1. Đặt vấn đề
Nhà trường quân đội là nơi trực tiếp giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật, là nơi nghiên cứu tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận, qua đó góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm nâng cao sức mạnh chiến đấu tổng hợp của quân đội. Trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, sự tác động sâu rộng của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số. Sự nghiệp giáo dục – đào tạo quân sự đang đứng trước những yêu cầu mới cả về nội dung, hình thức, phương pháp, cách thức quản trị và tổ chức hoạt động. Điều đó đặt ra đòi hỏi khách quan phải đổi mới căn bản, toàn diện phương thức điều hành, quản lý nhà trường, từng bước xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là quá trình lâu dài, toàn diện đòi hỏi kết hợp đồng bộ và phát huy sức mạnh của nhiều nguồn lực, trong đó nguồn lực con người giữ vai trò trung tâm, là nhân tố quyết định. Sĩ quan trẻ là một bộ phận quan trọng của nguồn lực ấy, với những ưu thế về sức trẻ, trình độ, khả năng tiếp cận khoa học, công nghệ, đổi mới và sáng tạo; đồng thời ngày càng trực tiếp tham gia vào các hoạt động giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển đổi số của nhà trường. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cần nhận diện đầy đủ vị trí, vai trò và những đóng góp của nguồn lực sĩ quan trẻ trong quá trình xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại. Qua đó làm rõ cơ sở để phát huy sức mạnh của nguồn lực này cùng các nguồn lực khác, đáp ứng yêu cầu phát triển nhà trường trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại
Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ ra: Con người là lực lượng sản xuất hàng đầu, là chủ thể sáng tạo và sử dụng mọi nguồn lực để cải biến tự nhiên, xã hội. Từ quan điểm đó có thể thấy, trong mọi quá trình phát triển, nguồn lực con người giữ vị trí trung tâm, trực tiếp quyết định khả năng khai thác, sử dụng và phát huy hiệu quả các nguồn lực khác. Đối với Quân đội, nguồn lực con người là bộ phận đặc biệt quan trọng, là nhân tố quyết định sức mạnh chiến đấu, bảo đảm khả năng hoàn thành nhiệm vụ; sẵn sàng thích ứng với những biến đổi của điều kiện kinh tế - xã hội, trong đó có sự phát triển của khoa học, công nghệ và phương thức tiến hành chiến tranh hiện đại. Trong các nhà trường quân đội, nguồn lực con người được cấu thành bởi nhiều lực lượng, trong đó đội ngũ sĩ quan trẻ là một bộ phận quan trọng, vừa trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, vừa có khả năng tiếp nhận nhanh tri thức mới, khoa học, công nghệ và những phương thức hoạt động hiện đại.
Sĩ quan trẻ ở các nhà trường Quân đội là những sĩ quan thường được tính có tuổi đời dưới 35, được đào tạo cơ bản, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đảm nhiệm nhiều vị trí, chức vụ, chức danh khác nhau. Nguồn lực sĩ quan trẻ là tổng hòa những yếu tố về số lượng, chất lượng, cơ cấu, phẩm chất, trình độ, năng lực và tiềm năng phát triển của đội ngũ này, được huy động vào thực hiện nhiệm vụ của nhà trường. Với những ưu thế về sức trẻ, tri thức, khả năng tiếp cận và ứng dụng khoa học, công nghệ, tinh thần đổi mới, sáng tạo, nguồn lực sĩ quan trẻ có khả năng tham gia ngày càng sâu vào quá trình thông minh hóa, hiện đại hóa nhà trường. Phát huy những tiềm năng, thế mạnh đó là yêu cầu khách quan nhằm huy động hiệu quả nguồn lực con người, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại. Vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại được thể hiện trên những phương diện chủ yếu sau:
Một là, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ trong xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại. Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại trước hết phải dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, tạo sự thay đổi về phương thức tổ chức, quản lý và thực hiện các nhiệm vụ của nhà trường. Trong quá trình đó, sĩ quan trẻ với ưu thế về sức trẻ, trình độ, khả năng tiếp cận nhanh những thành tựu khoa học, công nghệ mới có điều kiện tham gia trực tiếp và đóng góp thiết thực vào quá trình chuyển đổi số. Thông qua việc xây dựng nền tảng số, số hóa học liệu, dữ liệu; ứng dụng phần mềm, công nghệ mô phỏng, phòng học thông minh, công cụ hiện đại trong giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, quản lý, điều hành... Những hoạt động này thể hiện vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trong tham gia xây dựng, đóng góp và nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn lực của nhà trường.
Hai là, tích cực tham gia đổi mới, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động của nhà trường. Xây dựng nhà trường Quân đội thông minh, hiện đại đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, điều hành theo hướng khoa học, chính xác, kịp thời và dựa trên nền tảng dữ liệu. Với khả năng tiếp cận nhanh phương thức quản lý hiện đại và công nghệ số, sĩ quan trẻ có điều kiện tham gia khai thác các hệ thống quản trị, cơ sở dữ liệu, văn bản điện tử và các công cụ số trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Đồng thời, thông qua thực tiễn công tác, lực lượng này có thể phát hiện những bất cập, tiến hành tham mưu, đề xuất sáng kiến, cải tiến quy trình và cách thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng quản lý, điều hành, tăng tính liên thông, minh bạch và hiệu quả trong hoạt động của nhà trường, đáp ứng yêu cầu vận hành theo hướng thông minh, hiện đại.
Ba là, đổi mới giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của nhà trường. Giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học là những hoạt động trung tâm của nhà trường quân đội; chất lượng của các hoạt động này có quan hệ trực tiếp với chất lượng nguồn nhân lực quân sự. Với lợi thế về tri thức, khả năng tiếp cận phương pháp mới, ứng dụng khoa học, công nghệ, sĩ quan trẻ có điều kiện tham gia đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục, khai thác học liệu số, công nghệ mô phỏng, các công cụ hỗ trợ nghiên cứu và những thành tựu mới vào thực tiễn. Đồng thời, đội ngũ sĩ quan trẻ tích cực chủ động tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, góp phần giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn. Qua đó, tạo thêm động lực đổi mới giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và xây dựng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Bốn là, góp phần phát triển nguồn nhân lực số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng văn hóa số trong nhà trường. Nhà trường quân đội thông minh, hiện đại không chỉ được tạo dựng bởi hạ tầng công nghệ mà còn phụ thuộc vào năng lực thích ứng, làm chủ và sử dụng hiệu quả công nghệ của đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ. Sĩ quan trẻ với khả năng tiếp nhận nhanh tri thức mới có vai trò tích cực trong tự học tập, nâng cao năng lực số, đồng thời chia sẻ tri thức, kinh nghiệm và hỗ trợ đồng chí, đồng đội trong khai thác các nền tảng, công cụ công nghệ phục vụ công tác. Từ sự chủ động của mỗi cá nhân, những cách làm mới, sáng kiến mới có điều kiện được trao đổi, lan tỏa và nhân rộng trong tập thể. Qua đó, góp phần hình thành đội ngũ có năng lực số, thúc đẩy tinh thần đổi mới, sáng tạo và từng bước tạo dựng văn hóa số phù hợp với yêu cầu phát triển của nhà trường.
Năm là, tham gia xây dựng môi trường số chính quy, kỷ luật, an toàn, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. Cùng với những cơ hội do chuyển đổi số mang lại, việc gia tăng mức độ kết nối và ứng dụng công nghệ trong nhà trường cũng đặt ra yêu cầu cao về bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ bí mật quân sự. Sĩ quan trẻ là lực lượng trực tiếp sử dụng nhiều nền tảng, thiết bị và hệ thống số nên có vai trò quan trọng trong chấp hành, thực hiện và lan tỏa các quy định về quản lý, sử dụng công nghệ, bảo vệ dữ liệu và thông tin thuộc phạm vi bí mật quân sự. Sự chủ động, trách nhiệm trong sử dụng không gian số của lực lượng này góp phần hình thành tác phong làm việc khoa học, ý thức kỷ luật và trách nhiệm trong môi trường số. Qua đó, góp phần bảo đảm quá trình chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ được tiến hành thống nhất, an toàn, đúng quy định, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ xây dựng nhà trường Quân đội thông minh, hiện đại.
2.2. Yêu cầu phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ trong xây dựng nhà trường Quân đội thông minh, hiện đại
Trong bối cảnh xây dựng nhà trường Quân đội thông minh, hiện đại gắn với đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ ngày càng có điều kiện và cần phải được phát huy trên phạm vi rộng hơn, sâu hơn. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa tiềm năng, thế mạnh của lực lượng này thành những đóng góp thiết thực không diễn ra một cách tự phát, biệt lập mà chịu sự tác động của nhiều yếu tố, đồng thời gắn chặt với mục tiêu, nhiệm vụ và phương thức tổ chức hoạt động của nhà trường. Vì vậy, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải được đặt trong sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, tiến hành đồng bộ, thường xuyên, liên tục và có sự tham gia của các tổ chức, lực lượng, qua đó tạo sự kết nối, bổ trợ và tạo sự cộng hưởng giữa các nguồn lực, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà trường Quân đội thông minh, hiện đại. Từ đó, đặt ra một số yêu cầu cần quán triệt và thực hiện như sau:
Thứ nhất, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải quán triệt sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc học viện, Ban Giám hiệu nhà trường. Trước yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam "cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại", đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, việc phát huy nguồn lực sĩ quan trẻ phải được đặt trong sự thống nhất về nhận thức và hành động, bám sát các định hướng lớn của Đảng và Quân ủy Trung ương. Trọng tâm là Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội và Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong quân đội là những định hướng trực tiếp cần được quán triệt.
Trên cơ sở đó, Đảng ủy, Ban Giám đốc học viện, Ban Giám hiệu nhà trường và cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, khoa, đơn vị cần thống nhất nhận thức về vị trí, vai trò của sĩ quan trẻ, gắn với chức năng, nhiệm vụ và yêu cầu xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại. Việc quán triệt phải bảo đảm cho nguồn lực này phát huy đúng hướng, đúng chức trách, vừa khai thác được sức trẻ, trí tuệ, khả năng tiếp cận khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vừa giữ vững bản lĩnh chính trị, nguyên tắc, kỷ luật và đặc thù hoạt động quân sự.
Thứ hai, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải được tiến hành đồng bộ, thường xuyên, liên tục, gắn với quá trình xây dựng và phát triển nhà trường. Xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là quá trình lâu dài, toàn diện, tác động đến nhiều mặt hoạt động, do đó vai trò của sĩ quan trẻ không thể chỉ được phát huy trong một nhiệm vụ, một lĩnh vực hay một thời điểm nhất định. Tính đồng bộ đòi hỏi phải gắn vai trò của lực lượng này với giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, quản lý, điều hành, chuyển đổi số, xây dựng chính quy và những hoạt động khác của nhà trường, tạo sự thống nhất giữa các lĩnh vực và các khâu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Tính thường xuyên, liên tục còn xuất phát từ sự vận động không ngừng của khoa học, công nghệ và yêu cầu nhiệm vụ. Những tri thức, công nghệ và phương thức hoạt động mới liên tục xuất hiện, đòi hỏi nguồn lực sĩ quan trẻ không ngừng được tham gia, trải nghiệm, vận dụng và phát triển trong thực tiễn. Qua đó, vai trò của lực lượng này được thể hiện ngày càng sâu hơn, thực chất hơn, từ tiếp cận, khai thác đến ứng dụng, sáng tạo và từng bước làm chủ những thành tựu mới, góp phần duy trì động lực phát triển của nhà trường.
Thứ ba, phát huy vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ phải gắn với phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng và các nguồn lực trong nhà trường. Nhà trường quân đội thông minh, hiện đại là một chỉnh thể thống nhất, trong đó nguồn lực con người, cơ sở vật chất, khoa học, công nghệ, dữ liệu và các điều kiện bảo đảm có mối quan hệ chặt chẽ, tác động và bổ sung cho nhau. Vì vậy, vai trò của sĩ quan trẻ chỉ được phát huy đầy đủ khi đặt trong mối quan hệ với cấp ủy, chỉ huy, các cơ quan, khoa, đơn vị, đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ và các nguồn lực khác của nhà trường. Sự phối hợp giữa các tổ chức, lực lượng tạo điều kiện để những ưu thế của sĩ quan trẻ được bổ sung, hỗ trợ và chuyển hóa thành hiệu quả chung.
Mặt khác, sĩ quan trẻ không chỉ là lực lượng tiếp nhận và sử dụng các nguồn lực mà còn có khả năng kết nối, lan tỏa tri thức, kinh nghiệm và những cách làm mới trong tập thể. Khi các nguồn lực được huy động trong sự thống nhất về mục tiêu, phối hợp trong tổ chức thực hiện và bổ trợ lẫn nhau trong hoạt động thực tiễn, giá trị của từng nguồn lực được nâng lên, tạo thành sức mạnh tổng hợp. Đây là yêu cầu quan trọng để nguồn lực sĩ quan trẻ không phát huy theo hướng riêng lẻ mà trở thành một bộ phận hữu cơ trong tổng thể sức mạnh xây dựng nhà trường Quân đội thông minh, hiện đại.
3. Kết luận
Xây dựng nhà trường Quân đội thông minh, hiện đại là yêu cầu khách quan, lâu dài, gắn với quá trình xây dựng Quân đội trong tình hình mới. Trong quá trình đó, nguồn lực con người giữ vị trí trung tâm, trong đó nguồn lực sĩ quan trẻ là một bộ phận quan trọng, có nhiều tiềm năng và lợi thế trong tiếp cận khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Vai trò của lực lượng này được thể hiện trên nhiều phương diện, từ thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới quản lý, giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học đến phát triển nguồn nhân lực số, xây dựng văn hóa số và môi trường hoạt động chính quy, kỷ luật, an toàn.
Nhận thức đầy đủ vị trí, vai trò của nguồn lực sĩ quan trẻ có ý nghĩa quan trọng trong huy động và phát huy sức mạnh của nguồn lực con người, tạo sự gắn kết với các nguồn lực khác, góp phần hình thành sức mạnh tổng hợp xây dựng nhà trường Quân đội thông minh, hiện đại. Đây là vấn đề có ý nghĩa cả trước mắt và lâu dài, đòi hỏi được đặt trong sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, tiến hành đồng bộ, thường xuyên, liên tục và gắn với đặc điểm, chức năng, nhiệm vụ của từng nhà trường, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Đặng Văn Khải, Phan Thanh Luận
Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Tổng Tham mưu (2025), Quyết định số 1960/QĐ-TM ngày 01/8/2025 ban hành Bộ tiêu chí Nhà trường Quân đội thông minh, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới giáo dục và đào tạo trong Quân đội, Hà Nội.
5. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội.
6. Quân ủy Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội, Hà Nội.