Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết, góp phần nâng cao sức mạnh, khả năng sẵn sàng chiến đấu của Quân đội, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng Quân đội hiện đại. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ số trong quân đội là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả chiến đấu, đảm bảo quốc phòng và an ninh quốc gia. Thanh niên quân đội, với tinh thần xung kích và khả năng tiếp cận nhanh chóng với các tiến bộ kỹ thuật, chính là lực lượng nòng cốt trong hoạt động nghiên cứu và ứng dụng công nghệ số.
1. Vai trò của thanh niên quân đội trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số phục vụ xây dựng Quân đội hiện đại
Thứ nhất, vai trò của thanh niên quân đội trong tiếp cận, học hỏi và ứng dụng công nghệ mới.
Thanh niên quân đội đóng vai trò tiên phong trong việc tiếp cận, học hỏi và ứng dụng công nghệ mới nhằm nâng cao hiệu quả công tác quân sự, quốc phòng. Với tinh thần sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh, họ chủ động nghiên cứu các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, vũ khí thông minh… Đồng thời, thanh niên quân đội không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, tham gia các chương trình đào tạo và ứng dụng công nghệ vào huấn luyện, diễn tập, quản lý quân sự. Việc khai thác hiệu quả các tiến bộ khoa học - công nghệ giúp nâng cao năng lực tác chiến, đảm bảo an ninh quốc gia và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Mặt khác, thanh niên quân đội là đối tượng có tinh thần ham học hỏi, nhanh nhạy với những đổi mới trong công nghệ, có khả năng nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), máy học (Machine Learning), điện toán đám mây (“Cloud Computing”), mạng 5G để tối ưu hoạt động quân sự.
Thứ hai, vai trò của thanh niên quân đội trong tham gia nghiên cứu, sáng tạo các giải pháp công nghệ.
Với kiến thức chuyên môn và sự năng động, thanh niên quân đội góp phần tạo ra những giải pháp kỹ thuật đột phá trong các lĩnh vực như quân giới số, vũ khí thông minh, công nghệ an ninh mạng, hệ thống tính báo nhân tạo trong quân đội. Thanh niên quân đội luôn tích cực tham gia nghiên cứu, chế tạo, cải tiến vũ khí, khí tài, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và công nghệ số vào tác chiến, đồng thời nâng cao năng lực phòng thủ mạng và an ninh thông tin. Các sáng kiến cải tiến kỹ thuật do thanh niên quân đội đề xuất đã giúp nâng cao hiệu quả huấn luyện, chiến đấu, tối ưu hóa quy trình bảo dưỡng, sửa chữa trang thiết bị quân sự cũng như phát triển các phần mềm mô phỏng phục vụ công tác huấn luyện. Ngoài ra, họ còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào quản lý hậu cần, chuyển đổi số trong quản lý kho tàng, trang bị quân sự, y tế quân đội và cứu hộ - cứu nạn. Đặc biệt, thanh niên quân đội còn góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy nền công nghiệp quốc phòng, nghiên cứu sản xuất trang thiết bị quân sự trong nước và hợp tác chuyển giao công nghệ để hiện đại hóa quân đội. Với tinh thần xung kích, sáng tạo, họ không chỉ nâng cao năng lực chiến đấu mà còn đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.
Thứ ba, vai trò của thanh niên quân đội trong xung kích, sáng tạo tham gia bảo đảm an ninh mạng.
Trước những thách thức về an ninh mạng, thanh niên quân đội đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hệ thống phòng thủ chủ động, tăng cường đáp trả trước các mối đe dọa từ không gian mạng. Họ là lực lượng trẻ, năng động, có khả năng nắm bắt và áp dụng nhanh chóng các công nghệ mới, từ đó chủ động tham gia vào công tác phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn công mạng từ các thế lực thù địch, bảo vệ hệ thống dữ liệu quan trọng của quốc gia khỏi sự xâm nhập và phá hoại. Ngoài ra, thanh niên quân đội còn là những chiến sĩ trên mặt trận đấu tranh thông tin, tích cực phản bác các thông tin sai lệch, xuyên tạc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và giữ vững sự ổn định xã hội, lực lượng không chỉ tham gia vào các hoạt động bảo vệ an ninh mạng, mà còn đóng góp vào nghiên cứu, phát triển và ứng dụng những công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, học máy để tăng cường hiệu quả bảo mật, đảm bảo an toàn thông tin trong bối cảnh nguy cơ tấn công mạng ngày càng gia tăng. Sự sáng tạo, năng lực và nhiệt huyết của thanh niên quân đội chính là yếu tố quan trọng giúp xây dựng một không gian mạng an toàn, bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia.
2. Giải pháp phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số phục vụ xây dựng Quân đội hiện đại
Để phát huy tối đa vai trò của thanh niên Quân đội trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ số, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại, các cơ quan, đơn vị trong Quân đội cần tập trung vào một số nội dung, giải pháp sau:
Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo và hướng dẫn của cấp ủy, cơ quan chức năng trong phát huy vai trò thanh niên quân đội.
Đây là giải pháp nền tảng, nhằm quán triệt và triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách và kế hoạch của Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng và Quân ủy Trung ương liên quan đến công tác thanh niên và ứng dụng công nghệ số. Theo đó, cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ chủ trì cần tiếp tục phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo và hướng dẫn để đảm bảo việc phát huy tối đa vai trò của thanh niên Quân đội trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ số; tăng cường quán triệt Kế hoạch số 21/KH-BQP về “Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số trong Bộ Quốc phòng năm 2025”; Kế hoạch số 536/KH-BQP về “Thực hiện Chương trình hành động của Chính phủ triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và Kế hoạch số 4325/KH-BQP về thực hiện Đề án nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số trong Bộ Quốc phòng; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số quốc gia”; Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/1/2025 của Quân ủy Trung ương về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số trong Quân đội”; nội dung “5 yêu cầu” của Thủ tướng Chính phủ với các cấp, các ngành trong buổi đối thoại với thanh niên Việt Nam năm 2025 với chủ đề “Thanh niên Việt Nam tiên phong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”... Các nghị quyết, kế hoạch của Đảng, Nhà nước và Quân đội cần được cụ thể hóa trong các văn bản chỉ đạo, quy chế, quy định và hướng dẫn của từng cơ quan, đơn vị. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát gắn với việc sơ kết, tổng kết để kịp thời rút kinh nghiệm và khắc phục những khó khăn, thách thức trong quá trình thực hiện.
Hai là, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của thanh niên Quân đội trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số.
Giải pháp này đóng vai trò nền tảng trong việc hình thành nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của công nghệ số, từ đó thúc đẩy thanh niên Quân đội chủ động, tích cực tham gia vào quá trình chuyển đổi số và nghiên cứu khoa học công nghệ. Do đó, tập trung vào công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục để thanh niên Quân đội nhận thức rõ về vai trò và tầm quan trọng của công nghệ số đối với sự nghiệp xây dựng Quân đội hiện đại. Các cơ quan, đơn vị phải thường xuyên cập nhật và phổ biến các chủ trương, chính sách, nghị quyết về phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số, nhằm giúp thanh niên Quân đội hiểu sâu sắc về nhiệm vụ của mình. Cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị cần tạo ra các buổi đối thoại, thảo luận, trao đổi để thanh niên bày tỏ ý kiến, góp phần hoàn thiện các giải pháp ứng dụng công nghệ số trong công tác, huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu.
Cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục cho các tổ chức, lực lượng nhận thức rõ về những vấn đề cơ bản của nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số; vai trò, tầm quan trọng của nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số đối với sự nghiệp phát triển đất nước và xây dựng Quân đội hiện đại.
Ba là, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực, kỹ năng số và văn hóa số cho thanh niên Quân đội.
Đây là giải pháp vai trò quan trọng, tạo cơ sở, động lực thúc đẩy vai trò của thanh niên quân đội trong việc nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số phục vụ xây dựng Quân đội hiện đại. Các cơ quan, đơn vị cần triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng về năng lực số, kỹ năng sử dụng công nghệ, và văn hóa số cho thanh niên Quân đội. Mục tiêu là giúp thanh niên quân đội không chỉ sử dụng thành thạo các công nghệ phục vụ công tác, huấn luyện mà còn phát triển tư duy sáng tạo, đổi mới trong việc ứng dụng công nghệ vào thực tiễn quân sự. Việc xây dựng các chương trình đào tạo phù hợp với từng đối tượng thanh niên sẽ giúp họ có khả năng áp dụng công nghệ vào các lĩnh vực khác nhau như chiến đấu, quản lý, bảo trì thiết bị và công tác hậu cần. Các hình thức học tập linh hoạt như tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo chuyên đề, phong trào sáng tạo và mô hình thực tế sẽ giúp thanh niên Quân đội nâng cao năng lực và ý thức về văn hóa số.
Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, phương pháp giáo dục sát thực tiễn, sát đối tượng, phù hợp với nhận thức người học: thông qua tập huấn, bồi dưỡng ứng dụng công nghệ số ở các cấp, thông qua phát động các phong trào nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số, thông qua các mô hình hay, cách làm sáng tạo trong chuyển đổi số ở các đơn vị hiện nay…để chuyển tải kiến thức, năng lực, kỹ năng số và văn hóa số thấm sâu vào suy nghĩ, hành động của mỗi thanh niên Quân đội. Chú trọng phát huy tính tự giác, tích cực, chủ động của thanh niên Quân đội trong học tập, tu dưỡng, rèn luyện nâng cao nhận thức, năng lực, kỹ năng số và văn hóa số. Xây dựng môi trường văn hóa số tích cực để thanh niên Quân đội tự rèn luyện, tự phát triển nhận thức, năng lực, kỹ năng số và văn hóa số.
Bốn là, hoàn thiện cơ chế, chính sách, tiến hành sơ kết, tổng kết hoạt động phát huy vai trò thanh niên Quân đội trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số phục vụ xây dựng Quân đội hiện đại.
Để thanh niên Quân đội có thể phát huy tối đa khả năng trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số, cần phải xây dựng và hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù tạo động lực cho họ. Các chế độ chính sách này phải đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong việc bố trí, sắp xếp công việc, tiền lương, phụ cấp và các phúc lợi cho thanh niên Quân đội. Đặc biệt, cần chú trọng đến các chính sách hỗ trợ thanh niên làm việc ở các vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện cơ sở vật chất còn khó khăn. Các cơ chế, chính sách này không chỉ hỗ trợ vật chất mà còn tạo ra môi trường thuận lợi để thanh niên Quân đội có thể tập trung nghiên cứu, học hỏi và sáng tạo trong việc ứng dụng công nghệ mới vào các hoạt động quân sự.
Các cơ quan, đơn vị cần thường xuyên tổ chức các cuộc sơ kết, tổng kết để đánh giá hiệu quả công tác phát huy vai trò của thanh niên Quân đội trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ số. Đây là quá trình quan trọng để nhận diện những ưu điểm, hạn chế và bài học kinh nghiệm trong công tác phát triển khoa học công nghệ, cũng như chuyển đổi số trong Quân đội. Các cuộc sơ kết, tổng kết cần có sự tham gia của các cấp lãnh đạo và thanh niên để đưa ra các giải pháp sáng tạo, đồng thời khắc phục các khó khăn, thiếu sót đã được chỉ ra. Việc rút kinh nghiệm từ thực tiễn sẽ giúp xây dựng các phương án hiệu quả hơn, đồng thời nhân rộng các mô hình hay và cách làm sáng tạo trong ứng dụng công nghệ số.
3. Kết luận
Nghiên cứu và ứng dụng công nghệ số trong Quân đội là yêu cầu cấp thiết để xây dựng một Quân đội hiện đại, nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu, đáp ứng nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới. Để phát huy tối đa vai trò của thanh niên Quân đội trong lĩnh vực này, cần sự quyết tâm chính trị cao từ các cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị trong Quân đội. Đồng thời, việc phát huy tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của thanh niên quân đội là yếu tố quan trọng. Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần chủ động chỉ đạo, triển khai sâu rộng phong trào “học tập số”, nâng cao kiến thức khoa học, công nghệ và kiến thức số, tạo ra môi trường thuận lợi để thanh niên quân đội đóng góp vào công cuộc xây dựng quân đội hiện đại.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII , tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.151, 158.
[2] Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2022), Báo cáo chính trị của Tổng cục Chính trị tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ X , Hà Nội.
Nguyễn Văn Hòa
Học viện Chính trị, Bộ Quốc Phòng