Dù không thuốc lá, bia rượu, nhiều phụ nữ vẫn ngỡ ngàng khi nhận án tử từ ung thư phổi. Đáng nói, căn bệnh vốn được mặc định là “độc quyền” của nam giới này hiện có tỷ lệ mắc đang bám đuổi sát sao ung thư vú, trở thành hung thần giấu mặt của chị em phụ nữ.
Từ trước đến nay, ung thư vú luôn là căn bệnh đứng đầu về tỷ lệ mắc ở nữ giới. Tuy nhiên, nếu xét về mức độ nguy hiểm và tỷ lệ tử vong, "vua của các loại ung thư" lại gọi tên ung thư phổi.
Thực tế tại Việt Nam và các nước châu Á, không ít trường hợp các nữ nghệ sĩ nổi tiếng hay những phụ nữ có lối sống cực kỳ lành mạnh, "nói không với thuốc lá" nhưng vẫn mắc ung thư biểu mô tuyến (một thể phổ biến của ung thư phổi). Câu hỏi đặt ra là: Vì sao không hút thuốc vẫn bị ung thư phổi? Đâu là những "quả bom nổ chậm" trong sinh hoạt hàng ngày mà chị em đang vô tình rước vào người?
Nghịch lý ung thư phổi ở nữ giới: 90% bệnh nhân không hút thuốc
Nhiều người vẫn đóng khung tư duy: Chỉ ai hút thuốc lá mới bị ung thư phổi. Thế nhưng, các số liệu thống kê y tế đã dội một gáo nước lạnh vào quan niệm sai lầm này.
Theo các bác sĩ chuyên khoa Hô hấp, có tới hơn một nửa số bệnh nhân ung thư phổi nói chung không có tiền sử hút thuốc. Đặc biệt, tỷ lệ này ở nữ giới lên tới hơn 90%. Ung thư phổi ở phụ nữ thường tiến triển âm thầm dưới dạng ung thư biểu mô tuyến, căn nguyên không đến từ khói thuốc chủ động mà do hệ lụy của việc phơi nhiễm lâu ngày với các tác nhân độc hại từ môi trường sống.
Một trường hợp điển hình: Bà Lan (67 tuổi), một nội trợ nội trợ toàn thời gian, cả đời không chạm vào điếu thuốc. Công việc hàng ngày của bà là nấu ngày ba bữa cho gia đình và thắp hương ban thờ. Trong một lần khám sức khỏe định kỳ, kết quả chụp X-quang ngực phát hiện bất thường. Sau khi chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT), bác sĩ phát hiện một khối u kích thước 1,7 cm và chẩn đoán bà mắc ung thư phổi giai đoạn 1. Rất may, nhờ phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, ca phẫu thuật đã thành công tốt đẹp.
Điểm mặt 4 "sát thủ giấu mặt" trong cuộc sống hàng ngày
Y học hiện đại chứng minh, ung thư phổi ở nữ giới liên quan mật thiết đến quá trình "tích tụ độc tố" âm thầm từ các thói quen tưởng chừng vô hại:
1. Khói dầu mỡ từ gian bếp
Đây chính là "kẻ thù số một" của các bà nội trợ. Quá trình chiên, rán, xào nấu ở nhiệt độ cao sinh ra lượng lớn khí thải chứa các hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs) – một chất gây ung thư mạnh. Nếu gian bếp chật hẹp, không bật máy hút mùi hoặc thông gió kém, việc hít khói bếp mỗi ngày chẳng khác nào việc "hút thuốc lá thụ động".
2. Khói thuốc thụ động (Hít khói ké) và "Khói thuốc bên thứ ba"
Dù bản thân không hút thuốc, nhưng nếu sống chung với người hút thuốc, nguy cơ mắc bệnh của phụ nữ vẫn tăng cao. Nguy hiểm hơn, y học gần đây cảnh báo về "khói thuốc bên thứ ba" (Third-hand smoke) – tức là các hạt độc hại bám lại trên quần áo, rèm cửa, sofa, bàn ghế. Các chất này lưu lại rất lâu và liên tục giải phóng vào không khí, gây tổn thương đường hô hấp khi hít phải.
3. Bụi mịn PM2.5 và khói hương (nhang)
Khói bụi từ xe cộ, ô nhiễm không khí đô thị, khói từ các bếp than tổ ong, và đặc biệt là khói hương thắp trong không gian kín đều chứa các hạt bẩn kích thước siêu nhỏ. Khi đi sâu vào phế nang, chúng kích phát các phản ứng viêm mạn tính và làm biến đổi tế bào phổi.
Lưu ý: Nghiên cứu cho thấy, cùng một mức độ tiếp xúc với chất gây ung thư, phụ nữ có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn nam giới do sự khác biệt về cơ chế sửa chữa tổn thương gen và nội tiết tố.
4. Ô nhiễm môi trường nghề nghiệp
Những phụ nữ làm việc trong môi trường công nghiệp tiếp xúc với amiăng, khí radon, hoặc bụi hóa chất, bụi phấn không có đồ bảo hộ đạt chuẩn cũng là đối tượng bị ung thư phổi rình rập.
Căn bệnh "im lặng" và giải pháp tầm soát sống còn
Ung thư phổi được ví như kẻ sát nhân máu lạnh vì giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng. Đến khi người bệnh xuất hiện các dấu hiệu rõ ràng như: ho dai dẳng kéo dài, đau tức ngực, hụt hơi, sụt cân không rõ nguyên nhân, hoặc ho ra máu... thì bệnh thường đã diễn tiến đến giai đoạn muộn, bỏ lỡ thời điểm vàng để điều trị.
Nếu được phát hiện ngay từ giai đoạn 1, tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân ung thư phổi là rất cao. Do đó, việc chủ động tầm soát là chìa khóa sống còn. Hiện nay, phương pháp Chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) được xem là công cụ đắc lực nhất để phát hiện các nốt nốt mờ kích thước nhỏ ở phổi mà chụp X-quang thường quy dễ bỏ sót.
Ai nên đi tầm soát ung thư phổi?
Người từ 50 - 80 tuổi có tiền sử hút thuốc lá nặng (trên 30 bao/năm) hoặc mới bỏ thuốc chưa quá 15 năm.
Người có tiền sử gia đình (bố mẹ, anh chị em ruột) mắc ung thư phổi.
Người có bệnh lý nền về phổi (lao phổi, phổi tắc nghẽn mạn tính COPD).
Phụ nữ làm nội trợ lâu năm, người thường xuyên sống trong môi trường có khói thuốc, khói hương hoặc ô nhiễm khí thải công nghiệp.
Chủ động bảo vệ "lá phổi xanh" từ những hành động nhỏ nhất
Để giảm thiểu tối đa nguy cơ, các chuyên gia y tế khuyến cáo phái đẹp nên thiết lập ngay các màng lọc bảo vệ cho bản thân và gia đình:
Tuyệt đối tránh xa khói thuốc: Kiên quyết nói không với thuốc lá và chủ động từ chối không gian có khói thuốc.
Cải tạo thói quen nấu nướng: Luôn bật máy hút mùi và mở cửa thông thoáng khi vào bếp. Hạn chế các món chiên, rán, nướng cháy cạnh; ưu tiên các món luộc, hấp để giảm phát sinh khói dầu.
Theo dõi chất lượng không khí: Vào những ngày chỉ số bụi mịn PM2.5 ở mức báo động, hạn chế tập thể dục ngoài trời, luôn đeo khẩu trang chuẩn khi ra đường và sử dụng máy lọc không khí trong nhà.
Chế độ ăn chống viêm: Tăng cường rau xanh, trái cây giàu chất chống oxy hóa, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn để nâng cao sức đề kháng cho cơ thể.
Lời kết: Đừng chủ quan nghĩ rằng "không hút thuốc thì phổi sẽ sạch". Ung thư phổi không chừa một ai. Việc hiểu đúng về các nguy cơ ẩn giấu xung quanh và chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt ngay từ hôm nay chính là liều vắc xin tốt nhất để bảo vệ mạng sống của chính bạn.
TT