Người lao động làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp, đồng thời tìm kiếm cơ hội việc làm mới.
Từ hỗ trợ thu nhập đến hỗ trợ trở lại việc làm
Mất việc làm thường kéo theo nhiều áp lực. Người lao động phải đối mặt với sự thiếu hụt thu nhập trong khi chưa biết bao lâu mới tìm được công việc mới. Trong hoàn cảnh đó, trợ cấp thất nghiệp trở thành nguồn hỗ trợ cần thiết, giúp họ có thêm thời gian ổn định cuộc sống và tìm kiếm cơ hội việc làm. Tuy nhiên, trợ cấp chỉ giải quyết khó khăn trước mắt. Điều người lao động cần hơn sau khi mất việc là một cơ hội để tiếp tục làm việc, duy trì thu nhập và ổn định cuộc sống lâu dài.
Đây cũng là vấn đề đặt ra đối với chính sách BHTN trong bối cảnh thị trường lao động đang thay đổi nhanh. Chuyển đổi số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, sự dịch chuyển cơ cấu sản xuất và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nhân lực đang làm thay đổi nhu cầu tuyển dụng. Một số công việc thu hẹp hoặc biến mất, trong khi nhiều vị trí mới xuất hiện với yêu cầu về kỹ năng khác trước. Điều đó khiến một bộ phận người lao động có kinh nghiệm vẫn gặp khó khăn khi tìm việc mới. Họ không hẳn thiếu khả năng làm việc, mà có thể đang thiếu những kỹ năng phù hợp với nhu cầu tuyển dụng hiện tại.
Vì thế, nếu chỉ dừng lại ở việc giải quyết chế độ trợ cấp, chính sách BHTN chưa thể phát huy đầy đủ giá trị. Quan trọng hơn là phải giúp người lao động rút ngắn thời gian thất nghiệp và tìm được công việc phù hợp. Đây chính là hướng tiếp cận ngày càng được chú trọng trong thực hiện chính sách BHTN, lấy việc hỗ trợ người lao động trở lại thị trường lao động làm một trong những mục tiêu quan trọng.
Không phải người lao động thất nghiệp nào cũng cần một khóa đào tạo dài hạn hay phải chuyển sang một nghề hoàn toàn mới. Có người chỉ cần được kết nối đúng với doanh nghiệp; có người cần bổ sung một số kỹ năng; cũng có người phải đào tạo lại để chuyển sang lĩnh vực khác. Vấn đề là nhu cầu của từng người lao động phải được nhận diện đúng.
Hoạt động tư vấn việc làm, tư vấn nghề nghiệp, hỗ trợ học nghề và nâng cao kỹ năng vì thế cần được thực hiện thực chất hơn. Người lao động sau khi đăng ký hưởng BHTN không chỉ được hướng dẫn về quyền lợi mà cần được hỗ trợ xác định hướng đi tiếp theo trên thị trường lao động. Một quy trình hiệu quả có thể bắt đầu từ việc đánh giá kinh nghiệm, kỹ năng, xác định những vị trí phù hợp, cung cấp thông tin về nhu cầu tuyển dụng và tư vấn chương trình đào tạo nếu cần thiết. Khi có sự kết nối trực tiếp với doanh nghiệp, cơ hội trở lại việc làm sẽ thực chất hơn.
Theo hướng này, một hồ sơ hưởng BHTN không chỉ là một thủ tục hành chính, mà có thể trở thành điểm bắt đầu cho một hành trình tìm kiếm việc làm mới. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai Luật Việc làm năm 2025, khi chính sách BHTN tiếp tục được định hướng theo hướng tăng cường hỗ trợ đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề và kết nối việc làm cho người lao động.
Kết nối để người lao động sớm trở lại thị trường
Muốn chuyển mạnh từ "chi trả" sang "hỗ trợ trở lại việc làm", một trong những yêu cầu quan trọng là nâng cao khả năng kết nối và khai thác dữ liệu thị trường lao động. Thông tin về quá trình tham gia BHTN, kinh nghiệm và nhu cầu tìm việc của người lao động nếu được kết nối với dữ liệu tuyển dụng, nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp và thông tin đào tạo sẽ tạo cơ sở tốt hơn cho hoạt động tư vấn.
Khi đó, việc giới thiệu việc làm không còn đơn thuần là cung cấp một danh sách vị trí tuyển dụng. Cơ quan thực hiện chính sách có thể xác định rõ hơn người lao động nào phù hợp với công việc nào, cần bổ sung kỹ năng gì và doanh nghiệp đang cần nhóm nhân lực nào. Dữ liệu cũng có thể hỗ trợ cơ quan quản lý nhận diện những ngành nghề có nguy cơ thiếu việc làm, từ đó chủ động xây dựng phương án đào tạo, chuyển đổi nghề và hỗ trợ người lao động trước khi tình trạng thất nghiệp kéo dài. Đây là bước chuyển từ cách tiếp cận thụ động sang chủ động hơn trong quản trị thị trường lao động.
Trong quá trình đó, vai trò của cơ quan BHXH, cơ quan quản lý về việc làm, Trung tâm Dịch vụ việc làm, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cần được kết nối chặt chẽ. Mỗi chủ thể nắm giữ một phần thông tin và nguồn lực khác nhau; khi được liên thông, chính sách BHTN sẽ có điều kiện hỗ trợ người lao động sát với nhu cầu thực tế hơn.
Thị trường lao động hiện nay đòi hỏi người lao động phải có khả năng thích ứng liên tục. Vì vậy, thất nghiệp không nhất thiết đồng nghĩa với việc mất đi cơ hội. Nếu được hỗ trợ đúng lúc, đây có thể là khoảng thời gian để người lao động bổ sung kỹ năng, thay đổi hướng nghề nghiệp và chuẩn bị cho một công việc phù hợp hơn. Từ góc độ đó, BHTN cần được nhìn nhận không chỉ là chính sách bảo đảm thu nhập khi người lao động mất việc, mà còn là công cụ hỗ trợ duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Hiệu quả của chính sách vì thế không chỉ nằm ở số hồ sơ được giải quyết hay số tiền trợ cấp được chi trả, mà còn ở việc người lao động mất bao lâu để tìm được việc mới, có tìm được công việc phù hợp và duy trì việc làm sau khi nhận hỗ trợ hay không. Suy cho cùng, mục tiêu của BHTN không phải là để người lao động hưởng trợ cấp lâu hơn, mà là giúp họ sớm tìm được việc làm, ổn định thu nhập và không còn phải cần đến khoản hỗ trợ này. Khi làm được điều đó, BHTN sẽ thực sự trở thành điểm tựa giúp người lao động vượt qua biến động nghề nghiệp, đồng thời góp phần xây dựng thị trường lao động ổn định, linh hoạt và bền vững.
Đoàn Văn