Hiện nay, trước yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và trước âm mưu chống phá của các thế lực thù địch nhằm chia rẽ mối quan hệ quân - dân, việc nghiên cứu, tổng kết bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.
1. Đặt vấn đề
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định: "không có dân thì không có bộ đội" 1 và "Nhân dân là nền tảng, là cha mẹ của bộ đội" 2. Tư tưởng đó đã trở thành nền tảng trong quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam. Thực tiễn cách mạng Việt Nam hơn 80 năm qua đã chứng minh rằng, mối quan hệ đoàn kết gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân là nguồn sức mạnh vô địch, là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Trong các cuộc kháng chiến cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, Quân đội nhân dân Việt Nam luôn gắn bó mật thiết với nhân dân, được nhân dân đùm bọc, che chở và giúp đỡ. Từ thực tiễn đó đã hình thành nên phẩm chất cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ" - biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của tinh thần "trung với Đảng, hiếu với dân". Hiện nay, trước yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; trước sự chống phá của các thế lực thù địch nhằm chia rẽ mối quan hệ quân - dân, việc nghiên cứu, tổng kết bài học kinh nghiệm về xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân có ý nghĩa quan vừa cấp thiết, vừa lâu dài.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Một số vấn đề về xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân trong tình hình mới
Mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân là mối quan hệ đặc biệt, phản ánh bản chất cách mạng, truyền thống tốt đẹp và nguyên tắc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam. Đây là mối quan hệ đoàn kết, gắn bó chặt chẽ giữa Quân đội với nhân dân trên cơ sở mục tiêu, lợi ích chính trị thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Mối quan hệ đó được hình thành trong quá trình đấu tranh cách mạng, không ngừng được củng cố, phát triển trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Quân đội nhân dân Việt Nam từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu. Ngay từ khi thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã xác định Quân đội phải tuyệt đối trung thành với Đảng, gắn bó mật thiết với nhân dân, hết lòng phục vụ nhân dân. Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng minh, ở đâu Quân đội gắn bó chặt chẽ với nhân dân thì ở đó cách mạng phát triển và giành thắng lợi; ở đâu phát huy tốt "thế trận lòng dân" thì ở đó sức mạnh quốc phòng, an ninh được củng cố vững chắc.
Hiện nay, xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân không chỉ là yêu cầu khách quan trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội. Đồng thời, đây còn là cơ sở quan trọng để xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.
2.2. Bài học kinh nghiệm xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân
Từ thực tiễn hơn 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm chủ yếu trong xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân như sau:
Trước tiên, phải luôn giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Quân đội và công tác dân vận
Đây là kinh nghiệm quan trọng hàng đầu quyết định chất lượng, hiệu quả xây dựng mối quan hệ quân - dân. Trong mọi giai đoạn cách mạng, Đảng luôn quan tâm lãnh đạo xây dựng Quân đội về chính trị, tư tưởng và tổ chức; đồng thời xác định công tác dân vận là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Quân đội luôn kiên định mục tiêu, lý tưởng cách mạng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về công tác dân vận, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc luôn được quán triệt nghiêm túc trong toàn quân.
Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, chỉ huy quan tâm lãnh đạo tốt công tác dân vận, ở đó mối quan hệ quân - dân được củng cố vững chắc. Các đơn vị luôn chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương thực hiện tốt nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị cơ sở. Hiện nay, các cấp cần tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết số 25-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới; gắn thực hiện công tác dân vận với học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Thứ hai, phải thực hiện tốt chức năng "đội quân công tác", luôn gần dân, trọng dân, hiểu dân và có trách nhiệm với nhân dân
Một trong những kinh nghiệm quý báu được đúc kết từ thực tiễn là Quân đội phải thực hiện tốt chức năng đội quân công tác. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: "Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong". Vì vậy, mọi hoạt động của Quân đội đều phải xuất phát từ lợi ích của nhân dân.
Trong kháng chiến, bộ đội luôn cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nhân dân; giúp dân tăng gia sản xuất, xóa nạn mù chữ, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân. Chính điều đó đã tạo nên niềm tin yêu sâu sắc của nhân dân đối với Quân đội. Trong thời bình, các đơn vị Quân đội tiếp tục thực hiện hiệu quả phong trào "Quân đội chung sức xây dựng nông thôn mới", "Đền ơn đáp nghĩa", "Tết quân dân", "Xuân biên phòng ấm lòng dân bản", "Nâng bước em đến trường", "Nhận con nuôi đồn biên phòng"… Nhiều mô hình "Dân vận khéo" đã góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, để xây dựng vững chắc mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân, đội ngũ cán bộ, chiến sĩ phải thường xuyên sâu sát cơ sở, gần gũi, tôn trọng và lắng nghe tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; đồng thời tích cực giúp dân bằng những việc làm cụ thể, thiết thực. Qua đó, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Quân đội, phát huy phẩm chất cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ", góp phần xây dựng thế trận lòng dân ngày càng vững chắc trong tình hình mới.
Thứ ba, phải phát huy vai trò nòng cốt của Quân đội trong tham gia phát triển kinh tế - xã hội, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ cứu nạn
Thực tiễn cho thấy, khi đất nước gặp khó khăn, ở đâu nhân dân cần, ở đó có bộ đội. Hình ảnh cán bộ, chiến sĩ dầm mình trong mưa lũ cứu dân; dựng lán trại, vận chuyển lương thực, thuốc men; giúp dân khắc phục hậu quả thiên tai đã trở thành biểu tượng đẹp của tình quân dân, góp phần lan tỏa sâu sắc phẩm chất cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ" trong lòng nhân dân. Đặc biệt trong đại dịch Covid-19, Quân đội đã huy động hàng chục nghìn cán bộ, chiến sĩ tham gia tuyến đầu chống dịch; tổ chức khu cách ly tập trung; vận chuyển lương thực, thực phẩm cho nhân dân; thành lập bệnh viện dã chiến điều trị bệnh nhân. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã chấp nhận gian khổ, hiểm nguy để bảo vệ sức khỏe, tính mạng của nhân dân. Trong công tác phát triển kinh tế - xã hội, các đoàn kinh tế - quốc phòng, các đơn vị đứng chân trên địa bàn khó khăn đã tích cực giúp dân phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo, xây dựng cơ sở hạ tầng, phổ cập giáo dục, chăm sóc y tế. Điều đó góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội, tăng cường mối quan hệ đoàn kết, gắn bó giữa Quân đội với nhân dân trên từng địa bàn. Qua thực tiễn cho thấy, việc Quân đội tích cực tham gia các hoạt động vì cộng đồng không chỉ giúp nâng cao đời sống nhân dân mà còn trực tiếp củng cố "thế trận lòng dân", xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc.
Thứ tư, phải xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu trước nhân dân
Mối quan hệ quân - dân muốn bền chặt phải được xây dựng từ chính phẩm chất, đạo đức, lối sống của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu quân nhân cách mạng phải cần, kiệm, liêm, chính; phải kính trọng dân, giúp đỡ dân, bảo vệ dân. Trong thực tiễn, ở đâu cán bộ, chiến sĩ gương mẫu, trách nhiệm, tận tụy phục vụ nhân dân thì ở đó nhân dân tin yêu, giúp đỡ Quân đội. Ngược lại, nếu cán bộ, chiến sĩ quan liêu, xa dân, vi phạm kỷ luật dân vận sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của Quân đội. Do đó, các cơ quan, đơn vị cần thường xuyên giáo dục, rèn luyện cán bộ, chiến sĩ về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, ý thức trách nhiệm, tác phong công tác và văn hóa ứng xử với nhân dân. Chú trọng thực hiện tốt phương châm "trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân". Bên cạnh đó, cần tăng cường quản lý, giáo dục bộ đội chấp hành nghiêm kỷ luật quân đội, pháp luật Nhà nước; kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện suy thoái đạo đức, lối sống, quan liêu, xa dân, vô cảm trước khó khăn của nhân dân.
Thứ năm, luôn chủ động đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu chia rẽ mối quan hệ đoàn kết quân - dân của các thế lực thù địch
Hiện nay, các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", lợi dụng các vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền để xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước và Quân đội nhằm chia rẽ mối quan hệ quân - dân. Chúng triệt để lợi dụng mạng xã hội để tung tin giả, sai sự thật, bôi nhọ hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ", kích động gây mất đoàn kết giữa Quân đội với nhân dân. Vì vậy, củng cố mối quan hệ quân - dân không chỉ là yêu cầu xây dựng Quân đội mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay. Thực tiễn cho thấy, ở đâu Quân đội gần dân, giúp dân, bảo vệ dân thì ở đó âm mưu chia rẽ của các thế lực thù địch khó có điều kiện thực hiện. Nhân dân luôn tin tưởng, yêu quý và bảo vệ Quân đội. Do đó, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân về âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch; đồng thời phát huy vai trò của các cơ quan báo chí, truyền thông Quân đội trong lan tỏa hình ảnh đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ", nhân rộng các mô hình dân vận hiệu quả.
2.3. Một số giải pháp xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân trong tình hình mới
Hiện nay, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường; các thế lực thù địch tăng cường chống phá, chia rẽ mối quan hệ quân - dân bằng nhiều thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, làm cho yêu cầu xây dựng và củng cố "thế trận lòng dân" càng trở nên cấp thiết. Trong nước, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới cũng đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với Quân đội, công tác dân vận và nhiệm vụ xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Từ những bài học kinh nghiệm đã được tổng kết, để tiếp tục củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân trong tình hình mới cần chú trọng thực hiện tốt một số giải pháp sau:
Một là, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng đối với công tác dân vận và xây dựng mối quan hệ quân - dân; đưa nội dung công tác dân vận vào nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác hằng năm của cơ quan, đơn vị. Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần thường xuyên quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tiến hành công tác dân vận phù hợp với đặc điểm nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị và từng địa bàn. Đồng thời, chú trọng nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong thực hiện công tác dân vận, coi đây là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng tổ chức đảng và cán bộ hằng năm.
Hai là, đẩy mạnh giáo dục cho cán bộ, chiến sĩ nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của nhân dân đối với sự nghiệp cách mạng; nâng cao trách nhiệm trong thực hiện công tác dân vận, xây dựng hình ảnh người quân nhân cách mạng gần dân, trọng dân, vì nhân dân phục vụ. Đảng ta nhấn mạnh yêu cầu: "Giữ vững và phát huy truyền thống Quân đội nhân dân, phẩm chất cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ" và phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam; thực hiện tốt chức năng đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất" 3. Đây là định hướng quan trọng nhằm tiếp tục củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân trong tình hình mới.
Ba là, đổi mới nội dung, hình thức công tác dân vận theo hướng thiết thực, hiệu quả, sát thực tiễn địa bàn; chú trọng địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo. Các cơ quan, đơn vị cần chủ động nắm chắc đặc điểm tình hình địa bàn, đời sống và tâm tư, nguyện vọng của nhân dân để xác định nội dung, biện pháp dân vận phù hợp, tránh hình thức, dàn trải. Đồng thời, tích cực xây dựng và nhân rộng các mô hình "Dân vận khéo", tăng cường phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương trong tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần củng cố niềm tin và tăng cường đoàn kết quân - dân.
Bốn là, phát huy vai trò của Quân đội trong tham gia phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ cứu nạn; qua đó góp phần củng cố mối đoàn kết quân - dân. Các đơn vị cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tham gia giúp dân phát triển sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, chăm lo an sinh xã hội, nhất là ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Thông qua các hoạt động thiết thực như giúp dân khắc phục hậu quả thiên tai, phòng chống dịch bệnh, hỗ trợ nhân dân ổn định đời sống, Quân đội tiếp tục khẳng định phẩm chất tốt đẹp "Bộ đội Cụ Hồ", góp phần củng cố "thế trận lòng dân" vững chắc trong tình hình mới.
Năm là, tăng cường phối hợp giữa Quân đội với cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong thực hiện công tác dân vận; xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc gắn với thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân. Việc phối hợp cần được tiến hành thường xuyên, chặt chẽ, bảo đảm thống nhất về nội dung, biện pháp và cơ chế thực hiện giữa các lực lượng. Qua đó, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị trong tuyên truyền, vận động nhân dân, xây dựng cơ sở chính trị địa phương vững mạnh, giữ vững ổn định chính trị - xã hội và tăng cường mối quan hệ đoàn kết gắn bó giữa Quân đội với nhân dân.
Sáu là, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc của các thế lực thù địch nhằm chia rẽ mối quan hệ quân - dân; kịp thời biểu dương, nhân rộng các tập thể, cá nhân tiêu biểu trong công tác dân vận. Các cơ quan, đơn vị cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân về âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa và không gian mạng. Đồng thời, phát huy vai trò của các cơ quan báo chí, truyền thông Quân đội trong lan tỏa hình ảnh đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ", kịp thời biểu dương những tập thể, cá nhân tiêu biểu, mô hình dân vận hiệu quả nhằm củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội.
3. Kết luận
Mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Quân đội với nhân dân là truyền thống quý báu, là nguồn sức mạnh to lớn và là quy luật tồn tại, phát triển của Quân đội nhân dân Việt Nam. Thực tiễn hơn 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm có giá trị trong xây dựng và củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân. Trước yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, việc tiếp tục phát huy phẩm chất cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ", tăng cường gắn bó mật thiết với nhân dân, xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây vừa là yêu cầu khách quan, vừa là cơ sở quan trọng để nâng cao sức mạnh tổng hợp của Quân đội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Thiếu tá, ThS Vũ Ngọc Phương , Đại úy, ThS Bùi Hồng Quân
Trường Đại học Chính trị
Chú thích:
1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, Nxb CTQGST, HN.2011, tr.219.
2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb CTQGST, HN.2011, tr.485.
3 ĐCSVN, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb CTQGST, HN.2026, tr.116.
Tài liệu tham khảo:
1. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb CTQGST, Hà Nội.
2. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 12, Nxb CTQGST, Hà Nội.
3. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2013), Nghị quyết số 25-NQ/TW về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb CTQGST, Hà Nội.