Nhiều vị thuốc dân gian của Việt Nam có những cái tên vô cùng dân dã, thậm chí nghe rất lạ tai, thế nhưng đằng sau nó lại ẩn chứa những câu chuyện rất bất ngờ, thú vị cũng như những tác dụng to lớn cho sức khỏe con người, ví dụ như cây dâm bụt - một loại cây vô cùng quen thuộc với tuổi thơ của nhiều người.
Vậy đây là loài cây gì? Tác dụng của nó trong việc chữa bệnh ra sao? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu nhé.
Cây dâm bụt là cây gì?
Cây dâm bụt là một loài cây bụi thường xanh, thân gỗ nhỏ, mọc phổ biến ở các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Loài cây này nổi bật với những bông hoa lớn có năm cánh xòe rộng màu đỏ thắm cùng phần nhụy dài vươn hẳn ra ngoài.
Dâm bụt là loài cây cảnh rất phổ biến ở Việt Nam.
Ở Việt Nam, dâm bụt thường được trồng làm hàng rào, cảnh quan sân vườn nhờ sắc hoa rực rỡ và khả năng nở hoa quanh năm. Bên cạnh tác dụng làm cảnh, các bộ phận của cây như lá, hoa và rễ còn là những vị thuốc Nam để trị một số bệnh phổ biến rất hiệu quả
Tại sao gọi là cây dâm bụt?
Tên gọi "dâm bụt" (hay "râm bụt") có nguồn gốc từ sự biến âm qua thời gian và các cách giải thích mang đậm tính hình tượng trong dân gian. Dưới đây là hai giả thuyết phổ biến và hợp lý nhất giải thích cho tên gọi này:
- Do đọc chệch từ cụm từ "Dâng Bụt": Theo các tài liệu nghiên cứu văn hóa, loài hoa này xưa kia có màu đỏ thắm rất đẹp, lại nở quanh năm nên thường được người dân hái để dâng lên ban thờ lễ Phật (thờ Bụt). Theo thời gian, cụm từ "hoa dâng Bụt" trong văn hóa truyền thống bị đọc trại âm, nói chệch đi thành "dâm bụt".
Dâm bụt thường được trồng làm hàng rào.
- Giả thuyết về chiếc lọng che Phật ("Râm Bụt"): có nghĩa là bóng râm, sự che bóng mát. Bông hoa dâm bụt khi nở xòe rộng, lộn ngược và có phần nhụy dài rủ xuống trông rất giống hình dáng chiếc lọng che cung đình ngày xưa. Do đó, người xưa ví loài hoa này như cái lọng che mát cho Đức Phật nên gọi là "Râm Bụt".
Do chữ "dâm" trong tiếng Hán-Việt dễ gợi liên tưởng đến nghĩa không thanh tịnh, nên ngày nay trong văn viết hoặc ngôn ngữ vùng miền, người ta thường có xu hướng chuẩn hóa chính tả thành râm bụt hoặc gọi bằng các tên khác như bông bụp (phương ngữ Nam Bộ), cây phù tang, hay chu cận.
Tác dụng không ngờ trong y học của cây dâm bụt
Trong y học cổ truyền, cây dâm bụt là một vị thuốc có tính mát, vị ngọt, mang lại công dụng rất tốt. Phần lá và hoa tươi của cây thường được giã nát để đắp trực tiếp lên da giúp mụn nhọt nhanh chín, giảm sưng tấy và hút sạch mủ bầm. Vỏ rễ và rễ dâm bụt có tác dụng sát trùng, điều hòa kinh nguyệt, thường dùng trong các bài thuốc trị xích bạch đới hoặc kiết lỵ.
Trà làm từ hoa dâm bụt mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Y học hiện đại cũng phát hiện dịch chiết từ hoa dâm bụt giàu chất chống oxy hóa, giúp hạ huyết áp và giảm cholesterol xấu trong máu hiệu quả. Ngoài ra, trà làm từ đài hoa dâm bụt còn hỗ trợ tăng cường hệ miễn dịch, kích thích tiêu hóa và hỗ trợ quá trình giảm cân tự nhiên. Do đó, loài cây làm cảnh quen thuộc này thực chất là một kho dược liệu quý giá đối với sức khỏe con người.
Có thể tự trồng cây dâm bụt không?
Bạn hoàn toàn có thể tự trồng cây dâm bụt tại nhà vô cùng dễ dàng nhờ vào đặc tính sinh trưởng mạnh mẽ và dễ thích nghi của chúng. Cách phổ biến nhất là áp dụng phương pháp giâm cành bằng cách chọn một cành bánh tẻ khỏe mạnh, cắt khúc rồi cắm vào đất ẩm là cây sẽ nhanh chóng ra rễ.
Loài cây này đặc biệt ưa thích môi trường có nhiều ánh nắng mặt trời, đất tơi xốp, thoát nước tốt và không đòi hỏi phải chăm sóc quá cầu kỳ. Sau khi trồng, bạn chỉ cần tưới nước đều đặn để giữ ẩm và cắt tỉa cành định kỳ là đã có một bụi dâm bụt xanh tốt, ra hoa rực rỡ quanh năm.
Có thể tự dùng cây dâm bụt để chữa bệnh không?
Bạn hoàn toàn có thể tự dùng cây dâm bụt để chữa các bệnh lành tính ngoài da bằng cách giã nát lá và hoa tươi để đắp lên các nốt mụn nhọt, giúp giảm sưng đau và hút mủ rất hiệu quả.
Tuy nhiên, đối với các bài thuốc uống bên trong để chữa huyết áp, điều hòa kinh nguyệt hay kiết lỵ, bạn tuyệt đối không được tự ý dùng mà cần có sự chỉ định liều lượng cụ thể từ thầy thuốc. Việc tự ý sắc uống sai cách hoặc quá liều có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn, đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai và người có thể trạng hư hàn.
Gia Linh (Tổng hợp)
Gia Linh