1. Mở đầu
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng mạng xã hội, không gian mạng ngày càng tác động sâu sắc đến nhận thức, hành vi và các mối quan hệ xã hội của thanh niên. Đối với thanh niên quân đội, việc tham gia các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng vừa tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu, học tập, nâng cao đời sống tinh thần, vừa tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và kỷ luật quân đội.
Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và truyền thông đã đưa không gian mạng trở thành một bộ phận không thể tách rời của đời sống xã hội hiện đại. Đối với thanh niên, lực lượng xã hội năng động, nhạy bén với cái mới, không gian mạng vừa là môi trường giao lưu, học tập, giải trí, vừa là nơi hình thành và duy trì các mối quan hệ xã hội đa dạng. Thanh niên quân đội, với đặc thù là lực lượng trẻ trong Quân đội nhân dân Việt Nam, chịu sự tác động trực tiếp và sâu sắc của không gian mạng trong cả nhận thức, hành vi và lối sống.
2. Các mối quan hệ xã hội của thanh niên Quân đội trên không gian mạng
Trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng lợi dụng mạng xã hội để thực hiện chiến lược "diễn biến hòa bình", phi chính trị hóa quân đội, việc quản lý các mối quan hệ xã hội của thanh niên quân đội trên không gian mạng trở thành yêu cầu khách quan, cấp thiết. Quản lý tốt vấn đề này không chỉ góp phần giữ vững trận địa tư tưởng trong quân đội mà còn trực tiếp xây dựng hình ảnh, phẩm chất và bản lĩnh của người quân nhân trong thời kỳ mới.
Không gian mạng cho phép thanh niên quân đội thiết lập, mở rộng và duy trì các mối quan hệ xã hội vượt ra ngoài giới hạn không gian, thời gian và môi trường sinh hoạt truyền thống. Các mối quan hệ này chủ yếu được hình thành thông qua các nền tảng mạng xã hội phổ biến hiện nay, phục vụ nhu cầu liên lạc cá nhân, trao đổi thông tin, chia sẻ cảm xúc và tiếp cận tri thức.
Xét về tính chất, các mối quan hệ xã hội của thanh niên quân đội trên không gian mạng có thể bao gồm: quan hệ với gia đình, người thân; quan hệ với bạn bè, đồng đội; và quan hệ với các cá nhân, tổ chức ngoài quân đội, thậm chí với những đối tượng không quen biết. Nếu được định hướng đúng, các mối quan hệ này có thể góp phần nâng cao đời sống tinh thần, mở rộng hiểu biết xã hội và tăng cường khả năng thích ứng của thanh niên quân đội trong điều kiện mới.
Tuy nhiên, do đặc điểm mở, khó kiểm soát của không gian mạng, các mối quan hệ xã hội này cũng tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, dễ bị lợi dụng để tác động tiêu cực đến tư tưởng, tình cảm và hành vi của thanh niên quân đội nếu thiếu sự quản lý chặt chẽ.
Thực tiễn cho thấy, việc tham gia các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng của thanh niên quân đội hiện nay đang đặt ra một số vấn đề đáng quan tâm.
Trước hết, nguy cơ bị tác động, chi phối bởi thông tin xấu độc thông qua các mối quan hệ mạng là hiện hữu. Thông qua kết bạn, tương tác, trao đổi trên mạng xã hội, một bộ phận thanh niên quân đội có thể tiếp cận các quan điểm sai trái, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, làm ảnh hưởng đến lập trường tư tưởng và niềm tin chính trị.
Thứ hai, nguy cơ vi phạm kỷ luật quân đội và quy định về bảo mật thông tin vẫn còn tồn tại. Một số trường hợp sử dụng mạng xã hội thiếu cân nhắc, chia sẻ hình ảnh, thông tin sinh hoạt đơn vị hoặc phát ngôn không phù hợp, gây ảnh hưởng đến uy tín tổ chức và hình ảnh người quân nhân cách mạng.
Thứ ba, mâu thuẫn giữa nhu cầu giao tiếp, thể hiện bản thân của thanh niên với yêu cầu chấp hành nghiêm kỷ luật quân đội. Nếu không được định hướng, quản lý phù hợp, mâu thuẫn này có thể dẫn đến tâm lý lệch chuẩn hoặc hành vi vi phạm khi tham gia các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng.
Quản lý các mối quan hệ xã hội của thanh niên quân đội trên không gian mạng phải được đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với quân đội. Công tác này cần bảo đảm tính toàn diện, thường xuyên, liên tục, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, thuyết phục với kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Bên cạnh đó, quản lý phải hướng tới phát huy vai trò chủ thể của thanh niên quân đội, khơi dậy tinh thần tự giác, tự quản, tự rèn luyện, tránh áp đặt hành chính đơn thuần. Việc quản lý các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng cần gắn với xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong đơn vị và xây dựng hình ảnh người quân nhân thời kỳ mới.
3. Biện pháp biện pháp quản lý các mối quan hệ xã hội của thanh niên Quân đội trên không gian mạng hiện nay
Thứ nhất: Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng và văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Đây là biện pháp mang tính nền tảng. Cần thường xuyên giáo dục cho thanh niên quân đội về âm mưu, thủ đoạn lợi dụng không gian mạng của các thế lực thù địch; nâng cao nhận thức về trách nhiệm, nghĩa vụ và chuẩn mực ứng xử khi tham gia các mối quan hệ xã hội trên mạng. Nội dung giáo dục cần được lồng ghép linh hoạt trong sinh hoạt chính trị, sinh hoạt đoàn, các diễn đàn thanh niên.
Thứ hai: Hoàn thiện hệ thống quy định, quy chế quản lý. Các đơn vị cần cụ thể hóa các quy định của Bộ Quốc phòng về quản lý, sử dụng mạng xã hội cho phù hợp với đặc điểm nhiệm vụ và đối tượng quản lý. Quy định phải rõ ràng, thống nhất, dễ thực hiện; đồng thời gắn với chế tài xử lý nghiêm minh nhằm nâng cao ý thức chấp hành của thanh niên quân đội.
Thứ ba: Phát huy vai trò, trách nhiệm của cán bộ, chỉ huy các cấp. Cán bộ, chỉ huy phải thực sự là trung tâm đoàn kết, gương mẫu trong việc xây dựng và quản lý các mối quan hệ xã hội trên không gian mạng. Thông qua nắm bắt tâm tư, tình cảm, kịp thời định hướng và uốn nắn, cán bộ sẽ góp phần ngăn ngừa những biểu hiện lệch chuẩn trong quan hệ xã hội của thanh niên.
Thứ tư: Xây dựng môi trường mạng tích cực trong thanh niên quân đội. Bên cạnh việc ngăn chặn, xử lý tiêu cực, cần chú trọng xây dựng các không gian mạng tích cực, lành mạnh do tổ chức đoàn và đơn vị quản lý. Việc lan tỏa những hình ảnh đẹp, câu chuyện ý nghĩa về người lính, về hoạt động của thanh niên quân đội sẽ góp phần định hướng giá trị và hành vi đúng đắn trên không gian mạng.
Thứ năm: Nâng cao kỹ năng tự quản lý các mối quan hệ xã hội của thanh niên quân đội. Thanh niên quân đội cần được trang bị kỹ năng lựa chọn mối quan hệ phù hợp, kiểm soát thông tin tiếp nhận và chia sẻ, xử lý các tình huống phát sinh trên không gian mạng. Đây là yếu tố quyết định để công tác quản lý đạt hiệu quả bền vững trong điều kiện không gian mạng không ngừng mở rộng.
ThS Nguyễn Ngọc Tới - Giảng viên Học viện Hậu cần
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ Quốc phòng (2022), Quy định về quản lý, sử dụng mạng xã hội trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
[2] Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam (2023), Giáo dục chính trị cho thanh niên quân đội trong bối cảnh chuyển đổi số.
[3] Nguyễn Văn Hòa (2020), "Thanh niên với văn hóa ứng xử trên không gian mạng", Tạp chí Thanh niên.