Vệ sinh học đường - khi nhà vệ sinh dần không còn là nỗi ám ảnh

Khu nhà vệ sinh có nước, có cửa riêng vừa được xây mới tại điểm trường Aky (Thượng Trạch, Quảng Trị) - điều khiến các cô giáo mừng nhất.

Ở nơi có trường mới nhưng chưa có chỗ đi vệ sinh tử tế

Trong lễ khánh thành điểm trường Aky (Thượng Trạch, Quảng Trị) tháng vừa rồi, công trình được nhắc đến nhiều nhất ngoài phòng học chính là khu nhà vệ sinh, nhà bếp và sân chơi.

Trước đây, điểm trường Aky chỉ có hai phòng học lắp ghép nóng hầm hập, phải chia đôi bảng đen cho 5 khối lớp và hoàn toàn không có nhà vệ sinh. Nay, từ tổng kinh phí hơn 2,3 tỷ đồng, trong đó FPT tài trợ hơn 1 tỷ đồng qua Quỹ Hy vọng, điểm trường đã có 3 phòng học kiên cố đón ánh sáng tự nhiên, cùng khu vệ sinh có nước, bếp ăn và sân chơi. Ba giáo viên cắm bản cũng có phòng công vụ tươm tất hơn, yên tâm gắn bó lâu dài.

Và Aky không phải là câu chuyện cá biệt. Ở nhiều xã vùng biên, hiện nay đã xóa được phòng học tạm nhưng lại bỏ quên một góc khuất: nhà vệ sinh. Nhiều nơi lớp học đã được sơn sửa khang trang, nhưng khu vệ sinh vẫn là hố xí tạm, không nước, không cửa.

Nỗi ám ảnh của cô trò vùng cao

Thầy Nguyễn Quang Trung, giáo viên ở Aky kể, có những hôm trời âm u, học sinh phải mang theo đèn pin đội đầu để học vì thiếu sáng. Nhưng cái thiếu còn đáng sợ hơn là thiếu nước sạch cho khu vệ sinh. Nhiều nơi, giáo viên phải xách từng can nước từ suối về để dội, để rửa tay cho trò.

Với học sinh nhỏ thì chuyện nhịn đi vệ sinh cả buổi là thường xuyên. Với học sinh nữ lớn hơn, đó là lý do để các em nghỉ học. Theo các thầy cô ở nhiều điểm trường, không ít bé gái lớp 4, lớp 5 đã bắt đầu ngại đến trường khi đến tuổi dậy thì, chỉ vì nhà vệ sinh không có cửa, không có nước, không có sự riêng tư tối thiểu.

Cô Nguyễn Thị Bích Ngân, giáo viên tại bản Aky hiểu hơn ai hết, để giữ được học trò ở lại lớp, không chỉ cần con chữ mà còn cần một môi trường khiến các em cảm thấy an toàn và được tôn trọng.

Mảnh ghép còn thiếu của một ngôi trường đúng nghĩa

Trên trang quyhyvong.com, chương trình Vệ sinh học đường năm 2026 đặt mục tiêu xây mới 120 cụm nhà vệ sinh, đến nay đã hoàn thành 12 cụm và đang tiếp tục được triển khai. Chương trình đã nhận được 2.650 lượt ủng hộ, bên cạnh 22.623 lượt ủng hộ của chương trình Ánh sáng học đường, cho thấy sự chung tay ngày càng lớn của cộng đồng cho những công trình thiết yếu trong trường học.

Quỹ Hy vọng định nghĩa về chương trình này rất giản dị: "Để nhà vệ sinh không còn là nỗi ám ảnh của các em khi đến trường". Không chỉ là xây một cái nhà xí, mà là tạo dựng một không gian xanh – sạch, nơi các em được bảo vệ và hiểu về tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe bản thân.

Nhìn lại hành trình của Quỹ Hy vọng, từ 1 trường xây mới năm 2020 lên 120 trường năm 2025, tổng tài trợ năm 2025 đạt 84,8 tỷ đồng, có thể thấy việc xây trường đã đi vào guồng. Vệ sinh học đường chính là mảnh ghép tiếp theo để hoàn thiện bức tranh đó, để mỗi ngôi trường được xây lên đều thực sự là một nơi an toàn và tử tế.

Một ngôi trường tử tế cần cả lớp học sáng và nhà vệ sinh sạch

Một cụm nhà vệ sinh mới theo tiêu chuẩn của Quỹ không chỉ có bồn cầu, mà phải có nước sạch, có bồn rửa tay, có ánh sáng, có cửa riêng cho nam - nữ, và quan trọng nhất là có người hướng dẫn các em giữ gìn vệ sinh. Đó là nơi dạy cho trẻ em về lòng tự trọng và thói quen sống sạch sẽ.

Đó mới là mảnh ghép để hoàn thiện một ngôi trường. Lớp học mới cho các em con chữ, còn nhà vệ sinh sạch cho các em sự tự tin và lòng tự trọng để ở lại trường.

Ở Aky, khi đã có cả hai, cô Ngân bảo, các em thích đến trường hơn hẳn. Sân trường rộng rãi, học sinh vui đùa giờ ra chơi, không còn cảnh phải chạy vào rừng. Và có lẽ, từ một nơi có nhà vệ sinh tử tế, sẽ bắt đầu có những học sinh Aky đầu tiên học lên cấp 3, như cách mà ánh sáng tri thức đang dần thay thế cho bóng tối của sự thiếu thốn ở bản làng ba không này.

Ánh Dương