Gốm Chu Đậu tự hào tinh hoa văn hóa Việt

Doanh nhân, Thương hiệu Việt | 08:35:00 10/08/2022

TNV - Mang đậm văn hóa thuần Việt với những đặc trưng tinh xảo, sau gần bốn thế kỷ bị vùi sâu trong lòng đất, Gốm Chu Đậu được khai phá và hồi sinh rực rỡ, vươn ra thế giới một cách kỳ diệu.

Bà Nguyễn Thị Nga - Chủ tịch Tập đoàn BRG, ông Vũ Thanh Sơn - Tổng Giám đốc Hapro và ông Nguyễn Hữu Thức - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần gốm Chu Đậu giới thiệu về sản phẩm gốm Chu Đậu với Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính. 

Chu Đậu là một trong những cái nôi của nghề gốm Việt Nam. Thôn Chu Đậu thuộc xã Thái Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Có thể hiểu nôm na, Chu là thuyền, Đậu là bến. Chu Đậu là thuyền đậu bên bến sông.

Phương pháp chế tạo tinh xảo

Theo các nhà khảo cổ đánh giá, phương pháp chế tạo gốm Chu Đậu cổ đã đạt trình độ rất cao, chuốt dáng, tạo hình bằng bàn xoay, dùng khuôn, gắn lắp ghép, kế thừa nét thanh thóat của gốm thời Lý và vóc dáng chắc khỏe của gốm thời Trần. Gốm Chu Ðậu là gốm đạo, gốm bác học, men trắng, hoa lam, hoa văn, họa tiết thuần Việt in đậm dấu ấn trên mình những giá trị nhân văn của Phật giáo, Nho giáo.

Trang trí gốm rất phong phú, từ đắp nổi, khắc chìm, vẽ công phu, phóng bút và thần bút thật phóng khóang và điêu luyện nhưng luôn được đặt trong một chuẩn mực nghiêm ngặt về thẩm mỹ. Màu vẽ dưới men chủ yếu là Oxy cơ bản, phủ ngoài men tro và ngọc chảy đọng hoặc nét khắc tô nâu nền men trắng đục mờ. Người thợ vẽ xưa đã phản ánh sinh động khung cảnh thiên nhiên và cuộc sống dân giã của người Việt, hoa sen, hoa cúc, hình lá chuối, vịt trời bay trên sông, chích chòe tìm sâu trong vườn, những nét vẻ sóng nước hình thang tạo hình như vương miện vua Hùng đính những lông chim lạc việt trên những bình tỳ bà, những ấm rồng, lư hương thể hiện vẻ đẹp thuần khiết Việt Nam không lẫn với những tích cổ hay cảnh vật nước ngoài.

Một trong những sản phẩm nổi tiếng của gốm Chu Đậu

Một trong những sản phẩm tiêu biểu và đặc sắc nhất của gốm Chu Đậu cổ là chiếc bình Hoa Lam và bình Tỳ Bà còn được gọi là bình cha, bình mẹ. Bình tỳ bà mang dáng hình cây đàn tỳ bà đại diện cho tính âm, đất mẹ hiện thân cho người phụ nữ Việt Nam dịu dàng hiền thục nết na. Bình hoa lam thể hiện cho tính dương là người chồng, là cha, là trụ cột là nền tảng của gia đình.

Theo quan điểm của người xưa, nói đến các vật phẩm bằng gốm là nói đến sự kết hợp hài hòa của năm yếu tố “ Kim - mộc - thủy - hỏa - thổ”. Kim loại có trong xương và men gốm tạo ra vẻ đẹp và sự huyền bí của màu sắc. Lửa là tác nhân của sự bền chắc trong xương gốm, sự sáng trong quyến rũ của áo gốm. Nước hợp với đất tạo hình dáng cho gốm. Ngọn lửa là cha tạo ra phẩm chất sắc thái của gốm, đất là mẹ tạo ra xuơng thịt cho gốm. Người ta nói, người là tinh hoa của trời, gốm là tinh hoa của đất. Nên nói đến gốm phải nói đến đất. Điều quan trọng đầu tiên để hình thành nên các lò gốm là nguồn đất sét làm gốm. Đất làm ra gốm Chu Đậu được khai thác ở một nơi đặc biệt tại vùng đất thiêng Chí Linh, Hải Dương.

Trời đất đã phú cho vùng đất nơi đây một nguyên liệu quý giá để làm gốm. Đó là trầm tích được lắng đọng nhiều nghìn năm ở nơi giao nhau của sáu con sông, hay còn gọi là Lục đầu giang. Trầm tích của lục đầu giang là đất sét trắng, khác với các loại đất hóa thạch. Tầng đất sét quý giá này rất mỏng, thường chỉ vài mét, bỏ qua các lớp đất bề mặt, lớp đất cát đào xuống sâu mới khai thác được. Các nhà khoa học khẳng định đó là đất quý hiếm, ít tạp chất nhiều khóang chất. Đất sét này có độ dẻo cao, khó tan trong nước ,hạt mịn, màu trắng sáng. Đất nguyên thủy, sau khi khai thác xong phải được xử lý theo một quy trình nghiêm ngặt theo phương pháp truyền thống qua nhiều công đoạn.

Ông Vũ Thanh Sơn - Tổng Giám đốc Hapro giới thiệu về sản phẩm gốm Chu Đậu đến khách tham quan tại nhà máy gốm Chu Đậu

Đầu tiên, đất được đưa vào bể giã. Ở bể này, đất sét thô được ngâm ủ lâu trong nước đến khi đất nát ra, gọi theo cách dân gian là đất đã chín. Đất được đánh đều cho đến khi thành một hỗn hợp lỏng. Hỗn hợp lỏng trong bể giã được tháo xuống bể thứ hai gọi là bể lắng. Tại đây đất sét bắt đầu lắng xuống, một số tạp chất nhất là các chất hữu cơ nổi lên, sỏi đá nặng lắng xuống phía dưới lại được thải bỏ để lấy phần ở giữa. Sau đó, đất được đưa sang bể thứ ba gọi là bể lọc để lấy được phần mịn nhất rồi sau đó chuyển sang bể thứ tư là bể ủ. Tại bể ủ, oxit sắt và các tạp chất khác bị khử. Công đoạn cuối cùng, thời gian ủ càng lâu càng tốt.

Sản phẩm gốm Chu Đậu gồm 1000 chữ Long đạt kỷ lục thế giới

Như vậy có thể nói, gốm Chu Đậu được sản xuất hội đủ các yếu tố của thiên, địa, nhân trong một sản phẩm mang tầm giá trị quốc gia.

Giá trị quốc gia vươn tầm thế giới

Bao nhiêu đời nay trong trí nhớ của nhiều thế hệ, Chu Đậu là làng quê nhỏ, hiền hòa, nằm nép mình bên dòng sông Thái Bình. Đến khi xuất hiện những dấu vết về một trung tâm gốm phát triển rực rỡ nhiều thế kỷ trước tại chính địa danh này, Chu Đậu trở thành mảnh đất ấp ủ trong lòng nó một mỏ vàng quý giá, đó là lưu truyền về một dòng gốm bác học đạt đến đỉnh cao về kỹ thuật và nghệ thuật nổi tiếng bậc nhất trên thế giới thời bấy giờ.

Những nét tinh xảo đặc trưng riêng của sản phẩm gốm Chu Đậu

Theo các nhà sử học, di tích làng gốm Chu Đậu bắt đầu tàn lụi vào sau thế kỷ 17. Đây là khu vực cuộc nội chiến Lê - Mạc diễn ra ác liệt nhất. Không những nông dân, những người thợ thủ công cũng chịu mức thuế quá nặng nề để cung ứng cho cuộc nội chiến kéo dài 60 năm với kết thúc là sự thất bại của nhà Mạc. Vào thời của Lê Trung hưng sau đó, đã từng thấy có nhiều văn bản, bia ký có niên hiệu nhà Mạc bị đục bỏ. Gốm Chu Đậu với các niên hiệu của một thời được coi là nguỵ triều cũng không ngoại lệ. Chỉ có sự triệt phá nhằm xóa bỏ mọi dấu tích của kẻ thù mới có thể làm cho một trung tâm sản xuất lâu đời và phát triển rực rỡ như vậy bị mất đi trong lịch sử.

Sự kiện đặc biệt ghi dấu sự trở lại của dòng gốm nổi tiếng một thời, vào năm 1980, trong một chuyến đi công tác tại Thổ Nhĩ Kỳ, ông Makato Anabuki, nguyên Bí thư thứ hai Đại sứ quán Nhật Bản tại Hà Nội, nhìn thấy một chiếc bình gốm hoa lam, cao 54cm, được trưng bày tại Bảo tàng Topkapi Saray, Istanbul. Trên bình có ghi dòng chữ Hán: “Thái Hòa bát niên, Nam Sách châu, tượng nhân Bùi Thị Hý bút” (tức Thái Hòa năm thứ 8- đời vua Lê Nhân Tông, năm 1450 - thợ gốm là Bùi Thị Hý, người Nam Sách).

Khách tham quan chụp ảnh lưu niệm tại khu trưng bày các sản phẩm gốm Chu Đậu tại nhà máy gốm Chu Đậu

Sau đó ông đã gửi bức thư tới tỉnh ủy Hải Dương nhờ thẩm định nguồn gốc chiếc bình gốm cổ lưu giữ tại Viện Bảo tàng Topkapi Saray (Istambul- Thổ Nhĩ Kỳ). Bình dáng hình củ tỏi, cao 54 cm, được trang trí hoa sen và cúc dây. Trên vai bình có ghi 13 chữ Hán “Thái Hòa bát niên, Nam Sách châu, tượng nhân Bùi thị hý bút”, nghĩa là “Năm Thái Hòa thứ tám (1450), thợ gốm Bùi Thị Hý, người châu Nam Sách vẽ ”.

Đến năm 1992, khi trục vớt con tàu đắm tại vùng biển Cù lao Chàm, các nhà khoa học đã tìm ra gần 40 vạn gốm cổ vật nằm sâu dưới đáy biển chủ yếu là Gốm Chu Đậu được định giá rất cao. Gốm Chu Đậu đã đi một hành trình dài âm thầm hàng trăm năm để cuối cùng đã được phát hiện và hồi sinh.

Sau gần bốn thế kỷ bị mai một, làng gốm Chu Đậu đang dần hồi sinh. Ngoài tiêu thụ trong nước, gốm Chu Đậu còn được xuất khẩu đến nhiều thị trường khác ở châu Âu, châu Mỹ, châu Á… Đặc biệt, gốm Chu Đậu cổ đã có mặt tại gần 50 bảo tàng trên thế giới, trong đó có những sản phẩm được định giá lên tới hàng triệu USD. Ở đâu gốm Chu Đậu cũng làm mê mẩn lòng người bởi hình dáng, lớp men và hoa văn độc đáo.

Hơn thế, gốm Chu Đậu tự hào đã được Đại tướng Võ Nguyên Giáp tặng 9 chữ vàng "Gốm Chu Đậu - Tinh hoa văn hóa Việt Nam" và Nguyên Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tặng 10 chữ vàng "Gốm Chu Đậu - Bản sắc Việt, tỏa sáng năm Châu"…

Khách tham quan trải nghiệm quá trình làm ra các sản phẩm gốm tại nhà máy gốm Chu Đậu

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, sau hơn  600 năm thất truyền. Năm 2001, Tổng công ty Thương mại Hà Nội - Công ty cổ phần (Hapro), thành viên của Tập đoàn BRG đã quyết định thành lập Công ty CP Gốm Chu Đậu với sứ mệnh phục hưng dòng gốm cổ Chu Đậu.

Khát khao được viết tiếp trang sử đầy tự hào, ước muốn đưa gốm Chu Đậu với hơn 600 năm lịch sử và nét riêng độc đáo đi tiếp những bước dài và xa, Tập đoàn BRG đang gìn giữ, phát triển gốm Chu Đậu với tất cả tâm huyết và tình yêu dân tộc, đáp ứng sự mong mỏi của đông đảo khách hàng cả trong nước và quốc tế, để gốm Chu Đậu - đại diện cho một Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc, luôn mở rộng cánh cửa hợp tác hội nhập quốc tế.

Một bước ngoặt quan trọng của dòng gốm Chu Đậu là vào cuối năm 2019, làng gốm Chu Đậu đã được công nhận là điểm du lịch làng nghề của tỉnh Hải Dương. Những năm gần đây, trung bình mỗi năm, làng gốm Chu Đậu đón hơn 30.000 lượt khách đến tham quan, mua sắm. Nhờ đó, đã tạo việc làm cho hàng trăm lao động với mức thu nhập khá cao trong khu vực… Các dòng sản phẩm chính của gốm Chu Đậu ngày càng trở nên phong phú bao gồm đồ thờ cúng, sản phẩm quà tặng cao cấp, sản phẩm gốm mỹ nghệ trưng bày nội thất và xuất khẩu, sản phẩm gốm sứ gia dụng... 

Với những nỗ lực không mệt mỏi nhằm hồi sinh gốm Chu Đậu của các nhà khảo cổ học, các nhà khoa học, những nghệ nhân họa sỹ, hy vọng những sản phẩm gốm Chu Đậu ngày nay sẽ tìm lại một thời vàng son đã qua cho làng gốm Chu Đậu để không ai, không điều gì nơi đây bị quên lãng.

Sự hồi sinh của Gốm Chu Đậu đã làm sống lại một trong những trung tâm gốm sứ của Việt Nam, tạo công ăn việc làm, phát triển du lịch…. góp phần vào phát triển kinh tế, an sinh xã hội của địa phương và khu vực.

Văn Việt

 

TP Hồ Chí Minh

Thời tiết

   Liên kết hữu ích

 
Tấm Poly Minh Hiệp cung cấp vật tư quảng cáo

 
- Công Ty Quảng Cáo Việt

 
- Mialock Việt Nam

- Công ty in ấn quảng cáo 2h

 

- xnk Hoàng Kim