Xu hướng khởi nghiệp, lập nghiệp của thanh niên hiện nay

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, lực lượng thanh niên ngày càng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Khởi nghiệp và lập nghiệp không chỉ là nhu cầu cá nhân mà còn là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, thực tế cho thấy thanh niên hiện nay đang đứng trước nhiều cơ hội song cũng không ít thách thức. Sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động, yêu cầu ngày càng cao về kỹ năng, trình độ, cùng với tác động của chuyển đổi số đã làm biến đổi sâu sắc xu hướng nghề nghiệp và việc làm của thanh niên. Bên cạnh đó, tâm lý lựa chọn nghề nghiệp, mức độ chấp nhận rủi ro trong khởi nghiệp, cũng như khả năng thích ứng với môi trường làm việc mới có nhiều biến động đáng chú ý. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu, phân tích xu hướng khởi nghiệp và lập nghiệp của thanh niên hiện nay có ý nghĩa quan trọng, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và định hướng hoạt động của các tổ chức Đoàn – Hội trong hỗ trợ thanh niên phát triển toàn diện.

2. Nội dung

2.1. Về xu hướng khởi nghiệp trong thanh niên

* Ý định khởi nghiệp trong thanh niên

Có sự chênh lệch tương đối lớn giữa nhóm thanh niên có ý định (63,7%) và không có ý định khởi nghiệp (36,3%) trong thời gian tới. Điều này cũng phản ánh một thực tế khi cơ hội việc làm trong khu vực nhà nước ngày càng giảm bởi quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy hiện nay. Bên cạnh đó là những chỉ đạo,nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân hay ưu đãi từ Chính phủ đến các địa phương đã thúc đẩy và tạo điều kiện để thanh niên khởi nghiệp, khởi nghiệp sáng tạo, vươn lên làm giàu chính đáng cho bản thân và xã hội trong thời gian tới.

Biểu 1. Tỉ lệ thanh niên có ý định khởi nghiệp trong thời gian tới (%)

* Lĩnh vực khởi nghiệp mong muốn của thanh niên

Có trên 1/2 thanh niên tham gia khảo sát mong muốn khởi nghiệp trong lĩnh vực "Văn hóa truyền thống, giải trí" (32,8%); "Công nghiệp chế biến" (30,3) và "Công nghệ thông tin" (29,1%). Đây cũng chính là những xu hướng việc làm nổi trội trong giới trẻ hiện nay, khi mà tình hình kinh tế - xã hội ngày càng ổn định; nhu cầu tiêu dùng, sinh hoạt, giải trí của nhân dân ngày càng tăng như hiện nay. Bên cạnh các lĩnh vực thanh niên mong muốn khởi nghiệp trên, thì "Tài chính, ngân hàng" và "Giáo dục, đào tạo" là những lĩnh vực thanh niên quan tâm và mong muốn khởi nghiệp trong giai đoạn hiện nay (tỉ lệ này lần lượt là 27,6% và 28,0%).

Biểu 2. Ý kiến của thanh niên về lĩnh vực mong muốn khởi nghiệp (%)

* Khó khăn của thanh niên khi khởi nghiệp

03 khó khăn lớn nhất đối với thanh niên trong quá trình khởi nghiệp hiện nay là: "Thiếu vốn đầu tư" (37,7%), "Hạn chế trong việc giới thiệu, quảng bá dự án" (36,4%) và "Bị người thân phản đối" (32,0%). Đây cũng chính là những khó khăn lớn nhất được thanh niên thường xuyên đề cập đến trong những năm gần đây liên quan đến hoạt động khởi nghiệp.

Ngoài những khó khăn nêu trên, một số khó khăn khác cũng được thanh niên tham gia khảo sát lựa chọn bao gồm: "Áp lực về thời gian" (31,8%), "Thiếu kiến thức, kinh nghiệm" (31,2%) hay "Khả năng quản lý tài chính yếu" (29,9%).

Kết quả trên cho thấy, để thực hiện và triển khai dự án khởi nghiệp của mình, bên cạnh sự nhiệt huyết, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của tuổi trẻ; thanh niên còn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, rủi ro, xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Điều đó, đòi hỏi mỗi thanh niên khi có ý định khởi nghiệp phải hết sức cân nhắc điểm mạnh, điểm yếu; cơ hội và những nguy cơ hiện hữu, tiềm ẩn để dự án khởi nghiệp không chỉ đạt được mục tiêu đề ra và mang lại thành công trong tương lai.

Biểu 3. Khó khăn của thanh niên trong quá trình khởi nghiệp (%)

* Tỉ lệ thanh niên sẵn sàng chấp nhận rủi ro khi khởi nghiệp

Tỉ lệ thanh niên có ý định khởi nghiệp và sẵn sàng chấp nhận rủi ro trong quá trình khởi nghiệp có chiều hướng tăng lên trong những năm gần đây, cụ thể có khoảng 75,6% thanh niên có dự định và mong muốn khởi nghiệp và sẵn sàng chấp nhận rủi ro để thực hiện kế hoạch của mình. Điều này không chỉ phản ánh tinh thần và thái độ của thanh niên mà còn cho thấy những biện pháp kích cầu của Chính phủ và các hình thức tuyên truyền, hỗ trợ của tổ chức Đoàn - Hội đã phát huy hiệu quả.

Biểu 4. Tỉ lệ thanh niên sẵn sàng chấp nhận rủi ro khi khởi nghiệp (%)

2.2. Về xu hướng lập nghiệp của thanh niên

* Tiêu chí lựa chọn nghề nghiệp của thanh niên

Tiêu chí lựa chọn được thanh niên đánh giá cao nhất là: Lương, thu nhập cao (71,3%). Tiếp theo đó là sự phù hợp với công việc bản thân và môi trường làm việc (65,1%). Bên cạnh đó là cơ hội thăng tiến và phát triển nghề nghiệp (63,7%) , văn hóa làm việc (63,3%). Ngoài ra, một số tiêu chí khác còn được thanh niên lựa chọn, có thể kể đến như: Công việc yêu thích (62,7%), đội ngũ lãnh đạo (62,0%), triết lý làm việc của cơ quan/doanh nghiệp (52,7%).

Bảng. Tiêu chí thanh niên quan tâm khi lựa chọn nghề nghiệp, việc làm (%)

* Xu hướng việc làm phổ biến hiện nay của thanh niên

Có 3 xu hướng việc làm phổ biến nhất được thanh niên lựa chọn hiện nay gồm: "Làm đa ngành nghề, miễn có thu nhập" (49.8%), "freelance (làm việc tự do)" (47,6%) và "sử dụng ứng dụng số để làm việc (bán hàng online, shipper, xe ôm công nghệ)" 45,7%).

Biểu 5. Xu hướng việc làm phổ biến trong thanh niên hiện nay (%)

* Khó khăn của thanh niên thường gặp phải trong tìm kiếm việc làm

Người lao động nói chung, trong đó có lực lượng lao động trẻ luôn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức khi đã, đang và sẽ chuẩn bị bước chân vào thị trường lao động. Có 6/10 khó khăn mà thanh niên mới ra trường phải đối mặt được đề cập đến là: Thiếu kỹ năng nghề nghiệp (54,2%); Thiếu sự hỗ trợ trong tìm kiếm việc làm (36,5%); Thiếu thông tin dự báo về việc làm trong tương lai (36,4%); Thiếu vốn, điều kiện gia đình (33,0%); Không đáp ứng nhu cầu của nhà tuyển dụng (31,3%) và Thiếu sự tư vấn về nghề nghiệp, việc làm (30,1%).

Biểu 6. Khó khăn gặp phải của thanh niên khi tìm kiếm việc làm (%)

* Những tác động của chuyển đổi số đến cơ hội việc làm của thanh niên

Chuyển đổi số đang là xu hướng tất yếu, là yêu cầu khách quan chung của sự phát triển. Trước bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ trên quy mô toàn cầu, chuyển đổi số không chỉ là xu hướng phổ biển, mà còn là yêu cầu tất yếu, khách quan đối với mỗi quốc gia và trong mọi lĩnh vực. Đối với thanh niên, chuyển đổi số "mở ra nhiều cơ hội việc làm mới, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ" (63,2%) và "tạo cơ hội làm việc từ xa, linh hoạt hơn" (52,0%) đến cơ hội việc làm của thanh niên.

Biểu 7. Tác động của chuyển đổi số đến cơ hội việc làm của thanh niên (%)

3. Kết luận

Xu hướng khởi nghiệp và lập nghiệp của thanh niên Việt Nam hiện nay đang có nhiều chuyển biến tích cực, phản ánh tinh thần năng động, sáng tạo và khả năng thích ứng với bối cảnh kinh tế - xã hội mới. Tuy nhiên, thanh niên vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn như hạn chế về vốn, kinh nghiệm, kỹ năng nghề nghiệp và sự hỗ trợ cần thiết từ gia đình, xã hội. Đồng thời, những rào cản trong tiếp cận thị trường lao động, đặc biệt đối với thanh niên mới ra trường, vẫn là vấn đề cần được quan tâm giải quyết. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc tận dụng cơ hội từ công nghệ, nâng cao năng lực số và kỹ năng nghề nghiệp là yêu cầu cấp thiết đối với thanh niên. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ khởi nghiệp; tăng cường vai trò của tổ chức Đoàn – Hội trong tư vấn, định hướng nghề nghiệp; đồng thời đẩy mạnh đào tạo kỹ năng thực tiễn nhằm giúp thanh niên tự tin lập thân, lập nghiệp, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước./.

Tài liệu tham khảo:

Viện Nghiên cứu Thanh niên (2025), Điều tra thường niên về thanh niên Việt Nam năm 2025.

ThS, NCS. Nguyễn Văn Quý

Chi đoàn Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và NCKH,

Đoàn Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam