Dưới đây là 6 điểm mới quan trọng mà người dân TP.HCM cần nắm rõ.
.png "6 điểm mới về thu hồi đất tại TP.HCM người dân cần biết- Ảnh 1.")
1. Bồi thường không chỉ bằng tiền, ưu tiên bảo đảm chỗ ở sau thu hồi đất
Một thay đổi mang tính định hướng trong dự thảo là nguyên tắc bồi thường gắn với ổn định chỗ ở. Theo đó, bồi thường không chỉ dừng ở việc chi trả bằng tiền, mà mở rộng sang các hình thức:
- Bồi thường bằng đất ở;
- Bồi thường bằng nhà ở tái định cư (chủ yếu là căn hộ chung cư);
- Hoặc bồi thường bằng tiền nhưng bảo đảm đủ giá trị một suất tái định cư tối thiểu.
Trong trường hợp tiền bồi thường về đất ở chưa đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu, Nhà nước sẽ hỗ trợ phần chênh lệch. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng người dân nhận tiền nhưng không đủ khả năng mua nhà mới, dẫn đến phải thuê trọ kéo dài hoặc mất ổn định chỗ ở.
2. Nhà ở, công trình hợp pháp được bồi thường theo giá trị xây dựng mới
Đối với nhà ở, công trình xây dựng hợp pháp bị tháo dỡ toàn bộ hoặc một phần khi thu hồi đất, dự thảo quy định bồi thường theo giá trị xây dựng mới của công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương tại thời điểm thu hồi.
Cách tính này giúp:
Phản ánh đúng giá trị thực của tài sản;
Tránh tranh cãi về khấu hao;
Tạo sự thống nhất trong áp dụng giữa các dự án.
Với nhà, công trình xây dựng theo giấy phép có thời hạn nhưng đã hết hạn, dù không đủ điều kiện bồi thường như nhà hợp pháp, người dân vẫn được hỗ trợ chi phí tháo dỡ, phá dỡ và di dời. Mức hỗ trợ được quy định rõ theo khu vực:
TP.HCM: hỗ trợ 80% giá trị xây dựng mới;
Bình Dương: hỗ trợ theo thời điểm xây dựng, từ 40% đến 100%;
Bà Rịa – Vũng Tàu: hỗ trợ 15% giá trị xây dựng mới.
Việc quy định cụ thể mức hỗ trợ giúp người dân dễ hình dung quyền lợi và giảm phát sinh khiếu nại.
3. Hỗ trợ tạm cư được quy định chi tiết về mức tiền và thời gian
Hỗ trợ tạm cư là nội dung được nhiều hộ dân quan tâm nhất. Dự thảo lần này quy định khá chi tiết, phân theo khu vực và số nhân khẩu.
Tại khu vực trung tâm TP.HCM:
Hộ có từ 4 nhân khẩu trở xuống: 8 triệu đồng/hộ/tháng;
Hộ có từ 5 nhân khẩu trở lên: 2 triệu đồng/người/tháng, nhưng tổng mức không vượt quá 24 triệu đồng/hộ/tháng.
Tại khu vực ngoại thành, mức hỗ trợ dao động từ 6–7 triệu đồng/hộ/tháng, hoặc tính theo đầu người với trần cụ thể.
Thời gian hỗ trợ được tính từ khi bàn giao mặt bằng đến khi nhận nhà hoặc đất tái định cư. Trường hợp được bố trí tái định cư bằng nền đất để tự xây nhà, người dân còn được hỗ trợ thêm 6 tháng tiền tạm cư trong thời gian xây dựng.
4. Di dời mồ mả: Có khung chi phí cụ thể, áp dụng thống nhất
Dự thảo quy định chi tiết mức bồi thường, hỗ trợ khi phải di dời mồ mả, bao gồm:
Chi phí bốc dỡ mộ đất, mộ xây thường: 7,2 triệu đồng/mộ;
Chi phí xây dựng mộ mới: gần 20 triệu đồng/mộ;
Chi phí cải táng: 3 triệu đồng/thi hài;
Hỗ trợ hỏa táng: 4,2 triệu đồng/thi hài;
Hỗ trợ lưu giữ tro cốt: 600.000 đồng/năm, tối đa 5 năm.
Đối với đặc khu Côn Đảo, các mức này được điều chỉnh theo hệ số 1,8, phản ánh chi phí thực tế cao hơn do điều kiện địa lý đặc thù.
5. Hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế sau thu hồi đất
Với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, dự thảo dành dung lượng lớn cho chính sách đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm.
Mức hỗ trợ được xác định theo:
Khu vực (trung tâm, ven đô, ngoại thành);
Vị trí thửa đất;
Loại đất bị thu hồi (đất trồng lúa, cây lâu năm, nuôi trồng thủy sản, đất rừng, đất làm muối…).
Hệ số hỗ trợ dao động từ 0,5 đến gần 1,9 lần giá đất, nhằm giúp người dân có nguồn lực chuyển đổi sinh kế, hạn chế tác động tiêu cực trong giai đoạn chuyển tiếp.
6. Thưởng bàn giao mặt bằng sớm để khuyến khích đồng thuận
Dự thảo tiếp tục duy trì chính sách thưởng bàn giao mặt bằng trước thời hạn, với mức:
50 triệu đồng/hộ nếu bị thu hồi toàn bộ;
25 triệu đồng/hộ nếu bị thu hồi một phần.
Khoản thưởng này được xem là biện pháp khuyến khích người dân phối hợp, góp phần rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng và đẩy nhanh tiến độ các dự án phục vụ lợi ích chung.
Nhìn tổng thể, dự thảo Quyết định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại TP.HCM cho thấy định hướng lấy người dân làm trung tâm, chú trọng bảo đảm chỗ ở, sinh kế và sự ổn định sau thu hồi đất. Việc quy định rõ ràng từng trường hợp, từng mức hỗ trợ giúp chính sách dễ áp dụng, đồng thời giúp người dân chủ động nắm bắt quyền lợi của mình.
Khi được ban hành và triển khai đồng bộ, quy định này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho quá trình phát triển đô thị bền vững, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người dân.
Đăng Thy
