Vì vậy, xây dựng bản lĩnh số cho thanh niên Quân đội là yêu cầu cấp thiết nhằm giúp quân nhân trẻ giữ vững lập trường, làm chủ thông tin, kiểm soát cảm xúc, chấp hành kỷ luật số, bảo vệ bí mật quân sự và tham gia đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch. Bài viết phân tích đặc điểm của chiến tranh thông tin trên không gian mạng, làm rõ sự cần thiết phải xây dựng bản lĩnh số và đề xuất các biện pháp xây dựng bản lĩnh số cho thanh niên quân đội trong giai đoạn hiện nay.
Từ khóa: Bản lĩnh số; thanh niên Quân đội; chiến tranh thông tin; không gian mạng; kỷ luật số; an ninh tư tưởng; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
1. Đặt vấn đề
Không gian mạng đã trở thành môi trường hiện diện thường xuyên trong đời sống xã hội hiện đại. Con người học tập, làm việc, giao tiếp, giải trí, bày tỏ thái độ, tổ chức dư luận và tham gia các quan hệ xã hội thông qua các nền tảng số. Sự phát triển ấy tạo ra điều kiện thuận lợi cho tiếp cận tri thức, đổi mới phương thức tuyên truyền, giáo dục, quản lý và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, cũng chính trong môi trường đó, thông tin có thể bị thao túng, cắt ghép, làm sai lệch, khuếch đại hoặc dẫn dắt theo những mục tiêu chính trị, tư tưởng, tâm lý nhất định.
Trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, không gian mạng không còn là môi trường truyền thông đơn thuần. Đây là một không gian đấu tranh mới, nơi các chủ thể có thể tác động vào hệ thống kỹ thuật, hệ thống dữ liệu, hệ thống chỉ huy, trạng thái tâm lý xã hội và niềm tin chính trị của con người. Chiến tranh thông tin trên không gian mạng vì thế không chỉ là sự đối đầu giữa thông tin đúng và thông tin sai. Đó là cuộc đấu tranh nhằm giành quyền định hướng nhận thức, quyền chi phối cảm xúc, quyền tạo dựng "sự thật" trong tâm trí người tiếp nhận.
Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, sức mạnh chiến đấu không chỉ được tạo nên bởi tổ chức, vũ khí, trang bị hay nghệ thuật quân sự. Nền tảng sâu xa của sức mạnh ấy là bản chất cách mạng, sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, kỷ luật nghiêm minh, sự thống nhất ý chí và hành động, mối quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân, phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ". Vì vậy, mọi hoạt động làm suy giảm niềm tin, xuyên tạc truyền thống, bôi nhọ hình ảnh Quân đội, kích động hoài nghi, tách rời quân nhân khỏi tổ chức đều là những tác động nguy hiểm đến sức mạnh chính trị tinh thần của Quân đội.
Thanh niên Quân đội là lực lượng có vị trí đặc biệt trong bối cảnh đó. Họ là lớp quân nhân trẻ, năng động, nhạy bén với công nghệ, có khả năng tiếp nhận nhanh cái mới, có nhu cầu giao tiếp và khẳng định bản thân trên không gian mạng. Đồng thời, họ là lực lượng kế tục sự nghiệp xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; là lực lượng trực tiếp tham gia học tập, huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, công tác, nghiên cứu, sáng tạo và tuyên truyền trong đơn vị. Chính vì vậy, thanh niên Quân đội vừa là đối tượng mà chiến tranh thông tin hướng tới, vừa là chủ thể có khả năng tham gia phòng, chống chiến tranh thông tin nếu được giáo dục, rèn luyện đúng hướng.
Vấn đề đặt ra hiện nay không dừng ở yêu cầu thanh niên Quân đội "biết sử dụng mạng xã hội cho đúng". Yêu cầu sâu hơn là hình thành ở họ bản lĩnh số, tức khả năng đứng vững về chính trị, tỉnh táo về nhận thức, chuẩn mực về đạo đức, nghiêm minh về kỷ luật và linh hoạt về kỹ năng khi tham gia môi trường số. Bản lĩnh số phải trở thành một thành tố của bản lĩnh quân nhân trong thời đại mới, gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo vệ trận địa tư tưởng của Đảng, bảo vệ hình ảnh Quân đội và bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng.
2. Nội dung
2.1. Đặc điểm của chiến tranh thông tin trên không gian mạng hiện nay
Chiến tranh thông tin trên không gian mạng trước hết là cuộc tiến công vào nhận thức con người. Nếu chiến tranh truyền thống thường nhằm phá hủy mục tiêu vật chất, làm tê liệt lực lượng, chiếm giữ địa bàn, thì chiến tranh thông tin hướng vào cách con người hiểu sự kiện, đánh giá tình hình, xác lập niềm tin và lựa chọn hành vi. Mục tiêu của nó không phải lúc nào cũng là làm cho người tiếp nhận tin ngay vào điều sai trái, mà có thể chỉ cần làm họ nghi ngờ điều đúng, thờ ơ với thông tin chính thống, mất kiên nhẫn với tổ chức, giảm niềm tin vào tập thể và dần xem nhẹ các chuẩn mực chính trị, đạo đức, kỷ luật.
Chiến tranh thông tin không nhất thiết làm biến đổi lập trường con người bằng một cú đánh trực diện. Nó có thể tác động từng bước, lặp lại nhiều lần, làm cho sự hoài nghi trở nên bình thường, làm cho cái sai xuất hiện dưới vỏ bọc "ý kiến khác", làm cho cái lệch chuẩn được trình bày như sự "dũng cảm nói thật", làm cho quan điểm chống phá được che giấu sau ngôn ngữ phản biện, nhân quyền, dân chủ, minh bạch hoặc yêu nước cực đoan. Khi người tiếp nhận chưa đủ năng lực phân biệt bản chất, họ dễ bị cuốn vào những lớp ngụy trang ấy.
Đặc điểm đáng chú ý của chiến tranh thông tin trên không gian mạng là tính liên tục. Nó không chờ đến khi có chiến tranh theo nghĩa quân sự mới xuất hiện. Ngay trong thời bình, các hoạt động tác động nhận thức đã có thể diễn ra thường xuyên thông qua thông tin sai lệch, nội dung xuyên tạc, luận điệu gieo nghi ngờ, bình luận kích động, sản phẩm truyền thông giả mạo hoặc các chiến dịch gây nhiễu dư luận. Điều này làm cho trạng thái phòng, chống chiến tranh thông tin không thể là phản ứng nhất thời. Nó phải là trạng thái cảnh giác thường xuyên, được duy trì trong nhận thức, trong kỷ luật, trong tổ chức lực lượng và trong đời sống hằng ngày của đơn vị.
Thủ đoạn thường xuyên của chiến tranh thông tin là sự đan xen giữa cái thật và cái giả. Thông tin bịa đặt hoàn toàn thường dễ bị bác bỏ nếu người tiếp nhận có nguồn kiểm chứng. Loại nguy hiểm hơn là thông tin được pha trộn giữa sự kiện thật, chi tiết đúng, bình luận sai, suy diễn chủ quan và kết luận có chủ đích. Đối phương có thể lấy một hiện tượng cá biệt để quy kết bản chất, lấy một khuyết điểm cụ thể để phủ nhận truyền thống, lấy một khó khăn khách quan để quy trách nhiệm chính trị sai lệch, lấy lời nói bị cắt khỏi bối cảnh để bôi nhọ cá nhân hoặc tổ chức. Chính cấu trúc nửa thật nửa giả khiến người tiếp nhận dễ mất cảnh giác, vì họ nhận thấy trong đó có "một phần đúng" rồi vội tin vào toàn bộ thông điệp.
Bên cạnh đó, chiến tranh thông tin hiện nay kết hợp với dữ liệu lớn và công nghệ đang khai thác rất sâu tâm lý con người. Những nội dung gây tức giận, thương cảm, hoang mang, tò mò hoặc bất bình thường thường có sức lan truyền mạnh. Các thế lực chống phá hiểu rõ điều đó nên thường thiết kế thông tin theo hướng đánh vào cảm xúc trước khi người tiếp nhận kịp suy nghĩ. Tiêu đề thường ngắn, mạnh, gây sốc; hình ảnh thường được chọn để khơi gợi phẫn nộ; lời bình thường mang tính quy kết; bình luận đi kèm có xu hướng dẫn dắt người đọc đứng về một phía. Khi cảm xúc đã bị đẩy lên cao, khả năng kiểm chứng giảm xuống, khả năng chia sẻ tăng lên, khả năng tự điều chỉnh nhận thức suy yếu.
Chủ thể tiến hành chiến tranh thông tin rất đa dạng. Đó có thể là tổ chức phản động, thế lực thù địch, nhóm truyền thông chống phá, tài khoản ẩn danh, mạng lưới tự động, cá nhân cực đoan, người bất mãn, người thiếu hiểu biết hoặc người dùng vô tình tiếp tay. Điều này làm cho quá trình nhận diện trở nên phức tạp. Có nội dung ban đầu xuất phát từ chủ thể chống phá, nhưng sau khi lan qua nhiều tầng chia sẻ, nó mang dáng vẻ như một ý kiến xã hội bình thường. Có luận điệu được thiết kế từ bên ngoài, nhưng lại được người trong nước lặp lại bằng giọng điệu quen thuộc, khiến người tiếp nhận khó nhận ra mục tiêu thật phía sau.
Phương thức tác động của chiến tranh thông tin ngày càng tinh vi nhờ công nghệ. Trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra bài viết, hình ảnh, giọng nói, video giả với tốc độ nhanh. Deepfake làm cho sự giả mạo trở nên khó nhận biết hơn. Thuật toán mạng xã hội có thể đưa người dùng vào những "vùng thông tin khép kín", nơi họ liên tục gặp các nội dung cùng chiều và dần tin rằng quan điểm ấy là phổ biến. Dữ liệu cá nhân giúp các chiến dịch truyền thông độc hại lựa chọn đúng nhóm đối tượng, đúng thời điểm, đúng vấn đề nhạy cảm. Khi công nghệ kết hợp với hiểu biết tâm lý xã hội, thông tin sai lệch không còn là sản phẩm thô sơ mà trở thành công cụ tác động có tính toán.
Về nội dung, chiến tranh thông tin thường tập trung vào những vấn đề nhạy cảm liên quan đến chính trị, xã hội, quốc phòng, quân đội. Các chủ đề như nghĩa vụ quân sự, chính sách đối với quân nhân, đời sống bộ đội, quan hệ cán bộ - chiến sĩ, kỷ luật quân đội, hoạt động huấn luyện, bảo vệ chủ quyền, đấu tranh phòng chống tham nhũng, xử lý sai phạm cá nhân rất dễ bị khai thác. Thủ đoạn thường thấy là tách hiện tượng khỏi bối cảnh, tuyệt đối hóa khuyết điểm, phủ nhận nỗ lực, đối lập cá nhân với tổ chức, đối lập quân đội với nhân dân, đối lập kỷ luật với tự do cá nhân. Đằng sau đó là mục tiêu làm suy yếu niềm tin vào tổ chức, hạ thấp ý nghĩa phục vụ trong Quân đội và phá vỡ mối quan hệ chính trị tinh thần giữa người lính với nhiệm vụ.
Nguy hại sâu xa của chiến tranh thông tin nằm ở khả năng làm rối loạn hệ quy chiếu giá trị. Khi người tiếp nhận liên tục bị đặt trước những thông tin mập mờ, thật giả lẫn lộn, cảm xúc bị kích động, niềm tin bị thử thách, họ có thể dần mất khả năng phân biệt đâu là phản biện xây dựng, đâu là xuyên tạc; đâu là khuyết điểm cần khắc phục, đâu là thủ đoạn phủ nhận bản chất; đâu là bức xúc xã hội chính đáng, đâu là kích động có chủ ý. Một khi hệ quy chiếu bị rối loạn, con người dễ phản ứng theo cảm tính, theo đám đông, theo ấn tượng tức thời thay vì dựa trên nguyên tắc, kỷ luật và nhận thức chính trị.
Từ những đặc điểm trên, có thể thấy chiến tranh thông tin trên không gian mạng là loại hình đặc biệt "đánh vào con người bằng thông tin". Nó không tạo tiếng nổ, nhưng có thể làm lung lay niềm tin. Nó không phá hủy vật chất ngay lập tức, nhưng có thể làm suy giảm sức đề kháng tư tưởng. Nó không buộc con người thay đổi lập trường trong một ngày, nhưng có thể làm cho sự dao động tích tụ qua thời gian. Vì vậy, phòng, chống chiến tranh thông tin phải đặt trọng tâm vào xây dựng con người có khả năng tự phòng vệ về nhận thức, tự giữ kỷ luật trong hành vi số và chủ động tham gia bảo vệ cái đúng. Với thanh niên Quân đội, yêu cầu ấy được thể hiện tập trung trong xây dựng bản lĩnh số.
2.2. Sự cần thiết phải xây dựng bản lĩnh số cho thanh niên Quân đội
Bản lĩnh số của thanh niên Quân đội là sự thống nhất giữa lập trường chính trị, đạo đức quân nhân, năng lực nhận thức, kỹ năng thông tin, kỷ luật phát ngôn và văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Đây là khả năng giúp quân nhân trẻ giữ vững định hướng trước thông tin phức tạp, biết kiểm chứng trước khi tin, biết cân nhắc trước khi chia sẻ, biết dừng lại trước cảm xúc tiêu cực, biết bảo vệ bí mật quân sự, biết phản bác sai trái bằng lý lẽ phù hợp và biết lan tỏa giá trị tích cực của Quân đội trong môi trường số.
Bản lĩnh số không nên hiểu là hình thành kỹ năng số trong thời đại mới. Bản lĩnh số hiểu đúng là phải đặt công nghệ dưới sự điều khiển của lý trí chính trị, đạo đức quân nhân và kỷ luật tổ chức. Thanh niên Quân đội phải xây dựng bản lĩnh số vì họ là lực lượng tiếp xúc thường xuyên với môi trường số. Dù trong điều kiện quản lý quân sự có tính đặc thù, thanh niên vẫn có nhu cầu cập nhật thông tin, học tập, giao tiếp với gia đình, kết nối bạn bè, theo dõi đời sống xã hội, sử dụng nền tảng số phục vụ học tập và công tác. Mỗi lần tiếp xúc với không gian mạng là một lần đứng trước nhiều lớp thông tin khác nhau: chính thống và phi chính thống, tích cực và độc hại, đúng đắn và sai lệch, khách quan và bị thao túng. Nếu thiếu bản lĩnh, quân nhân trẻ dễ bị động trước dòng thông tin ấy.
Sự cần thiết còn bắt nguồn từ vị trí kế tục của thanh niên trong Quân đội. Lực lượng trẻ hôm nay sẽ trở thành cán bộ, chỉ huy, chuyên gia, nhà giáo, nhà khoa học, nhân viên kỹ thuật, chiến sĩ nòng cốt trong tương lai. Quân đội hiện đại cần lớp quân nhân có trình độ công nghệ, năng lực thích ứng, khả năng học tập nhanh, nhưng trước hết phải vững vàng về chính trị, nghiêm về kỷ luật, trong sáng về đạo đức. Tuy nhiên, không gian số có thể làm cho quân nhân trẻ tiếp xúc với lối sống thực dụng, văn hóa giải trí lệch chuẩn, nội dung kích động, thông tin sai sự thật, quan điểm chính trị mơ hồ, quên đi các giá trị truyền thống. Nếu không được giáo dục và rèn luyện thường xuyên, một bộ phận thanh niên có thể xem nhẹ kỷ luật phát ngôn, coi mạng xã hội là "không gian riêng", đánh giá thấp hậu quả của hình ảnh, bình luận, lượt chia sẻ. Trong khi đó, đối phương luôn tìm cách khai thác chính những sơ hở nhỏ nhất từ hành vi cá nhân để tạo ra tác động truyền thông bất lợi.
Bản lĩnh số giúp thanh niên Quân đội tự bảo vệ trước nguy cơ bị thao túng nhận thức. Sự tự bảo vệ này không phải là thái độ khép kín, nghi ngờ mọi thông tin hoặc né tránh không gian mạng. Đó là năng lực tiếp nhận có chọn lọc, phân tích có căn cứ, so sánh nhiều nguồn, đặt thông tin trong bối cảnh và biết đâu là giới hạn phát ngôn của quân nhân. Người có bản lĩnh số không sợ thông tin trái chiều, nhưng không để thông tin trái chiều dẫn dắt mình ra khỏi nguyên tắc. Họ có thể lắng nghe, phân tích, phản biện, nhưng không đánh mất lập trường và kỷ luật.
Bản lĩnh số cũng giúp quân nhân trẻ làm chủ cảm xúc. Trong chiến tranh thông tin, cảm xúc thường là cánh cửa đầu tiên bị tác động. Nếu tức giận quá nhanh, người tiếp nhận dễ bình luận sai. Nếu thương cảm thiếu kiểm chứng, họ dễ chia sẻ tin giả. Nếu tò mò thiếu kiểm soát, họ dễ truy cập nguồn độc hại. Nếu muốn thể hiện bản thân quá mạnh, họ dễ đăng tải nội dung vượt quá giới hạn. Vì vậy, làm chủ cảm xúc là nội dung rất quan trọng của bản lĩnh số. Người quân nhân trẻ phải biết chậm lại trước thông tin gây sốc, biết kiểm tra trước khi phản ứng, biết đặt kỷ luật tổ chức cao hơn cảm xúc cá nhân.
Quan trọng hơn, bản lĩnh số giúp thanh niên Quân đội tham gia chủ động vào phòng, chống chiến tranh thông tin. Yêu cầu đặt ra không phải chỉ là "không vi phạm", "không bị lôi kéo", "không chia sẻ tin xấu". Ở mức cao hơn, thanh niên cần biết góp phần làm trong sạch môi trường thông tin, hỗ trợ đồng đội nhận diện thủ đoạn, giải thích cho người thân hiểu đúng vấn đề, lan tỏa thông tin chính thống, xây dựng sản phẩm truyền thông tích cực, phản bác quan điểm sai trái với thái độ bình tĩnh. Khi thanh niên Quân đội chuyển từ người tiếp nhận thụ động sang chủ thể tham gia bảo vệ thông tin, bản lĩnh số mới thật sự phát huy giá trị.
Như vậy, xây dựng bản lĩnh số cho thanh niên Quân đội là yêu cầu vừa cấp bách, vừa cơ bản lâu dài. Cấp bách vì chiến tranh thông tin đang diễn ra hằng ngày, tác động trực tiếp đến nhận thức và hành vi của người trẻ. Lâu dài vì bản lĩnh số là một phần của quá trình xây dựng con người quân nhân trong thời đại mới. Quân đội muốn vững mạnh về chính trị trong môi trường số phải có những quân nhân trẻ vững vàng từ bên trong, tỉnh táo trước thông tin, nghiêm túc trong hành vi, có khả năng đấu tranh và lan tỏa giá trị đúng đắn.
2.3. Biện pháp xây dựng bản lĩnh số cho thanh niên Quân đội trong phòng, chống chiến tranh thông tin trên không gian mạng
Xây dựng bản lĩnh số cho thanh niên Quân đội cần bắt đầu từ đổi mới giáo dục chính trị, tư tưởng. Giáo dục chính trị không nên chỉ dừng ở truyền đạt quan điểm, nghị quyết, quy định theo lối thông tin một chiều. Trong điều kiện chiến tranh thông tin, giáo dục chính trị phải giúp thanh niên hiểu cơ chế tác động của thông tin độc hại, hiểu vì sao niềm tin có thể bị bào mòn, vì sao cảm xúc có thể bị điều khiển, vì sao một hành vi nhỏ trên mạng có thể tạo hậu quả lớn đối với cá nhân và đơn vị. Khi nhận thức được bản chất của nguy cơ, thanh niên sẽ chấp hành quy định bằng sự tự giác thay vì chỉ làm theo yêu cầu quản lý.
Nội dung giáo dục cần đặt thanh niên vào các tình huống cụ thể. Chẳng hạn, khi gặp một video cắt ghép về đời sống bộ đội, quân nhân phải nhận diện dấu hiệu bất thường ra sao; khi thấy bài viết xuyên tạc nghĩa vụ quân sự, cần kiểm chứng bằng nguồn nào; khi phát hiện đồng đội đăng hình ảnh có nguy cơ lộ thông tin, phải góp ý và báo cáo như thế nào; khi bị kéo vào tranh luận về vấn đề chính trị nhạy cảm, cần giữ thái độ và giới hạn phát ngôn ra sao. Cách giáo dục bằng tình huống giúp bản lĩnh số chuyển từ hiểu biết chung sang năng lực xử trí thực tế.
Cần rèn luyện cho thanh niên năng lực kiểm chứng thông tin. Đây là kỹ năng nền tảng trong phòng, chống chiến tranh thông tin. Thanh niên Quân đội cần có thói quen kiểm tra nguồn phát, thời điểm đăng tải, tác giả, cơ quan công bố, hình ảnh kèm theo, dấu hiệu chỉnh sửa, cách đặt tiêu đề, giọng điệu bình luận và mục đích dẫn dắt của nội dung. Với thông tin liên quan đến chính trị, quốc phòng, quân đội, chủ quyền, an ninh, cần yêu cầu đối chiếu với nguồn chính thống, không bình luận hoặc chia sẻ khi chưa rõ bản chất. Kiểm chứng phải trở thành phản xạ văn hóa, không phải thao tác kỹ thuật nhất thời.
Đơn vị có thể tổ chức các buổi thực hành nhận diện thông tin sai lệch. Cán bộ chính trị hoặc tổ chức Đoàn chuẩn bị một số tình huống đã được xử lý bảo mật: tin giả, ảnh cũ gắn với sự kiện mới, tiêu đề kích động, bình luận dẫn dắt, thông tin có dấu hiệu cắt ghép, luận điệu đánh tráo khái niệm. Thanh niên phân tích theo nhóm, chỉ ra nguy cơ, đề xuất cách xử lý. Sau đó, cán bộ kết luận bằng định hướng chính trị, quy định kỷ luật và phương pháp ứng xử. Cách làm này vừa phù hợp tâm lý người trẻ, vừa tránh tình trạng học lý thuyết nhưng lúng túng khi gặp tình huống thật.
Xây dựng kỷ luật số cho thanh niên Quân đội bao gồm chấp hành quy định về sử dụng thiết bị, bảo vệ bí mật, đăng tải hình ảnh, phát ngôn, bình luận, chia sẻ, tham gia nhóm mạng xã hội và tương tác với nội dung trên không gian mạng. Kỷ luật số phải được hiểu là sự mở rộng của kỷ luật quân đội trong môi trường mới. Nếu trong doanh trại, quân nhân phải chấp hành điều lệnh, chế độ, nền nếp, thì trên không gian mạng họ cũng phải chấp hành giới hạn phát ngôn, giới hạn thông tin, giới hạn hình ảnh và giới hạn tương tác.
Để kỷ luật số có hiệu quả, đơn vị cần cụ thể hóa thành các quy tắc ngắn gọn, dễ nhớ, dễ kiểm tra. Không đăng thông tin nội bộ. Không chia sẻ hình ảnh doanh trại, vũ khí, trang bị, tài liệu, hoạt động huấn luyện khi chưa được phép. Không bình luận tùy tiện về vấn đề chính trị, quân sự, quốc phòng. Không tham gia nhóm mạng có nội dung xấu độc. Không dùng tài khoản ẩn danh để phát ngôn thiếu trách nhiệm. Không chia sẻ tin chưa kiểm chứng. Không để cảm xúc cá nhân chi phối danh dự quân nhân.
Đồng thời, cần xây dựng lực lượng nòng cốt trong thanh niên có khả năng tham gia phòng, chống chiến tranh thông tin. Đó có thể là cán bộ đoàn, đảng viên trẻ, quân nhân có hiểu biết công nghệ, có năng lực viết, nói, thiết kế sản phẩm truyền thông, có uy tín trong tập thể. Lực lượng này được bồi dưỡng về quan điểm chính trị, kỹ năng nhận diện thông tin sai trái, phương pháp phản bác, quy trình báo cáo và kỷ luật phát ngôn. Họ có thể hỗ trợ đơn vị phát hiện sớm vấn đề nổi lên, xây dựng nội dung định hướng ngắn gọn, giúp đồng đội kiểm chứng nguồn tin, lan tỏa hình ảnh đẹp của Quân đội.
Thanh niên Quân đội cần được khuyến khích tạo ra các sản phẩm truyền thông phù hợp như bài viết ngắn, hình ảnh đẹp, video ngắn, câu chuyện người tốt, mô hình hay, hoạt động huấn luyện, giúp dân, cứu hộ cứu nạn, xây dựng chính quy. Tất cả phải đúng quy định, bảo đảm bí mật, có định hướng rõ ràng và có giá trị giáo dục.
Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong đơn vị để tạo sức đề kháng trước thông tin độc hại. Thanh niên dễ bị cuốn vào không gian mạng tiêu cực khi đời sống tinh thần nghèo nàn, thiếu hoạt động bổ ích, thiếu chia sẻ, thiếu kênh bộc lộ tâm tư. Một đơn vị có môi trường đoàn kết, dân chủ, kỷ luật, nhân văn; có hoạt động văn hóa, thể thao, đọc sách, sinh hoạt chuyên đề, giao lưu, sáng tạo; có cán bộ biết lắng nghe và định hướng sẽ giúp thanh niên ít bị lệ thuộc vào những nguồn tác động bên ngoài. Sức đề kháng số vì vậy bắt đầu từ đời sống thực lành mạnh.
Phát huy vai trò quản lý của chỉ huy đơn vị trong công tác kiểm tra, nhắc nhở, uốn nắn với những biểu hiện như chia sẻ tin chưa kiểm chứng, bình luận thiếu chuẩn mực, đăng hình ảnh có nguy cơ lộ thông tin, tham gia nhóm mạng độc hại, tương tác với nội dung xấu. Cùng với uốn nắn, cần biểu dương những cá nhân, tập thể có cách làm tốt. Sự biểu dương đúng lúc làm cho bản lĩnh số trở thành tiêu chí phấn đấu tích cực, thay vì chỉ là yêu cầu phòng ngừa vi phạm.
Các biện pháp trên phải được triển khai đồng bộ, kiên trì, sát đặc điểm từng đơn vị. Đơn vị huấn luyện chiến sĩ mới, nhà trường quân đội, cơ quan nghiên cứu, đơn vị kỹ thuật, đơn vị sẵn sàng chiến đấu, đơn vị đóng quân ở địa bàn nhạy cảm đều có yêu cầu khác nhau. Điểm chung là phải coi thanh niên Quân đội là chủ thể xây dựng bản lĩnh số. Họ cần được giáo dục để hiểu đúng, được rèn luyện để làm đúng, được quản lý để tránh sai, được khích lệ để đóng góp và được đặt trong môi trường văn hóa đủ lành mạnh để trưởng thành.
3. Kết luận
Chiến tranh thông tin trên không gian mạng là thách thức trực tiếp đối với an ninh tư tưởng, niềm tin chính trị và sức mạnh tinh thần của Quân đội. Điểm nguy hiểm của nó nằm ở khả năng tác động âm thầm vào nhận thức, cảm xúc, giá trị và hành vi của con người. Trong môi trường đó, cái giả có thể được che giấu bằng một phần sự thật, cái sai có thể được trình bày như phản biện, sự xuyên tạc có thể khoác vỏ bọc khách quan, sự kích động có thể xuất hiện dưới danh nghĩa chính nghĩa. Nếu thiếu bản lĩnh, người tiếp nhận dễ bị dẫn dắt mà không tự nhận ra.
Thanh niên Quân đội là lực lượng trẻ, nhạy bén với công nghệ, có khả năng lan tỏa mạnh trong môi trường số. Họ cần được xây dựng bản lĩnh số để giữ vững lập trường, làm chủ thông tin, kiểm soát cảm xúc, chấp hành kỷ luật phát ngôn, bảo vệ bí mật quân sự, ứng xử có văn hóa và tham gia đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch. Bản lĩnh số vì thế là biểu hiện mới của bản lĩnh chính trị, đạo đức quân nhân và phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời đại số.
Xây dựng bản lĩnh số cho thanh niên Quân đội là yêu cầu khách quan, cấp thiết và lâu dài. Đó là quá trình kết hợp giữa giáo dục chính trị, rèn luyện kỹ năng thông tin, xây dựng kỷ luật số, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn, cấp ủy, chỉ huy, cán bộ chính trị, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và lan tỏa thông tin tích cực. Khi thanh niên Quân đội có bản lĩnh số vững vàng, họ sẽ không bị động trước chiến tranh thông tin, biết tự bảo vệ mình, bảo vệ đồng đội, bảo vệ hình ảnh Quân đội, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng và xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị.
Trung tá, Ths Lê Hải Ninh
Học viện Chính trị, BQP
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[2]. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Hà Nội.
[3]. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2018), Luật An ninh mạng, Luật số 24/2018/QH14, Hà Nội.
[4]. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2020), Luật Thanh niên, Luật số 57/2020/QH14, Hà Nội.
[5]. Lê Dũng (2022), "Tác chiến không gian mạng - hình thức tác chiến mới bảo vệ Tổ quốc", Tạp chí Quốc phòng toàn dân.
[6]. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Tài liệu giáo dục chính trị, tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
[7]. Ban Tuyên giáo Trung ương, Tài liệu về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
[8]. Bộ Quốc phòng, Tài liệu về công tác bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự trong Quân đội nhân dân Việt Nam.