông qua việc chủ động đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy theo hướng bám sát yêu cầu thực tiễn xây dựng Quân đội và bảo vệ Tổ quốc; gắn chặt giữa trang bị tri thức lý luận với rèn luyện phương pháp, kỹ năng công tác chính trị. Việc kịp thời cập nhật những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn, học đi đôi với hành là biểu hiện trực tiếp của tinh thần tiên phong trong đào tạo cán bộ chính trị.
Giá trị "Tiên phong" chỉ được hiện thực hóa bền vững khi trở thành chuẩn mực hành động của đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên. Giảng viên phải tiên phong về bản lĩnh chính trị, trình độ lý luận, năng lực nghiên cứu và phương pháp sư phạm; học viên phải chủ động trong học tập, nghiên cứu, rèn luyện và vận dụng tri thức vào thực tiễn công tác. Sự thống nhất giữa vai trò nêu gương của người dạy và ý thức tự rèn luyện của người học là điều kiện quyết định để triết lý giáo dục được chuyển hóa thành chất lượng đào tạo thực chất.
Như vậy, hiện thực hóa giá trị "Tiên phong" là quá trình chuyển hóa từ định hướng tư tưởng sang tổ chức hành động, từ vai trò đi đầu về lý luận sang năng lực dẫn dắt thực tiễn giáo dục, đào tạo. Đây là nền tảng quan trọng để Học viện Chính trị giữ vững vai trò trung tâm trong đào tạo cán bộ chính trị và nghiên cứu lý luận công tác Đảng, công tác chính trị của Quân đội trong giai đoạn mới.
2.2. Hiện thực hóa giá trị "Nhân văn" trong giáo dục, đào tạo
Trong triết lý giáo dục của Học viện Chính trị, "Nhân văn" là giá trị nền tảng, xuyên suốt, thể hiện quan điểm lấy con người làm trung tâm, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của hoạt động giáo dục, đào tạo. Đối với một cơ sở đào tạo cán bộ chính trị của Quân đội như Học viện Chính trị, giá trị "Nhân văn" không đối lập với kỷ luật quân sự, mà là cơ sở để hình thành bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và trách nhiệm xã hội của người cán bộ.
Hiện thực hóa giá trị "Nhân văn" trước hết được thể hiện ở cách tiếp cận giáo dục tôn trọng người học với tư cách là chủ thể của quá trình đào tạo. Hoạt động giáo dục, đào tạo tại Học viện hướng tới phát huy tiềm năng, nhu cầu và động cơ học tập chính đáng của học viên; kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục lý luận với giáo dục đạo đức, lối sống, giữa rèn luyện kỷ luật với bồi dưỡng tình cảm cách mạng, tinh thần nhân ái, ý thức phục vụ Nhân dân. Đây là cơ sở để hình thành đội ngũ cán bộ chính trị "vừa hồng, vừa chuyên", có năng lực công tác và chiều sâu nhân văn.
Trên phương diện tổ chức đào tạo và xây dựng môi trường sư phạm, giá trị "Nhân văn" được cụ thể hóa thông qua việc xây dựng môi trường giáo dục, đào tạo chính quy, kỷ luật nhưng giàu tính nhân văn; bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu tự giác, nghiêm minh của kỷ luật Quân đội với sự quan tâm, chia sẻ, trách nhiệm giữa cán bộ, giảng viên và học viên. Môi trường đó không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả học tập, rèn luyện, mà còn trực tiếp bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, lối sống và văn hóa ứng xử của người cán bộ chính trị.
Giá trị "Nhân văn" cũng đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên trong quá trình giáo dục, đào tạo. Giảng viên phải thể hiện tinh thần nhân văn trong phương pháp sư phạm, trong đánh giá, nhận xét và định hướng phát triển người học; học viên phải chủ động rèn luyện nhân cách, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần đoàn kết, trách nhiệm với tập thể và cộng đồng. Sự thống nhất giữa giáo dục và tự giáo dục chính là biểu hiện sinh động của tính nhân văn trong đào tạo cán bộ chính trị.
Như vậy, hiện thực hóa giá trị "Nhân văn" không chỉ là yêu cầu về thái độ hay tình cảm, mà là nguyên tắc tổ chức toàn bộ hoạt động giáo dục, đào tạo của Học viện Chính trị. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị có bản lĩnh, trí tuệ và chiều sâu nhân văn, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
2.3. Hiện thực hóa giá trị "Mẫu mực" trong giáo dục, đào tạo
Giá trị "Mẫu mực" là yêu cầu mang tính bản chất đối với Học viện Chính trị, cơ sở đào tạo cán bộ chính trị hàng đầu của Quân đội. Hiện thực hóa giá trị này không chỉ dừng ở việc xây dựng chuẩn mực, mà quan trọng hơn là tổ chức cho các chuẩn mực đó trở thành hành vi tự giác, thống nhất giữa lời nói và việc làm trong toàn bộ quá trình giáo dục, đào tạo.
Trước hết, giá trị "Mẫu mực" phải được hiện thực hóa ở đội ngũ cán bộ, giảng viên, những chủ thể trực tiếp định hướng tư duy, hình thành phẩm chất và phong cách công tác của học viên. Trong môi trường giáo dục lý luận chính trị, "nói đi đôi với làm" không chỉ là yêu cầu đạo đức, mà là nguyên tắc sư phạm cốt lõi. Mỗi cán bộ, giảng viên phải thực sự mẫu mực về bản lĩnh chính trị, đạo đức lối sống, tác phong công tác và kỷ luật tự giác; những nội dung được giảng dạy trên giảng đường phải được kiểm chứng bằng chính hành vi nghề nghiệp, trách nhiệm công tác và phong cách ứng xử hằng ngày. Sự thống nhất giữa tư tưởng được truyền đạt và hành động được thể hiện chính là thước đo trực tiếp uy tín, hiệu quả và sức thuyết phục của giáo dục chính trị. Yêu cầu đó phù hợp với tinh thần đổi mới mạnh mẽ về tổ chức thực hiện mà Đảng đã xác định. Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV nhấn mạnh: "NÓI ÍT - LÀM NHIỀU - LÀM ĐẾN CÙNG". Đối với Học viện Chính trị, tinh thần này trước hết phải được quán triệt và thực hiện nghiêm túc trong đội ngũ cán bộ, giảng viên, qua đó tạo nền tảng nêu gương và sức lan tỏa trong toàn bộ hoạt động giáo dục, đào tạo.
Trên cơ sở sự nêu gương đó, giá trị "Mẫu mực" tiếp tục được hiện thực hóa trong quá trình đào tạo học viên. Học viên không chỉ tiếp thu tri thức lý luận, mà phải rèn luyện tác phong công tác khoa học, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và phong cách ứng xử chuẩn mực; từng bước hình thành thói quen hành động thống nhất giữa nhận thức và hành vi, giữa lời nói và việc làm theo chuẩn mực chính trị, đạo đức và kỷ luật quân sự.
Như vậy, hiện thực hóa giá trị "Mẫu mực" là quá trình thống nhất giữa nêu gương và tự rèn luyện, giữa yêu cầu của tổ chức và hành vi cá nhân, giữa chuẩn mực sư phạm và văn hóa nhà trường. Đây là nền tảng quan trọng để Học viện Chính trị xây dựng môi trường giáo dục chính quy, kỷ luật, văn minh, qua đó góp phần bồi đắp, phát huy và lan tỏa giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới.
2.4. Hiện thực hóa giá trị "Đổi mới" trong giáo dục, đào tạo
Trong hệ giá trị triết lý giáo dục của Học viện Chính trị, "Đổi mới" là yêu cầu có tính tất yếu, phản ánh sự vận động, phát triển của hoạt động giáo dục, đào tạo trước những biến đổi nhanh chóng của tình hình nhiệm vụ xây dựng Quân đội và bảo vệ Tổ quốc. Giá trị "Đổi mới" được đặt trên nền tảng kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng, bảo đảm sự thống nhất giữa tính khoa học, tính cách mạng và tính thực tiễn trong toàn bộ quá trình giáo dục, đào tạo.
Hiện thực hóa giá trị "Đổi mới" trước hết thể hiện ở đổi mới tư duy giáo dục, khắc phục cách tiếp cận giản đơn, nặng về truyền thụ tri thức, chuyển mạnh sang phát triển năng lực tư duy lý luận, năng lực vận dụng và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Trên cơ sở đó, Học viện từng bước đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng cập nhật, thiết thực, gắn chặt với yêu cầu nhiệm vụ của Quân đội và cương vị công tác của đội ngũ cán bộ chính trị.
Trên phương diện phương pháp và hình thức tổ chức đào tạo, giá trị "Đổi mới" được cụ thể hóa thông qua việc kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy lý luận với nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn; tăng cường các hình thức dạy học phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học. Việc ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong giáo dục được triển khai phù hợp với đặc thù nhà trường quân đội, nhằm hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy và học, nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng đào tạo.
Giá trị "Đổi mới" đồng thời đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên đó là: Cán bộ, giảng viên phải không ngừng đổi mới tư duy, phương pháp quản lý giáo dục, giảng dạy, nâng cao năng lực nghiên cứu và tổng kết thực tiễn; học viên phải hình thành tinh thần chủ động, ý thức tự học, tự nghiên cứu và khả năng thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn công tác. Sự thống nhất giữa đổi mới của người dạy và đổi mới của người học là điều kiện để giá trị "Đổi mới" được hiện thực hóa một cách thực chất.
Như vậy, hiện thực hóa giá trị "Đổi mới" là quá trình đổi mới có định hướng, có nguyên tắc, gắn chặt với mục tiêu đào tạo cán bộ chính trị của Học viện Chính trị. Đây là động lực quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục -đào tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
2.5. Hiện thực hóa giá trị "Phát triển" trong giáo dục, đào tạo
Trong hệ giá trị triết lý giáo dục của Học viện Chính trị, "Phát triển" là mục tiêu tổng hợp, phản ánh yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả và tầm vóc của hoạt động giáo dục, đào tạo trong dài hạn. Giá trị "Phát triển" không chỉ được hiểu là sự gia tăng về quy mô hay thành tích trước mắt, mà là quá trình phát triển bền vững, toàn diện, gắn với việc thực hiện sứ mạng đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Hiện thực hóa giá trị "Phát triển" trước hết thể hiện ở việc không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học của Học viện. Trên cơ sở phát huy truyền thống, thế mạnh sẵn có, Học viện tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ lý luận và năng lực nghiên cứu ngày càng cao; từng bước hoàn thiện hệ thống ngành, chuyên ngành, lĩnh vực đào tạo khoa học xã hội và nhân văn quân sự theo hướng chuyên sâu, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của Quân đội.
Trên phương diện tổ chức và quản lý giáo dục, giá trị "Phát triển" được cụ thể hóa thông qua việc xây dựng Học viện vững mạnh toàn diện, chính quy, kỷ luật, từng bước hiện đại; kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học, giữa tổng kết thực tiễn với phát triển lý luận. Đồng thời, Học viện chú trọng mở rộng hợp tác, trao đổi học thuật với các cơ sở đào tạo, nghiên cứu trong và ngoài Quân đội, góp phần nâng cao uy tín khoa học và vị thế của Học viện.
Giá trị "Phát triển" cũng đặt ra yêu cầu trực tiếp đối với người học. Học viên không chỉ đạt chuẩn đầu ra tại thời điểm tốt nghiệp, mà phải hình thành năng lực tự học, tự nghiên cứu, tự bồi dưỡng, có khả năng thích ứng và sẵn sàng đảm nhiệm những cương vị, chức trách cao hơn trong quá trình công tác. Phát triển năng lực lâu dài của người học chính là thước đo thực chất của hiệu quả giáo dục, đào tạo tại Học viện Chính trị.
Như vậy, hiện thực hóa giá trị "Phát triển" là quá trình thống nhất giữa mục tiêu trước mắt và lâu dài, giữa nâng cao chất lượng đào tạo với xây dựng Học viện vững mạnh toàn diện. Đây là nền tảng để Học viện Chính trị khẳng định vị thế là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính trị và nghiên cứu khoa học xã hội, nhân văn quân sự hàng đầu của Quân đội trong giai đoạn mới.
3. Kết luận
Triết lý giáo dục với hệ giá trị "Tiên phong - Nhân văn - Mẫu mực - Đổi mới - Phát triển" là sự kết tinh giữa truyền thống, sứ mạng của Học viện Chính trị với yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo cán bộ chính trị trong tình hình mới; giữ vai trò nền tảng tư tưởng định hướng toàn bộ hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học của Học viện. Tuy nhiên, triết lý giáo dục chỉ thực sự phát huy giá trị khi được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể, đồng bộ, tạo chuyển biến rõ nét trong chất lượng đào tạo cán bộ chính trị. Việc hiện thực hóa các giá trị cốt lõi của triết lý giáo dục đòi hỏi sự thống nhất chặt chẽ giữa nhận thức và tổ chức thực hiện; giữa nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên với quá trình rèn luyện của học viên; giữa yêu cầu chuẩn mực và cơ chế bảo đảm thực thi. Trong đó, vai trò nêu gương, tinh thần trách nhiệm và phương thức hành động của đội ngũ cán bộ, giảng viên giữ ý nghĩa quyết định. Thực hiện nhất quán triết lý giáo dục theo hướng "từ triết lý đến hành động" chính là con đường để Học viện Chính trị không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, khẳng định vị thế trung tâm hàng đầu về đào tạo cán bộ chính trị, nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Trung tá, Ths Nguyễn Văn Hanh
Khoa Triết học Mác - Lênin, Học viện Chính trị/ Bộ Quốc Phòng
Tài liệu tham khảo:
1. Học viện Chính trị (2025), Quyết định về sứ mạng, tầm nhìn, giá trị cốt lõi và triết lý giáo dục, Hà Nội.
2. Học viện Chính trị (2025), Văn Kiện ĐHĐB Đảng Bộ Học viện Chính trị lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội.
3. GS, TS Tô Lâm - Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/bao-cao-ve-cac-van-kien-trinh-dai-hoi-xiv-cua-dang-cong-san-viet-nam, ngày 20-01-2026.