1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục - đào tạo. Đối với các nhà trường Quân đội, chuyển đổi số không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đổi mới phương pháp dạy học mà còn trực tiếp phục vụ mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Thực tiễn cho thấy, quá trình chuyển đổi số trong các nhà trường quân đội đòi hỏi sự tham gia của nhiều lực lượng, trong đó đội ngũ cán bộ đoàn giữ vai trò quan trọng. Với đặc điểm là lực lượng gần gũi, trực tiếp tổ chức, định hướng hoạt động của đoàn viên, thanh niên, bộ phận năng động, nhạy bén với công nghệ, cán bộ đoàn có điều kiện thuận lợi để thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo và hình thành môi trường học tập số trong nhà trường. Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ chuyển đổi số, vai trò của đội ngũ cán bộ đoàn trong các nhà trường Quân đội cần được nhận thức đầy đủ và phát huy hiệu quả hơn nữa. Vì vậy, việc nghiên cứu làm rõ vai trò của đội ngũ cán bộ đoàn trong chuyển đổi số ở nhà trường Quân đội hiện nay có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo và đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
Từ yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục - đào tạo quân sự, việc phát huy vai trò của các chủ thể tham gia trở thành yếu tố có ý nghĩa quyết định. Trong đó, đội ngũ cán bộ đoàn với vị trí là lực lượng nòng cốt trong công tác thanh niên giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là người tổ chức, định hướng, vừa là lực lượng trực tiếp tham gia và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong nhà trường Quân đội. Vai trò của đội ngũ cán bộ đoàn trong chuyển đổi số ở nhà trường Quân đội hiện nay được thể hiện trên một số nội dung sau:
Trước hết, đội ngũ cán bộ đoàn giữ vai trò tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số cho đoàn viên, thanh niên. Đây là vai trò nền tảng, có ý nghĩa định hướng toàn bộ quá trình tham gia chuyển đổi số trong nhà trường Quân đội. Thông qua các hình thức phong phú như sinh hoạt chi đoàn, diễn đàn thanh niên, tọa đàm chuyên đề, cuộc thi tìm hiểu, hay các kênh truyền thông số nội bộ, cán bộ đoàn chủ động phổ biến, quán triệt các chủ trương, đường lối của Đảng, nghị quyết của Quân ủy Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong Quân đội. Quá trình tuyên truyền không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn chú trọng làm rõ ý nghĩa, mục tiêu, yêu cầu và nội dung của chuyển đổi số gắn với nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và xây dựng đơn vị. Đặc biệt, trong môi trường quân sự với tính kỷ luật cao, việc nâng cao nhận thức về chuyển đổi số cần gắn chặt với giáo dục chính trị, tư tưởng, giúp đoàn viên, thanh niên nhận thức đầy đủ cả về cơ hội và thách thức, từ đó hình thành thái độ đúng đắn trong tiếp cận và sử dụng công nghệ số. Cán bộ đoàn đóng vai trò định hướng để đoàn viên không chỉ tích cực học tập, khai thác công nghệ mới mà còn sử dụng công nghệ một cách an toàn, có trách nhiệm, tuân thủ nghiêm các quy định về bảo mật thông tin, an ninh mạng trong Quân đội. Bên cạnh đó, thông qua hoạt động tuyên truyền, cán bộ đoàn góp phần khơi dậy tinh thần chủ động, sáng tạo và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ trong tham gia chuyển đổi số. Khi nhận thức được nâng cao, đoàn viên, thanh niên sẽ chuyển hóa thành hành động cụ thể, tích cực tham gia các hoạt động ứng dụng công nghệ, đổi mới phương pháp học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện trong môi trường số. Đội ngũ cán bộ đoàn không chỉ là người truyền đạt chủ trương mà còn là nhân tố quan trọng tạo dựng nền tảng nhận thức, thúc đẩy chuyển đổi số phát triển sâu rộng, hiệu quả trong các nhà trường Quân đội hiện nay.
Hai là, cán bộ đoàn là lực lượng xung kích trong tổ chức các phong trào thanh niên gắn với chuyển đổi số, qua đó trực tiếp thúc đẩy quá trình hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi số trong nhà trường Quân đội. Với vai trò là người tổ chức, dẫn dắt các hoạt động phong trào, cán bộ đoàn chủ động tham mưu, đề xuất và triển khai các chương trình hành động cụ thể như "Tuổi trẻ sáng tạo", "Thanh niên quân đội với chuyển đổi số", "Mỗi đoàn viên một ý tưởng sáng tạo", gắn với nhiệm vụ học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện trong môi trường quân sự. Thông qua các phong trào này, cán bộ đoàn tạo môi trường thuận lợi để đoàn viên, thanh niên phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo, mạnh dạn tiếp cận và ứng dụng các thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại vào thực tiễn. Nội dung hoạt động không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích sử dụng công nghệ thông tin trong học tập mà còn hướng tới nâng cao năng lực khai thác, làm chủ các nền tảng số, phần mềm chuyên ngành, hệ thống học tập trực tuyến, thư viện số và các công cụ hỗ trợ nghiên cứu khoa học. Đồng thời, cán bộ đoàn còn tổ chức các cuộc thi, hội thi, diễn đàn sáng tạo số nhằm phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các mô hình, sáng kiến hiệu quả trong ứng dụng công nghệ số. Đặc biệt, trong điều kiện đặc thù của nhà trường Quân đội, việc tổ chức các phong trào thanh niên gắn với chuyển đổi số còn góp phần rèn luyện bản lĩnh chính trị, ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần trách nhiệm của đoàn viên, thanh niên trong môi trường số. Qua đó, không chỉ nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng số mà còn hình thành tác phong làm việc khoa học, chính quy, hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới. Thông qua vai trò xung kích trong tổ chức phong trào, đội ngũ cán bộ đoàn đã góp phần quan trọng vào việc hình thành môi trường học tập số năng động, sáng tạo, lan tỏa tinh thần đổi mới trong toàn nhà trường, tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số phát triển ngày càng sâu rộng và hiệu quả.
Ba là, đội ngũ cán bộ đoàn đóng vai trò cầu nối quan trọng trong việc tổ chức, triển khai các hoạt động chuyển đổi số giữa cấp ủy, chỉ huy với đoàn viên, thanh niên trong nhà trường quân đội. Với vị trí vừa là người trực tiếp chịu sự lãnh đạo của cấp ủy, chỉ huy, vừa là lực lượng gần gũi, gắn bó mật thiết với đoàn viên, thanh niên, cán bộ đoàn có điều kiện thuận lợi để truyền đạt kịp thời các chủ trương, kế hoạch, yêu cầu về chuyển đổi số từ trên xuống, đồng thời phản ánh trung thực những khó khăn, vướng mắc và nhu cầu thực tiễn từ cơ sở lên cấp trên. Thông qua quá trình tiếp xúc, quản lý và tổ chức hoạt động đoàn, cán bộ đoàn nắm chắc đặc điểm tâm lý, trình độ, năng lực công nghệ cũng như mức độ sẵn sàng tham gia chuyển đổi số của đoàn viên, thanh niên. Trên cơ sở đó, cán bộ đoàn có thể chủ động tham mưu cho cấp ủy, chỉ huy những giải pháp phù hợp với từng đối tượng, từng đơn vị, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong tổ chức thực hiện. Các đề xuất có thể bao gồm việc lựa chọn nội dung chuyển đổi số trọng tâm, xây dựng mô hình điểm, tổ chức tập huấn kỹ năng số, hay điều chỉnh phương thức triển khai các hoạt động phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường. Bên cạnh đó, cán bộ đoàn còn tham gia điều phối, kết nối các lực lượng trong và ngoài đơn vị nhằm huy động nguồn lực phục vụ chuyển đổi số, như phối hợp với các cơ quan chuyên môn, các tổ chức khoa học - công nghệ, hoặc các đơn vị bạn trong Quân đội để trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ mô hình hiệu quả. Qua đó, góp phần tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động, bảo đảm quá trình chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, liên thông và có chiều sâu. Với vai trò cầu nối và tham mưu, đội ngũ cán bộ đoàn không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện các chủ trương về chuyển đổi số mà còn bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa lãnh đạo, chỉ huy với lực lượng đoàn viên, thanh niên, yếu tố then chốt để thúc đẩy chuyển đổi số thành công trong các nhà trường Quân đội hiện nay.
Bốn là, cán bộ đoàn góp phần quan trọng trong việc xây dựng và lan tỏa văn hóa số trong nhà trường Quân đội. Đây là yếu tố nền tảng bảo đảm cho quá trình chuyển đổi số diễn ra bền vững, đúng định hướng. Không chỉ dừng lại ở việc tổ chức các hoạt động ứng dụng công nghệ, đội ngũ cán bộ đoàn còn giữ vai trò định hướng giá trị, hình thành chuẩn mực hành vi số cho đoàn viên, thanh niên. Thông qua các hoạt động giáo dục, sinh hoạt chuyên đề, tuyên truyền trên các nền tảng số nội bộ, cán bộ đoàn giúp đoàn viên nhận thức rõ về trách nhiệm, nghĩa vụ khi tham gia môi trường số, từ đó sử dụng công nghệ một cách đúng đắn, hiệu quả và có kỷ luật. Trong môi trường quân sự, nơi yêu cầu cao về tính chính quy, kỷ luật và bảo mật, việc xây dựng văn hóa số càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cán bộ đoàn không chỉ tuyên truyền nâng cao ý thức chấp hành các quy định về an toàn thông tin, an ninh mạng mà còn trực tiếp hướng dẫn đoàn viên, thanh niên kỹ năng sử dụng các nền tảng số an toàn, phòng tránh các nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ lọt bí mật quân sự. Đồng thời, cán bộ đoàn còn góp phần định hướng hành vi ứng xử văn minh trên không gian mạng, đấu tranh với các biểu hiện lệch chuẩn, thông tin xấu độc, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng trong môi trường số. Bên cạnh đó, thông qua việc xây dựng văn hóa số, cán bộ đoàn góp phần hình thành tác phong học tập, công tác khoa học, hiện đại cho đoàn viên, thanh niên. Việc khai thác hiệu quả các nền tảng học tập trực tuyến, quản lý công việc bằng công cụ số, sử dụng dữ liệu trong học tập và nghiên cứu khoa học từng bước trở thành thói quen, nếp sống của thanh niên trong nhà trường quân đội. Đây chính là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực có năng lực số, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục nhận thức, định hướng hành vi và tổ chức thực tiễn, đội ngũ cán bộ đoàn đã góp phần tích cực vào việc hình thành và lan tỏa văn hóa số trong nhà trường quân đội, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình chuyển đổi số phát triển hiệu quả, đúng hướng.
Năm là, đội ngũ cán bộ đoàn tham gia trực tiếp và giữ vai trò tiên phong trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học và quản lý giáo dục trên nền tảng số trong các nhà trường Quân đội. Với đặc điểm là lực lượng trẻ, năng động, có khả năng tiếp cận nhanh với các thành tựu khoa học - công nghệ mới, cán bộ đoàn có điều kiện thuận lợi để đi đầu trong việc thử nghiệm, ứng dụng và lan tỏa các mô hình dạy học hiện đại dựa trên nền tảng số. Trong thực tiễn, cán bộ đoàn tích cực tham gia vào việc ứng dụng các công cụ, phần mềm hỗ trợ giảng dạy như hệ thống quản lý học tập (LMS), lớp học trực tuyến, bài giảng điện tử, mô phỏng số, cũng như các nền tảng quản lý dữ liệu học tập. Việc khai thác hiệu quả các công cụ này không chỉ góp phần đổi mới phương pháp truyền thụ kiến thức theo hướng trực quan, sinh động, tăng cường tính tương tác mà còn giúp cá thể hóa quá trình học tập, phù hợp với đặc điểm của từng học viên trong môi trường quân sự. Bên cạnh đó, cán bộ đoàn còn tham gia tích cực vào quá trình đổi mới phương pháp học tập của đoàn viên, thanh niên theo hướng chủ động, tự học, tự nghiên cứu trên không gian số. Thông qua việc hướng dẫn kỹ năng tìm kiếm, xử lý và khai thác thông tin, sử dụng dữ liệu số trong học tập và nghiên cứu khoa học, cán bộ đoàn góp phần hình thành năng lực học tập suốt đời - một yêu cầu quan trọng đối với nguồn nhân lực trong thời đại số. Không chỉ trong giảng dạy và học tập, đội ngũ cán bộ đoàn còn tham gia vào việc đổi mới công tác quản lý giáo dục trên nền tảng số, như quản lý hồ sơ học viên, theo dõi quá trình học tập, rèn luyện, tổ chức các hoạt động đoàn bằng các công cụ số, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm tải công việc hành chính, tăng tính minh bạch và chính xác trong điều hành. Với vai trò trực tiếp tham gia và tiên phong trong đổi mới phương pháp dạy học và quản lý giáo dục, đội ngũ cán bộ đoàn đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo trong nhà trường Quân đội, đồng thời tạo động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi số diễn ra toàn diện và hiệu quả.
3. Kết luận
Đội ngũ cán bộ đoàn trong các nhà trường Quân đội giữ vai trò quan trọng trong chuyển đổi số, thể hiện trên các phương diện: tuyên truyền nâng cao nhận thức, tổ chức phong trào, xung kích ứng dụng công nghệ, kết nối tổ chức, xây dựng văn hóa số và phát triển nguồn nhân lực. Phát huy tốt vai trò này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo và thúc đẩy quá trình hiện đại hóa Quân đội trong thời đại số.
Đỗ Thanh Tùng - Đại học Nguyễn Huệ
Trần Trung Kiên - Trường TCKT Tăng Thiết Giáp phân hiệu miền Nam
Tài liệu tham khảo:
- 1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2024), Nghị quyết về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024, Hà Nội.
- 2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập 1, 2, Hà Nội, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
- 3. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, số 1657-NQ/QUTW, ngày 20/12/2022, Hà Nội.
- 4. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết về nâng cao chất lượng huấn luyện giai đoạn 2023 - 2030 và những năm tiếp theo, số 1659-NQ/QUTW, ngày 20/12/2022, Hà Nội.
- 5. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, số 3488- NQ/QUTW, ngày 29/01/2025, Hà Nội.