1. Đặt vấn đề
Trong Quân đội nhân dân Việt Nam, kỷ luật là sức mạnh, là yếu tố bảo đảm sự thống nhất về tổ chức, ý chí và hành động. Đối với Hệ đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị, nơi đào tạo đội ngũ cán bộ quân đội trình độ sau đại học, yêu cầu về kỷ luật không chỉ dừng lại ở việc chấp hành nghiêm các quy định mà còn phải đạt đến trình độ tự giác, chuẩn mực và bền vững. Thực tiễn cho thấy, chất lượng quản lý kỷ luật có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo, rèn luyện và nghiên cứu khoa học. Do đó, việc nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật ở Hệ đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị hiện nay không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược lâu dài.
2. Vai trò của nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật ở Hệ đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị
2.1. Góp phần bảo đảm thực hiện thắng lợi mục tiêu, yêu cầu đào tạo
Mục tiêu của đào tạo sau đại học trong Quân đội là xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; có trình độ chuyên môn sâu, năng lực nghiên cứu khoa học và tư duy lý luận sắc bén; đồng thời có phương pháp làm việc khoa học, năng lực tổ chức thực tiễn và khả năng vận dụng sáng tạo tri thức vào giải quyết các nhiệm vụ quân sự, quốc phòng trong tình hình mới. Đây là lực lượng nòng cốt trực tiếp tham gia lãnh đạo, chỉ huy, giảng dạy và nghiên cứu, góp phần quyết định chất lượng xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Để thực hiện thắng lợi mục tiêu đó, quá trình đào tạo sau đại học không chỉ đòi hỏi nội dung chương trình tiên tiến, phương pháp giảng dạy hiện đại mà còn yêu cầu một môi trường giáo dục - đào tạo được tổ chức chặt chẽ, có nền nếp, kỷ cương, bảo đảm tính chính quy, thống nhất và ổn định. Trong đó, quản lý kỷ luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là công cụ điều chỉnh hành vi, vừa là điều kiện bảo đảm cho mọi hoạt động học tập, nghiên cứu và rèn luyện diễn ra đúng định hướng, đúng kế hoạch. Việc nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật ở Hệ đào tạo Sau đại học giúp duy trì nghiêm các chế độ học tập, nghiên cứu khoa học, sinh hoạt và công tác; bảo đảm sự thống nhất giữa yêu cầu tự giác, sáng tạo của người học với tính tổ chức, kỷ luật nghiêm minh của môi trường quân sự. Thông qua đó, tạo điều kiện để mọi quân nhân tập trung cao độ cho nhiệm vụ học tập và nghiên cứu khoa học, hạn chế các tác động tiêu cực từ bên ngoài, đồng thời hình thành tác phong làm việc khoa học, nền nếp chính quy và ý thức tự giác chấp hành kỷ luật bền vững. Qua đó, chất lượng quản lý kỷ luật không chỉ góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn bảo đảm cho việc thực hiện mục tiêu, yêu cầu của Hệ đào tạo Sau đại học đạt hiệu quả thiết thực, vững chắc, đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội trong tình hình mới.
2.2. Góp phần xây dựng ý thức tự giác, hình thành thói quen hành vi kỷ luật cho mọi quân nhân trong đơn vị
Một trong những yêu cầu đặc thù của đào tạo sau đại học trong Quân đội là phải phát huy cao độ tính chủ động, tích cực và sáng tạo của người học trong quá trình lĩnh hội tri thức và nghiên cứu khoa học. Khác với các bậc học trước, người học sau đại học không chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều mà còn phải tự nghiên cứu, tự phát hiện vấn đề, phát triển tư duy lý luận và năng lực phản biện khoa học. Tuy nhiên, tính tự chủ đó không phải là sự tự do tuyệt đối, mà phải được đặt trong khuôn khổ của kỷ luật quân đội và các quy chế, quy định của Học viện, bảo đảm sự thống nhất giữa tính sáng tạo cá nhân với yêu cầu tổ chức, kỷ cương của môi trường quân sự. Trong bối cảnh đó, nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát, duy trì trật tự mà còn hướng tới mục tiêu sâu xa là giáo dục, định hướng và phát triển ý thức tự giác chấp hành kỷ luật cho mọi quân nhân. Thông qua hệ thống các biện pháp quản lý khoa học, chặt chẽ và phù hợp, quá trình quản lý kỷ luật góp phần hình thành ở mỗi quân nhân nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của kỷ luật; từ đó chuyển hóa thành động cơ, thái độ và hành vi tự giác trong chấp hành. Khi chất lượng quản lý kỷ luật được nâng cao, việc chấp hành kỷ luật không còn mang tính áp đặt bên ngoài mà trở thành nhu cầu tự thân, là chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và danh dự của người quân nhân cách mạng. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ có tác phong làm việc khoa học, nghiêm túc, chính quy; có khả năng tự quản, tự rèn luyện và thích ứng linh hoạt với yêu cầu nhiệm vụ trong mọi điều kiện. Đồng thời, đó cũng là cơ sở để bảo đảm sự kết hợp hài hòa giữa phát huy tính sáng tạo cá nhân với duy trì kỷ luật nghiêm minh, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và xây dựng Hệ đào tạo Sau đại học vững mạnh toàn diện.
2.3. Góp phần xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, chính quy, mẫu mực
Môi trường văn hóa quân sự có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hướng, điều chỉnh và chuẩn hóa hành vi của mỗi quân nhân theo những giá trị, chuẩn mực của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đó không chỉ là không gian vật chất, mà còn là tổng hòa các yếu tố chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, các mối quan hệ và chuẩn mực ứng xử được duy trì và phát triển trong đơn vị. Trong Hệ đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị, môi trường văn hóa quân sự càng có ý nghĩa quan trọng bởi đây là nơi đào tạo đội ngũ cán bộ có trình độ sau đại học, có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng xây dựng Quân đội trong tương lai. Việc nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật là một trong những nhân tố quyết định để xây dựng và củng cố môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, chính quy, mẫu mực. Thông qua các hoạt động quản lý kỷ luật được tổ chức chặt chẽ, khoa học và phù hợp, góp phần hình thành môi trường học tập, rèn luyện có nền nếp, kỷ cương; bảo đảm tính dân chủ nhưng nghiêm túc, kết hợp hài hòa giữa yêu cầu kỷ luật nghiêm minh với việc phát huy tính tự giác, tự quản của mỗi cá nhân. Trong môi trường đó, mọi hoạt động đều được đặt trong khuôn khổ quy định thống nhất, tạo điều kiện để các đối tượng yên tâm học tập, nghiên cứu và rèn luyện. Đồng thời, khi chất lượng quản lý kỷ luật được nâng cao, các mối quan hệ trong đơn vị như quan hệ cấp trên - cấp dưới, đồng chí - đồng đội … được điều chỉnh theo đúng chuẩn mực quân đội, trên cơ sở tôn trọng, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ. Điều này không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần, tạo sự gắn bó, thống nhất trong tập thể mà còn là "lá chắn mềm" ngăn ngừa, hạn chế những biểu hiện tiêu cực, lệch chuẩn có thể phát sinh dưới tác động của các yếu tố bên ngoài. Qua đó có thể thấy, nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật không chỉ là yêu cầu về tổ chức, quản lý mà còn là giải pháp quan trọng để xây dựng môi trường văn hóa quân sự trong sạch, lành mạnh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo và xây dựng Hệ đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện, "mẫu mực, tiêu biểu".
2.4. Góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, chỉ huy và quản lý của các cấp
Chất lượng quản lý kỷ luật là một trong những nội dung phản ánh trực tiếp trình độ, năng lực lãnh đạo, chỉ huy và khả năng tổ chức thực hiện của cấp ủy, người chỉ huy và các cơ quan chức năng trong Hệ đào tạo Sau đại học. Khi công tác quản lý kỷ luật được triển khai chặt chẽ, đồng bộ và hiệu quả, điều đó cho thấy sự vững vàng về phương pháp lãnh đạo, sự sâu sát trong chỉ đạo điều hành và tính thống nhất cao trong tổ chức thực hiện. Ngược lại, những hạn chế trong quản lý kỷ luật thường bắt nguồn từ sự thiếu chặt chẽ trong lãnh đạo, chỉ huy hoặc những bất cập trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Từ đó, yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh hành vi của đối tượng quản lý mà trước hết đặt ra yêu cầu cao đối với các chủ thể lãnh đạo, quản lý. Điều này đòi hỏi cấp ủy, chỉ huy các cấp phải thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp lãnh đạo theo hướng khoa học, dân chủ, cụ thể và sát thực tiễn; biết kết hợp chặt chẽ giữa quản lý bằng mệnh lệnh với quản lý bằng giáo dục, thuyết phục, nêu gương. Đặc biệt, trong môi trường đào tạo sau đại học, nơi đề cao tính tự chủ, sáng tạo, phương pháp quản lý cần linh hoạt, vừa bảo đảm tính nghiêm minh của kỷ luật quân đội, vừa phát huy được tính tích cực, chủ động của cán bộ, học viên. Cùng với đó, việc nâng cao chất lượng kiểm tra, giám sát giữ vai trò then chốt trong bảo đảm hiệu lực quản lý. Thực tiễn cho thấy, ở đâu công tác kiểm tra được tiến hành thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm, ở đó kỷ luật được giữ vững. Ngược lại, nếu buông lỏng kiểm tra, thiếu sâu sát thì dễ phát sinh vi phạm. Vì vậy, cần kịp thời phát hiện, uốn nắn những biểu hiện lệch chuẩn ngay từ khi mới nảy sinh; đồng thời xử lý nghiêm minh, công bằng các trường hợp vi phạm, tạo tính răn đe và giáo dục chung trong toàn đơn vị. Một nội dung quan trọng khác là phải nắm chắc tình hình mọi mặt của đơn vị, nhất là diễn biến tư tưởng, tâm lý, kết quả học tập và nghiên cứu khoa học của cán bộ, học viên. Đây là cơ sở thực tiễn để các chủ thể quản lý đưa ra quyết định đúng đắn, dự báo sát tình hình và chủ động phòng ngừa những vấn đề phức tạp có thể phát sinh. Việc nắm tình hình không chỉ dừng ở báo cáo hành chính mà cần thông qua nhiều kênh khác nhau, kết hợp giữa quản lý trực tiếp với phát huy vai trò tự quản của tập thể. Thông qua quá trình nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật, hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, chỉ huy và quản lý của các cấp không ngừng được củng cố và phát triển. Đồng thời, từng bước hình thành phong cách làm việc khoa học, chặt chẽ, cụ thể, sâu sát cơ sở, nói đi đôi với làm của đội ngũ cán bộ. Đây chính là nền tảng quan trọng bảo đảm cho mọi hoạt động của Hệ đào tạo Sau đại học được vận hành thông suốt, thống nhất, góp phần xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, "Mẫu mực, tiêu biểu" trong giai đoạn hiện nay.
2.5. Góp phần xây dựng Hệ đào tạo Sau đại học vững mạnh toàn diện, "mẫu mực, tiêu biểu"
Nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật là một nội dung mang tính nền tảng trong xây dựng Hệ đào tạo Sau đại học vững mạnh toàn diện, "mẫu mực, tiêu biểu". Kỷ luật không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn trật tự mà còn là yếu tố bảo đảm cho mọi hoạt động của đơn vị được vận hành thống nhất, có tổ chức và đạt hiệu quả thực chất. Khi kỷ luật được duy trì nghiêm túc, nền nếp chính quy được giữ vững, môi trường học tập, rèn luyện sẽ ổn định, qua đó tạo điều kiện thuận lợi để nâng cao chất lượng toàn diện trên các mặt công tác, từ giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học đến xây dựng chính quy và phát triển đội ngũ. Trong môi trường đào tạo sau đại học, yêu cầu này càng trở nên rõ nét do đặc thù của đối tượng và mục tiêu đào tạo. Một môi trường có kỷ luật chặt chẽ nhưng không cứng nhắc sẽ giúp cán bộ, học viên hình thành thói quen làm việc khoa học, ý thức tổ chức kỷ luật cao và tinh thần trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, chính trong khuôn khổ kỷ luật ấy, tính chủ động, sáng tạo và năng lực tự nghiên cứu của người học được định hướng và phát huy đúng hướng, tránh tình trạng tự do tùy tiện hoặc thiếu kiểm soát. Sự kết hợp hài hòa giữa kỷ luật nghiêm minh và phát huy tính tự giác là yếu tố quan trọng tạo nên chất lượng và bản sắc của đào tạo sau đại học trong Quân đội. Việc duy trì và nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật còn có ý nghĩa trong việc xây dựng hình ảnh, uy tín và vị thế của Học viện Chính trị trong hệ thống giáo dục quân đội. Một đơn vị có kỷ luật nghiêm, chính quy tốt, hoạt động nền nếp sẽ tạo được niềm tin, sức lan tỏa tích cực và ảnh hưởng rộng rãi, qua đó khẳng định vai trò là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học có chất lượng cao. Đây cũng là cơ sở quan trọng để Hệ đào tạo Sau đại học tiếp tục phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
3. Kết luận
Nâng cao chất lượng quản lý kỷ luật ở Hệ đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị có vai trò đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến chất lượng đào tạo, rèn luyện và xây dựng đơn vị. Trong bối cảnh hiện nay, trước những tác động phức tạp của tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý kỷ luật ngày càng cao, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời triển khai đồng bộ các giải pháp phù hợp. Qua đó, góp phần xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Đại tá Nguyễn Hữu Hoàn - Trung tá Thái Phi
Hệ đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị
Tài liệu tham khảo
2.Đảng bộ Hệ 5, Học viện Chính trị, Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng bộ Hệ 5 nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội, 2025.
3. Bùi Quang Huy (2020), Nâng cao chất lượng quản lý, rèn luyện kỷ luật cho học viên trong các nhà trường Quân đội hiện nay, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
4. Nguyễn Văn Phương (2020), Nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật của quân nhân ở đơn vị cơ sở, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.