Từ khóa: Tư tưởng Hồ Chí Minh; đoàn kết quân dân; Học viện Kỹ thuật quân sự; kỷ nguyên vươn mình phát triển của dân tộc
1. Đặt vấn đề
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định cách mạng là sự nghiệp của quần chúng Nhân dân; mọi thắng lợi đều do Nhân dân làm nên. Người chỉ rõ: "Lực lượng của dân rất to. Việc dân vận rất quan trọng. Dân vận kém thì việc gì cũng kém. Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công"[1]. Vì vậy, củng cố đoàn kết quân dân không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là cơ sở quyết định sự trưởng thành, phát triển của Quân đội. Tư tưởng đó có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc đối với học viên đào tạo dài hạn tại Học viện Kỹ thuật quân sự - những cán bộ sĩ quan, kỹ sư, đảng viên của Đảng và Quân đội trong tương lai. Để thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân chính là nền tảng để học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự xác định đúng động cơ học tập và phấn đấu trở thành những "sĩ quan tốt, kỹ sư giỏi, đảng viên mẫu mực" của Quân đội và của Đảng, đặc biệt trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình phát triển của dân tộc.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Vai trò vận dụng tư tưởng của Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân cho học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự
Bên cạnh giáo dục các nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về quân sự nói chung, việc định hướng vận dụng tư tưởng của Người về đoàn kết quân dân giữ vai trò giúp học viên nhận thức sâu sắc bản chất "quân đội Nhân dân, do dân đẻ ra, vì dân mà chiến đấu"[2] để xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc. Đây là môi trường sinh động để bồi dưỡng đạo đức cách mạng, giúp học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự khắc phục tư tưởng "kỹ thuật thuần túy", đấu tranh chống lại những tư tưởng "vũ khí luận" của các thế lực thù địch, định hướng chính trị cho học viên hiểu rõ cội nguồn sức mạnh của quân đội, khuyến khích, động viên học viên tự soi, tự sửa, bồi dưỡng phong cách người cán bộ kỹ thuật "vừa hồng, vừa chuyên" trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình phát triển của dân tộc hiện nay.
Bên cạnh đó, hoạt động đoàn kết quân dân giúp nâng cao trách nhiệm xã hội và năng lực thực tiễn, tạo điều kiện để học viên vận dụng kiến thức chuyên ngành phục vụ cộng đồng. Việc trực tiếp hỗ trợ Nhân dân về kỹ thuật giúp học viên kiểm nghiệm tri thức, rèn luyện kỹ năng "dân vận khéo" và tác phong công tác khoa học, tỉ mỉ. Đây cũng là cơ sở chuẩn bị vốn sống, hành trang và kỹ năng dân vận cần thiết cho học viên sau khi tốt nghiệp, nhất là khi công tác tại các địa bàn. Mối quan hệ đoàn kết máu thịt với Nhân dân chính là "bức tường thành" bảo vệ đất nước mà không vũ khí, trang bị kỹ thuật nào có thể phá được, giúp cán bộ, chiến sĩ trong quân đội có niềm tin, sức mạnh, động lực phấn đấu hoàn thành xuất sắc chức năng "đội quân công tác" trong tình hình mới.
2.2. Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân cho học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự hiện nay
Trong những năm qua, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân cho học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng, rèn luyện phẩm chất đạo đức, lối sống và năng lực thực tiễn cho học viên, đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ kỹ thuật quân đội trong tình hình mới thể hiện trên các phương diện:
Về nhận thức chính trị, tư tưởng của học viên: Học viên đào tạo dài hạn đã nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của Nhân dân và tầm quan trọng của đoàn kết quân dân trong sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tình cảm gắn bó với Nhân dân và ý thức giữ gìn hình ảnh, phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" được củng cố vững chắc thông qua các môn khoa học xã hội và nhân văn, sinh hoạt chính trị, tư tưởng cũng như qua thực tiễn công tác dân vận do Học viện tổ chức.
Về tổ chức và triển khai các hoạt động đoàn kết quân dân: Học viện đã lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức nhiều hoạt động đoàn kết quân dân với hình thức phong phú, thiết thực. Các chương trình dân vận, tình nguyện và kết nghĩa địa phương được duy trì thường xuyên, phối hợp chặt chẽ với chính quyền sở tại trên địa bàn đóng quân và huấn luyện của Học viện. Đáng chú ý, nhiều hoạt động đã gắn kết tốt với nhiệm vụ học tập và hoạt động dân vận, tạo điều kiện cho học viên vừa rèn luyện bản lĩnh chính trị, vừa vận dụng kiến thức chuyên môn phục vụ Nhân dân, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục thực tiễn.
Về mức độ tham gia và vai trò chủ thể của học viên: Ý thức trách nhiệm và kỷ luật của học viên trong các hoạt động dân vận ngày càng được nâng cao. Nhiều học viên đã phát huy tính chủ động, sáng tạo, vận dụng thế mạnh chuyên môn kỹ thuật và nghiên cứu khoa học để hỗ trợ địa phương, quân đội hỗ trợ Nhân dân, qua đó bồi đắp năng lực thực tiễn và hình ảnh người sĩ quan kỹ thuật có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, lối sống lành mạnh.
Về hiệu quả thực tiễn và tác động xã hội: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân đã góp phần củng cố mối quan hệ gắn bó giữa Học viện Kỹ thuật quân sự với cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương nơi Học viện đóng quân và huấn luyện. Nhiều hoạt động đoàn kết quân dân được địa phương ghi nhận, đánh giá tích cực, góp phần xây dựng môi trường xã hội thuận lợi cho nhiệm vụ giáo dục - đào tạo của Học viện cũng như tạo nền tảng quan trọng cho quá trình công tác sau khi ra trường cho học viên.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân cho học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự hiện nay vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, tồn tại nhất định, ảnh hưởng đến chiều sâu, tính bền vững và hiệu quả thực tiễn của quá trình giáo dục, rèn luyện học viên.
Hạn chế trong nhận thức và sự chuyển hóa nhận thức thành hành vi của một bộ phận học viên: Một bộ phận học viên nhận thức về đoàn kết quân dân chưa sâu sắc, chỉ dừng lại ở mặt lý luận, chưa gắn kết chặt chẽ với trách nhiệm của mình với Nhân dân, xã hội. Việc chuyển hóa từ nhận thức sang hành động thực tiễn có lúc thiếu bền vững, tham gia hoạt động còn mang tính phong trào, chưa xuất phát từ động cơ tự giác.
Hạn chế trong nội dung, hình thức tổ chức các hoạt động đoàn kết quân dân: Một số hoạt động còn nặng về hình thức, thiếu tính đổi mới và chưa phát huy tối đa thế mạnh đào tạo kỹ thuật của Học viện. Việc gắn kết giữa lý luận và thực tiễn có lúc chưa chặt chẽ; các hoạt động chủ yếu tập trung vào đợt cao điểm, thiếu tính liên tục và chiều sâu, chưa được kế hoạch hóa dài hạn trong chương trình đào tạo, rèn luyện của học viên.
Hạn chế trong mức độ tham gia và vai trò chủ thể của học viên: Sự tham gia của học viên chưa đồng đều; một số còn tâm lý ngại khó do áp lực học tập, rèn luyện. Tính chủ động, sáng tạo trong đề xuất các mô hình, cách làm mới còn hạn chế. Phần lớn học viên vẫn thực hiện theo phân công, chưa mạnh dạn gắn kết hoạt động đoàn kết quân dân với chuyên môn kỹ thuật và nghiên cứu khoa học.
Hạn chế về hiệu quả thực tiễn và tính bền vững của kết quả vận dụng: Hiệu quả một số hoạt động chưa rõ nét, tác động đến nhận thức và hành vi của học viên chưa sâu. Công tác sơ kết, tổng kết có lúc chưa kịp thời để điều chỉnh nội dung phù hợp thực tiễn. Sự phối hợp giữa Học viện với địa phương đôi khi thiếu chặt chẽ, làm hạn chế sức lan tỏa của các hoạt động.
2.3. Giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân cho học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự trong kỷ nguyên vươn mình phát triển của dân tộc hiện nay
Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình phát triển là khoảng thời gian đất nước, dân tộc phải vươn lên mãnh liệt, phấn đấu thực hiện thành công những mục tiêu chiến lược, tạo sự phát triển vượt bậc với trình độ mới, ở một tầm cao mới, chất lượng mới, không ngừng củng cố, xác lập vị thế đất nước Việt Nam trên trường quốc tế, tạo nền tảng cho bước phát triển đột phá kế tiếp. Trong kỷ nguyên đó, yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc càng đặt ra những thời cơ và thách thức khó lường. Do đó, vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân cho học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự trong kỷ nguyên vươn mình phát triển của dân tộc hiện nay cần thực hiện tốt các giải pháp sau:
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của học viên; chủ động phòng, chống các biểu hiện lệch lạc, hình thức trong vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân
Đây là nội dung có ý nghĩa mở đầu, giữ vai trò nền tảng trong toàn bộ hệ thống nội dung, biện pháp vận dụng. Nhận thức đúng đắn sẽ tạo nền tảng tư tưởng vững chắc cho việc hình thành phẩm chất đạo đức, lối sống gần dân, trọng dân, vì dân cho học viên; khắc phục tình trạng tham gia hoạt động đoàn kết quân dân mang tính hình thức, đối phó, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả toàn diện của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân ở Học viện Kỹ thuật quân sự. Việc phòng, chống này không chỉ là ngăn ngừa tiêu cực mà còn là cuộc đấu tranh tư tưởng để bảo vệ, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong môi trường đào tạo cán bộ kỹ thuật quân sự. Cần quán triệt các nội dung, biện pháp Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị, chủ động nắm tình hình, phát hiện sớm các âm mưu, thủ đoạn chống phá của các đối tượng phản động, cơ hội chính trị để đấu tranh bác bỏ các quan điểm sai trái, xuyên tạc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Hai là, đổi mới hình thức, phương pháp tổ chức các hoạt động đoàn kết quân dân phù hợp với đặc thù đào tạo kỹ thuật và tăng cường các hoạt động thực tiễn về đoàn kết quân dân
Đổi mới hình thức và phương pháp tổ chức các hoạt động đoàn kết quân dân là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả thực tiễn của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời khắc phục những hạn chế về tính hình thức, thiếu chiều sâu đã được chỉ ra trong thực trạng. Việc đổi mới phải xuất phát từ đặc thù đào tạo kỹ thuật quân sự, bảo đảm tính thiết thực, hiệu quả, đổi mới tư duy tổ chức, chuyển từ tổ chức mang tính phong trào sang tổ chức mang tính thực chất, bền vững và phù hợp với điều kiện học tập, rèn luyện của học viên đào tạo dài hạn. Thực tiễn địa bàn là môi trường sinh động để học viên trải nghiệm, rèn luyện và kiểm nghiệm nhận thức, thái độ, hành vi đối với Nhân dân, qua đó khắc phục tình trạng vận dụng tư tưởng còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu.
Ba là, phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, tự giác của học viên, gắn vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân với nhiệm vụ học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện của học viên
Phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực và tự giác của học viên đào tạo dài hạn là yêu cầu có ý nghĩa then chốt trong vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân ở Học viện Kỹ thuật quân sự hiện nay. Bởi lẽ, học viên vừa là đối tượng giáo dục, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia và hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực tiễn học tập, rèn luyện và công tác đoàn kết quân dân. Hiệu quả vận dụng tư tưởng chỉ thực sự bền vững khi học viên tham gia với tinh thần tự giác, chủ động, có trách nhiệm cao và xem việc tham gia các hoạt động trở thành một nhu cầu tự thân. Gắn vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân với nhiệm vụ học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện của học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự nhằm khắc phục tình trạng vận dụng mang tính hình thức, tách rời giữa giáo dục tư tưởng với nhiệm vụ chuyên môn; giúp học viên chuyển hóa nhận thức chính trị, tư tưởng thành năng lực thực tiễn và hành vi nghề nghiệp của học viên sau này khi ra trường công tác.
Bốn là, chuyển đổi số và phát huy thế mạnh khoa học - công nghệ; tăng cường kiểm tra, đánh giá và kịp thời điều chỉnh việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân cho học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật quân sự cần được đổi mới theo hướng hiện đại, sáng tạo, gắn chặt với thế mạnh đào tạo kỹ thuật và năng lực khoa học - công nghệ của học viên. Đây vừa là yêu cầu khách quan của thực tiễn, vừa là hướng đi phù hợp để nâng cao hiệu quả, chiều sâu và sức lan tỏa của hoạt động đoàn kết quân dân trong tình hình mới. Bên cạnh đó, tăng cường kiểm tra, đánh giá và kịp thời điều chỉnh việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân cho học viên đào tạo dài hạn ở Học viện Kỹ thuật Quân sự là biện pháp bảo đảm tính hiệu quả, thực chất và bền vững, nhằm phát hiện kịp thời những ưu điểm để phát huy, những hạn chế để khắc phục, đồng thời điều chỉnh nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Năm là, gắn vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh với việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong Học viện
Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần tiếp tục làm tốt việc giáo dục, quán triệt việc đẩy mạnh "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" theo Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII "Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh"với Phong trào thi đua quyết thắng ở đơn vị; đồng thời lồng ghép chặt chẽ với thực hiện Nghị quyết số 847 - NQ/TƯ ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương về "Phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới" và Chỉ thị số 855 - CT/TƯ ngày 12/8/2019 của Thường vụ Quân ủy Trung ương về đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động "Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới".
3. Kết luận
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quân dân là nội dung trọng yếu, góp phần hình thành bản lĩnh chính trị và đạo đức cách mạng cho học viên đào tạo dài hạn tại Học viện Kỹ thuật Quân sự. Thực tiễn đòi hỏi quá trình này cần tiếp tục được đổi mới về hình thức tổ chức theo hướng thực chất, gắn kết chặt chẽ với địa phương. Đây là tiền đề cốt yếu để đào tạo đội ngũ sĩ quan kỹ thuật quân sự có đủ đức và tài, "hồng" và "huyên", không chỉ giỏi chuyên môn mà còn thấm nhuần tinh thần "trọng dân, gần dân", góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam theo hướng "phấn đấu đến năm 2030 xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại"[3] theo tinh thần Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã đề ra.
ThS Phạm Đức Dũng, Đoàn Minh Tiến, TS Vũ Đình Thuận, Trương Thị Lan Anh
Học viện Kỹ thuật quân sự/ Bộ Quốc phòng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr. 157-158.
2. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 722.
3. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 234.
4. Tô Lâm (2024), Một số nội dung cơ bản về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; những định hướng chiến lược đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 01-11.
[1] Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 234.
[2] Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 722.
[3] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia-Sự thật, Hà Nội, tr. 157-158.