Ảnh minh họa
Từ khóa: Gen đỏ Việt Nam; thanh niên; bản lĩnh tư tưởng; chuyển đổi số; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
1. Đặt vấn đề
Trong mọi giai đoạn phát triển của dân tộc Việt Nam, thanh niên luôn là lực lượng nhạy bén trước những chuyển động lớn của thời đại, đồng thời là lực lượng trực tiếp góp phần mở đường cho tương lai dân tộc. Từ phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX, các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, đến công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế, mỗi giai đoạn lịch sử đều đặt ra cho thanh niên một yêu cầu mới về lý tưởng, bản lĩnh và trách nhiệm cống hiến. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, nhất là trước tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết.
Không gian số mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, sáng tạo, khởi nghiệp và giao lưu quốc tế của thanh niên. Tuy nhiên, đây cũng là môi trường các thế lực thù địch lợi dụng để chống phá bằng những thủ đoạn tinh vi như xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, cổ súy chủ nghĩa cá nhân cực đoan, thúc đẩy "phi chính trị hóa" thanh niên, thao túng niềm tin qua tin giả, deepfake, thuật toán và các chiến dịch truyền thông có tổ chức. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là giúp thanh niên tiếp cận thông tin đúng, mà quan trọng hơn là bồi đắp năng lực nhận diện, lựa chọn, bảo vệ và lan tỏa những giá trị đúng.
Từ yêu cầu ấy, "Gen đỏ Việt Nam" được sử dụng như một ẩn dụ chính trị - văn hóa nhằm nhận diện mạch nguồn lý tưởng, lòng yêu nước, niềm tin chính trị, bản lĩnh văn hóa và trách nhiệm công dân của thanh niên Việt Nam trong điều kiện mới. Khái niệm này là cách khái quát hình tượng về sự tiếp nối chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, lý tưởng cách mạng và khát vọng cống hiến của thanh niên trong kỷ nguyên số.
2. Nội dung 2.1. Quan niệm và nội hàm của "Gen đỏ Việt Nam"
Các nhà kinh điển mácxít và trong tư tưởng Hồ Chí Minh nhất quán cho rằng, thanh niên là lực lượng kế tục, sáng tạo và trực tiếp tham gia kiến tạo xã hội mới. V.I. Lênin từng khẳng định: "nhiệm vụ thật sự xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa, chính là của thanh niên" [1]. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhiều lần nhấn mạnh vai trò quyết định của thế hệ trẻ đối với vận mệnh nước nhà: "Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Thật vậy nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên" [2]; "thanh niên là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai - tức là các cháu nhi đồng" [3]. Những chỉ dẫn đó không chỉ xác lập vị trí của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, mà còn đặt ra yêu cầu thường xuyên chăm lo giáo dục, rèn luyện lý tưởng, đạo đức, tri thức và bản lĩnh cho thanh niên.
Đảng ta sớm khẳng định thanh niên có vị trí đặc biệt trong sự nghiệp cách mạng, vừa là lực lượng kế tục, vừa là lực lượng xung kích trực tiếp tham gia những nhiệm vụ trọng yếu của đất nước. Ngay từ buổi đầu thành lập Đảng, vấn đề tập hợp, giáo dục và rèn luyện thanh niên đã được xác định là nhiệm vụ quan trọng của cách mạng. Điều đó thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược của Đảng và Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về vai trò của thế hệ trẻ. Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ nhất, tháng 10/1930, "Án nghị quyết về Cộng sản thanh niên vận động" được thông qua, tạo cơ sở chính trị đầu tiên cho công tác vận động thanh niên và xây dựng tổ chức Đoàn. Trải qua các thời kỳ cách mạng, thanh niên luôn được tổ chức, giáo dục, rèn luyện trong thực tiễn đấu tranh giành độc lập dân tộc, kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, xây dựng, đổi mới và hội nhập. Trong kỷ nguyên số, vai trò xung kích ấy tiếp tục được mở rộng trên các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, xây dựng xã hội số và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Vì vậy, xây dựng "Gen đỏ Việt Nam" chính là tiếp nối quan điểm nhất quán của Đảng về phát huy thanh niên thành lực lượng hành động, dấn thân và cống hiến trong kỷ nguyên mới.
Từ phương diện lý luận, có thể hiểu nội hàm "Gen đỏ Việt Nam" là sự kết tinh của ba lớp giá trị. Lớp thứ nhất, là căn tính chính trị - văn hóa, gồm lòng yêu nước, niềm tin vào con đường phát triển của dân tộc, ý thức cộng đồng và trách nhiệm với Tổ quốc. Lớp thứ hai, là năng lực nhận thức trong thời đại số, gồm tri thức lịch sử, tư duy lý luận, kỹ năng kiểm chứng thông tin, khả năng phân biệt phản biện xây dựng với phủ định cực đoan. Lớp thứ ba, là hành động công dân, gồm tinh thần cống hiến, dấn thân, khát vọng phát triển, tuân thủ pháp luật, lan tỏa giá trị tốt đẹp và đấu tranh với cái sai, cái xấu, cái độc hại.
Cách tiếp cận này cho phép nhận diện "Gen đỏ Việt Nam" một cách khoa học, biện chứng, tránh giản đơn hóa hoặc cực đoan hóa nội hàm của khái niệm này. Một mặt, không được giản lược "Gen đỏ" thành khẩu hiệu cảm tính, chỉ dừng ở lời kêu gọi chung chung. Mặt khác, "Gen đỏ" cũng không phải là biểu hiện của tư duy khép kín, bảo thủ, bài ngoại, càng không đồng nghĩa với việc đặt bản lĩnh dân tộc đối lập với yêu cầu hội nhập quốc tế của thanh niên trong thời đại mới. Bản lĩnh của thanh niên hôm nay không nằm ở sự khép mình trước cái mới, mà ở khả năng đứng vững trong hội nhập, biết tiếp thu tinh hoa nhân loại và chuyển lòng yêu nước thành hành động có ích. Đó là sự kết hợp giữa "gốc đỏ" của lý tưởng cách mạng với "năng lực mới" của công dân số hiện đại.
Từ nền tảng đó, có thể hiểu: "Gen đỏ Việt Nam" là cách nói hình tượng, dùng để chỉ mạch nguồn lý tưởng, lòng yêu nước, niềm tin chính trị, ý thức trách nhiệm và bản lĩnh văn hóa của thanh niên Việt Nam được hun đúc qua lịch sử, được truyền tiếp qua các thế hệ và được biểu hiện bằng những hình thức mới trong điều kiện hiện nay. Đó là "mã gen tinh thần" được nuôi dưỡng từ lịch sử dân tộc, là khả năng giữ vững niềm tin và trách nhiệm với Tổ quốc giữa môi trường thông tin nhiều biến động.
Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã xác định, phải "tăng cường giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, truyền thống và lịch sử dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thanh niên" [4]. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục đặt ra yêu cầu: "Chú trọng hơn giáo dục đạo đức, nhân cách, năng lực sáng tạo và các giá trị cốt lõi, nhất là giáo dục tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc, truyền thống và lịch sử dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ" [5]. Trong mạch đó, xây dựng "Gen đỏ Việt Nam" trong thanh niên, thực chất là xây dựng nguồn lực con người trẻ có lý tưởng, có tri thức, có năng lực số, có bản lĩnh hội nhập và có trách nhiệm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Từ đó có thể khái quát, "Gen đỏ Việt Nam" trong thanh niên thời kỳ mới gồm năm yếu tố cốt lõi: lý tưởng yêu nước là gốc, niềm tin chính trị là trục, tri thức hiện đại là nền, bản lĩnh số là phương tiện, trách nhiệm cống hiến là thước đo. Nếu chủ nghĩa yêu nước truyền thống là mạch nguồn bền vững của dân tộc, thì "Gen đỏ Việt Nam" là sự vận động mới của mạch nguồn ấy trong điều kiện chuyển đổi số, toàn cầu hóa và đấu tranh tư tưởng ngày càng phức tạp. Đây chính là biểu hiện mới của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam.
2.2. Nhận diện âm mưu "phi chính trị hóa" thanh niên trong kỷ nguyên số.
Không gian số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tiếp nhận thông tin, hình thành niềm tin và biểu đạt chính kiến của thanh niên. Theo DataReportal, đến tháng 10-2025, Việt Nam có 79 triệu danh tính người dùng mạng xã hội, tương đương 77,6% dân số [6]. Con số này cho thấy mạng xã hội không còn là môi trường phụ trợ, mà đã trở thành không gian sống, học tập, giao tiếp, giải trí và tham gia xã hội thường nhật của người trẻ.
Vấn đề đặt ra là trong không gian ấy, thông tin không vận hành trung tính. Thuật toán đề xuất, cơ chế cá nhân hóa nội dung, kinh tế chú ý, tâm lý đám đông và khả năng sản xuất nội dung tự động bằng trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra những vòng lặp nhận thức. Người dùng càng dừng lâu ở thông tin giật gân, cực đoan, tiêu cực thì càng dễ được gợi ý các nội dung cùng chiều. Khi đó, thanh niên có thể tưởng mình đang tự do lựa chọn thông tin, nhưng trên thực tế lại bị dẫn dắt bởi cơ chế kỹ thuật và các chiến dịch truyền thông có chủ đích.
"Phi chính trị hóa" thanh niên trong bối cảnh số không chỉ là làm cho người trẻ ít quan tâm đến chính trị. Sâu xa hơn, đó là quá trình tách thanh niên khỏi lịch sử dân tộc, khỏi lý tưởng cách mạng, khỏi tổ chức và trách nhiệm công dân. Các thế lực thù địch không nhất thiết kêu gọi thanh niên chống đối ngay lập tức; mục tiêu trước mắt của chúng là làm cho thanh niên thờ ơ với chính trị, ngại nói về lý tưởng, xem nhẹ sinh hoạt tổ chức, coi giá trị cách mạng là "cũ kỹ", "xa rời thực tế". Khi sự thờ ơ ấy kéo dài, nó có thể chuyển thành hoài nghi; khi hoài nghi không được soi sáng bằng tri thức và thực tiễn, nó dễ biến thành phủ định; khi phủ định bị kích động có tổ chức, nó có thể trở thành mảnh đất cho "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nhận thức và hành động.
Trong môi trường số, âm mưu "phi chính trị hóa" thanh niên thường biểu hiện trên ba phương diện chủ yếu sau:
Thứ nhất, sự thao túng nhận thức bằng thông tin sai lệch, thuật toán và các sản phẩm công nghệ mới. Đó là sự thao túng nhận thức bằng thông tin sai, tin giả, hình ảnh giả, giọng nói giả, video giả và các nội dung xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh tụ, phủ nhận thành quả cách mạng. Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, thông tin giả không còn là một mẩu tin đơn lẻ, mà có thể được dựng thành cả "bối cảnh giả", "nhân chứng giả", "cảm xúc giả", làm cho người tiếp nhận khó phân biệt thật - giả nếu thiếu năng lực kiểm chứng.
Thứ hai, làm lệch hệ giá trị của thanh niên bằng lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá nhân và tâm lý hưởng thụ. Trong một bộ phận thanh niên, thành công có lúc bị thu hẹp thành tiền bạc, danh tiếng, lượt theo dõi; tự do bị hiểu lệch thành vô trách nhiệm; phản biện bị đánh tráo thành phủ định sạch trơn; bản lĩnh cá nhân bị biến dạng thành thái độ coi thường cộng đồng. Đây là con đường mềm của "phi chính trị hóa", bởi khi người trẻ chỉ còn quan tâm đến lợi ích riêng, họ dễ thờ ơ trước lợi ích quốc gia - dân tộc, dễ xem nhẹ tổ chức, kỷ luật, pháp luật và trách nhiệm xã hội.
Thứ ba, đánh phá niềm tin phát triển của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình. Khi Đảng, Nhà nước triển khai đồng bộ các nghị quyết, chủ trương chiến lược về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, văn hóa, kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và hội nhập quốc tế, các luận điệu sai trái thường tìm cách gieo rắc tâm lý hoài nghi trong thanh niên. Thủ đoạn quen thuộc là lấy hiện tượng thay bản chất, lấy cá biệt thay phổ biến, lấy khó khăn trước mắt để phủ nhận thành tựu lâu dài. Từ đó, chúng quy kết rằng Việt Nam "không đủ năng lực làm chủ công nghệ", "hội nhập sẽ làm mất bản sắc", "chuyển đổi số chỉ làm gia tăng bất bình đẳng", "giáo dục và y tế không theo kịp thời đại", "người trẻ không có cơ hội phát triển". Thực chất, đây là cách đánh tráo nhận thức nhằm làm suy giảm niềm tin của thanh niên vào tầm nhìn chiến lược của Đảng, làm nhụt ý chí vươn lên của dân tộc và tách người trẻ khỏi vai trò chủ thể trong công cuộc kiến tạo tương lai đất nước.
Hậu quả của "phi chính trị hóa" thanh niên không chỉ là sự thờ ơ chính trị, mà là quá trình làm mờ lý tưởng, suy giảm niềm tin và biến người trẻ thành đối tượng dễ bị dẫn dắt trên không gian mạng. Khi thiếu "sức đề kháng số", một bộ phận thanh niên có thể vô thức chia sẻ tin giả, cổ vũ giọng điệu giễu nhại, phủ định, thậm chí tiếp tay cho các chiến dịch truyền thông sai trái. Năm 2026, Bộ Công an cảnh báo việc sử dụng AI, deepfake để tạo hình ảnh giả, video giả, thông tin giả lan truyền trên nền tảng số đã trở nên phổ biến; các đối tượng có thể giả mạo phát ngôn lãnh đạo, dựng "bằng chứng" giả, tạo cảm xúc phẫn nộ giả nhằm gây nhiễu nhận thức xã hội. Điều đó cho thấy nếu không nhận diện, giáo dục và ngăn chặn kịp thời, "phi chính trị hóa" thanh niên có thể làm suy yếu chất lượng nguồn nhân lực trẻ, giảm sức mạnh của tổ chức Đoàn, Hội và bào mòn nền tảng tinh thần của xã hội.
2.3. Thực tiễn cống hiến của thanh niên là luận cứ bác bỏ quan điểm phủ nhận "Gen đỏ Việt Nam"
Một trong những thủ đoạn quen thuộc của các quan điểm sai trái là gán cho giới trẻ hôm nay những nhãn định kiến như "nhạt lý tưởng", "xa rời truyền thống", "thờ ơ chính trị", "chỉ quan tâm đến bản thân". Cách nhìn ấy phiến diện vì cố tình bỏ qua thực tiễn rộng lớn, nơi hàng triệu thanh niên đang học tập, lao động, sáng tạo, tình nguyện, bảo vệ Tổ quốc, tham gia chuyển đổi số và lan tỏa văn hóa Việt Nam bằng nhiều phương thức mới.
Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước), tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2024 - 2029, đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thanh niên Việt Nam "yêu nước, khát vọng, đoàn kết, tiên phong, sáng tạo, tự tin bước vào kỷ nguyên mới"; đồng thời, còn chỉ rõ: "Đất nước có vững bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình hay không, đến năm 2045 có sánh vai với các cường quốc năm châu như tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh và ước vọng của toàn dân tộc hay không, phụ thuộc rất lớn vào đóng góp của lực lượng thanh niên" [7]. Tinh thần ấy phản ánh nội hàm cô đọng của "Gen đỏ Việt Nam", trong đó "yêu nước" là gốc; "khát vọng" là động lực; "đoàn kết" là phương thức tạo sức mạnh; "tiên phong" là phẩm chất hành động; "sáng tạo" là năng lực phát triển; "tự tin" là tâm thế bước vào kỷ nguyên mới bằng bản lĩnh Việt Nam. Đây là chỉ dẫn quan trọng cho việc bồi đắp "Gen đỏ Việt Nam" bằng hành động thực tiễn.
Trong chuyển đổi số, thanh niên đã và đang chứng minh vai trò xung kích. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, sau một năm thí điểm, cả nước đã có hơn 74.422 tổ công nghệ số cộng đồng với 348.362 thành viên, trong đó lực lượng đoàn viên, thanh niên là nòng cốt [8]. Năm 2025, phong trào "Bình dân học vụ số" đã giúp 7,1 triệu lượt người được tập huấn kỹ năng số; gần 40.000 đội hình với hơn 500.000 tình nguyện viên hỗ trợ 4,2 triệu lượt người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến và sử dụng nền tảng "Mặt trận số" [9]. Hàng nghìn bạn trẻ tham gia các diễn đàn quốc tế, các dự án khởi nghiệp công nghệ, lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc; nhiều người xây dựng thành công các thương hiệu "Make in Vietnam", đóng góp hàng trăm nghìn sáng kiến phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Những con số ấy cho thấy thanh niên không chỉ là người thụ hưởng công nghệ, mà còn là lực lượng đưa công nghệ đến với cộng đồng, góp phần hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia.
Trong đổi mới sáng tạo và lao động sản xuất, nhiều người trẻ đã bước vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, bán dẫn, tự động hóa. Nguyễn Chí Đông, Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2025 trong lĩnh vực lao động sản xuất, là một minh chứng điển hình. Anh đã chủ trì phát triển nền tảng dữ liệu lớn, học máy và hệ thống số liệu thông minh cho Viettel, mang lại doanh thu hàng trăm tỷ đồng và giúp tiết kiệm hàng triệu USD chi phí nhập khẩu công nghệ [10]. Đây là biểu hiện cụ thể của lòng yêu nước trong điều kiện mới bằng năng lực sáng tạo và bằng sản phẩm có ích.
Trong hoạt động xã hội và đời sống cộng đồng, Mùa A Thi, Trưởng bản trẻ người dân tộc Mông ở Điện Biên, đã kịp thời cảnh báo, tổ chức sơ tán 21 hộ với khoảng 90 người ra khỏi khu vực nguy hiểm trong trận lũ quét, sạt lở đất tại bản Háng Pu Xi [11]. Hành động ấy là một luận cứ sống động về trách nhiệm công dân, tinh thần dấn thân và phẩm chất vì cộng đồng của người trẻ Việt Nam.
Trong văn hóa, nghệ thuật và truyền thông số, nhiều nghệ sĩ, nhà sáng tạo nội dung trẻ đã tìm cách đưa chất liệu lịch sử, dân gian, văn hóa Việt Nam vào sản phẩm hiện đại, gần gũi với công chúng trẻ. Như những sản phẩm của Ca sĩ Hòa Minzy với "Bắc Bling", Ca sĩ Phương Mỹ Chi với các dự án âm nhạc dân gian… đã cho thấy hướng đi mới thông qua lan tỏa lịch sử, văn hóa Việt Nam bằng ngôn ngữ hiện đại của công nghiệp văn hóa và nền tảng số.
Những con người ấy có thể hoạt động ở những lĩnh vực rất khác nhau, nhưng họ gặp nhau ở một điểm chung là khát vọng cống hiến cho đất nước bằng năng lực thực chất và trách nhiệm công dân. Đó là minh chứng sinh động cho "Gen đỏ Việt Nam" trong năng lực, trách nhiệm và hành động cống hiến của thanh niên hôm nay. Chính thực tiễn ấy là luận chứng mạnh mẽ nhất khẳng định nếu được định hướng đúng, tổ chức tốt và trao cơ hội hành động thực chất, thanh niên Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng số, vừa làm chủ công nghệ, vừa bảo vệ nền tảng tinh thần của dân tộc trong kỷ nguyên mới.
Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận rằng trong thanh niên Việt Nam vẫn còn những hạn chế đáng lo ngại. Một bộ phận thanh niên có biểu hiện phai nhạt lý tưởng, thiếu nền tảng lịch sử - chính trị, hạn chế kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin trên không gian mạng; dễ bị tác động bởi lối sống thực dụng, tâm lý hưởng thụ, xu hướng lệch chuẩn; ngại sinh hoạt tổ chức, ngại dấn thân, thiếu ý thức trách nhiệm công dân và chưa chủ động tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Những hạn chế ấy đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới công tác giáo dục lý tưởng, rèn luyện bản lĩnh chính trị và bồi đắp "sức đề kháng số" cho thanh niên trong kỷ nguyên mới.
2.4. Giải pháp bồi đắp "Gen đỏ Việt Nam" thành sức mạnh hành động trên mặt trận tư tưởng số
Trước yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: "Công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc" [12]. Nhận định đó cho thấy xây dựng, bồi dưỡng và phát huy thanh niên không chỉ là nhiệm vụ của riêng tổ chức Đoàn, Hội, mà là vấn đề chiến lược của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị và toàn xã hội. Đặt trong yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số, bồi đắp "Gen đỏ Việt Nam" không thể là công việc phong trào theo đợt, càng không thể chỉ dừng ở tuyên truyền một chiều. Đây là quá trình giáo dục, tổ chức, rèn luyện, tạo môi trường và trao cơ hội hành động cho thanh niên. Theo đó, cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:
Thứ nhất, đổi mới giáo dục lý tưởng cách mạng theo hướng thuyết phục bằng lý luận, thực tiễn và đối thoại. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: "Tăng cường giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ, hình thành chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới" [13]. Thanh niên hôm nay không thiếu thông tin; điều họ cần là khả năng hiểu đúng, lựa chọn đúng và tin vào những giá trị đúng. Vì vậy, giáo dục lý tưởng không thể nặng khẩu hiệu, xa đời sống hoặc áp đặt một chiều. Cần đưa những vấn đề người trẻ đang quan tâm như việc làm, khởi nghiệp, AI, dữ liệu cá nhân, văn hóa mạng, chủ quyền số, tin giả, an ninh phi truyền thống, trách nhiệm công dân vào nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng. Khi lý tưởng được đặt trong chính những câu hỏi của đời sống hôm nay, thanh niên sẽ thấy lý tưởng không xa vời, mà gắn với lựa chọn nghề nghiệp, lối sống và trách nhiệm hằng ngày.
Thứ hai, xây dựng "sức đề kháng số" như một năng lực công dân thiết yếu. Trong môi trường số, bản lĩnh chính trị không chỉ là thái độ kiên định, mà còn là năng lực kiểm chứng thông tin, phát hiện thao túng cảm xúc, nhận diện tin giả, phân biệt phản biện xây dựng với phủ định cực đoan, biết tranh luận văn minh và biết dừng lại trước khi chia sẻ điều chưa được kiểm chứng. Theo đó, cần: "Phát huy vai trò nền tảng của văn hoá trong việc hình thành bản lĩnh, "sức đề kháng" trước các tác động phức tạp và lệch chuẩn của văn hoá ngoại lai; giữ gìn thuần phong mỹ tục, vun đắp niềm tự hào và khát vọng cống hiến vì sự phát triển của đất nước" [14]. Đồng thời, đưa giáo dục truyền thông số, kỹ năng an toàn thông tin, kỹ năng kiểm chứng nguồn tin, đạo đức sử dụng AI và trách nhiệm pháp lý trên không gian mạng vào hoạt động của nhà trường, tổ chức Đoàn, Hội, câu lạc bộ thanh niên và các nền tảng học tập số.
Thứ ba, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn, Hội như "hạ tầng mềm" của thế trận tư tưởng số. Trong bài Phát biểu tại Đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh 6 trọng tâm, trong đó có việc phải: "đổi mới phương thức hoạt động đoàn thể, chống "hình nón ngược" giữa Trung ương và cơ sở" [15]. Do vậy, mỗi chi đoàn, chi hội, câu lạc bộ, đội hình thanh niên có thể trở thành một điểm tạo nội dung tích cực; mỗi đoàn viên, hội viên có thể là một kênh lan tỏa thông tin đúng, đẹp, có ích; mỗi phong trào có thể được chuyển hóa thành sản phẩm truyền thông số hấp dẫn. Muốn vậy, cần xây dựng các đội hình thanh niên có năng lực viết, nói, thiết kế, quay dựng video, làm podcast, infographic, dữ liệu trực quan; biết kể chuyện lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam bằng ngôn ngữ gần gũi với người trẻ nhưng vẫn giữ vững định hướng chính trị.
Thứ tư, kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống", trong đó "xây" phải đi trước một bước. Đảng ta xác định: "nhận thức và xử lý hài hoà, hiệu quả các mối quan hệ nội tại của văn hóa: Giữa "xây" và "chống"; truyền thống và hiện đại; dân tộc và quốc tế; bảo tồn và phát triển; đại chúng và bác học; đời sống thực và không gian số; dữ liệu mở và bảo đảm an ninh, chủ quyền văn hóa số" [16]. Theo đó, "chống" là phản bác tin giả, quan điểm sai trái, luận điệu thù địch, hành vi xuyên tạc lịch sử, xúc phạm danh dự dân tộc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng. Nhưng nếu chỉ "chống" mà không "xây" dòng thông tin tích cực đủ mạnh, không gian mạng sẽ luôn có khoảng trống cho cái xấu chiếm lĩnh. Vì vậy, cần hình thành các "vùng xanh thông tin" cho thanh niên như thư viện số về lịch sử, văn hóa, pháp luật, chủ quyền; diễn đàn đối thoại chính sách; kho học liệu về kỹ năng số; mạng lưới người trẻ sáng tạo nội dung tích cực; kênh thông tin chính thống nhanh, dễ hiểu, có khả năng tương tác và phản hồi.
Thứ năm, trao quyền và giao việc thực chất để thanh niên được rèn luyện trong nhiệm vụ lớn của đất nước. Không thể xây dựng bản lĩnh tư tưởng chỉ bằng lời kêu gọi mà phải qua trải nghiệm, trách nhiệm và "Chuyển từ phong trào hình thức sang kết quả thực chất, dựa trên dữ liệu, số liệu" [17]. Khi thanh niên được tham gia chuyển đổi số cộng đồng, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn mới, giữ gìn văn hóa, bảo vệ chủ quyền số và phản bác thông tin sai trái, thù địch họ sẽ tự hình thành ý thức về vai trò của mình trong sự phát triển của đất nước. Mỗi phong trào thanh niên cần có mục tiêu cụ thể, sản phẩm cụ thể, chỉ số đánh giá cụ thể, tránh hình thức, tránh phong trào hóa ngắn hạn.
Thứ sáu, xác định nêu gương là phương thức giáo dục có sức thuyết phục đặc biệt. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: "Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền" [18]. Trong giáo dục thanh niên, tấm gương không chỉ là những nhân vật lớn, mà còn là người trẻ bình dị mà biết làm điều đúng, người cán bộ Đoàn dám đổi mới, người kỹ sư tạo sản phẩm có ích, người chiến sĩ bảo vệ biên cương, người sáng tạo nội dung lan tỏa văn hóa Việt Nam, người tình nguyện viên giúp dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến. Khi tấm gương thật được kể bằng ngôn ngữ thật, thanh niên sẽ nhìn thấy lý tưởng trong đời sống, thay vì chỉ nghe lý tưởng trong khẩu hiệu.
Thứ bảy, tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn, Hội, cơ quan báo chí, nền tảng số và lực lượng chuyên trách bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo nhấn mạnh phải: "Phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong giáo dục, đào tạo" [19]. Do đó, không một chủ thể đơn lẻ nào có thể bảo vệ thanh niên trước những tác động phức tạp của không gian mạng. Gia đình tạo nền đạo đức; nhà trường trang bị tri thức và phương pháp; Đoàn, Hội tổ chức môi trường rèn luyện; báo chí chính thống cung cấp thông tin đáng tin cậy; lực lượng chuyên trách nhận diện và xử lý thông tin xấu độc; bản thân thanh niên là chủ thể tự giáo dục và tự bảo vệ mình. Sự phối hợp ấy phải thường xuyên, linh hoạt, dựa trên dữ liệu, sát với tâm lý thanh niên và có khả năng phản ứng nhanh trước các tình huống truyền thông mới.
3. Kết luận
"Gen đỏ Việt Nam" là cách gọi giàu hình tượng, nhưng nội hàm của nó phải được hiểu một cách khoa học. Đó là sự kết hợp giữa lòng yêu nước, niềm tin chính trị, bản lĩnh văn hóa, năng lực số và trách nhiệm công dân của thanh niên Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Bồi đắp "Gen đỏ" thực chất là xây dựng một thế hệ trẻ có khả năng nhận diện đúng, lựa chọn đúng, hành động đúng và dám bảo vệ điều đúng trong môi trường thông tin nhiều biến động.
Trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay, thanh niên vừa là đối tượng cần được chăm lo, định hướng, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia xây dựng không gian mạng lành mạnh, lan tỏa giá trị tích cực và phản bác quan điểm sai trái, thù địch. Vì vậy, bồi đắp "Gen đỏ Việt Nam" trong kỷ nguyên mới là nhiệm vụ chiến lược của công tác tư tưởng, công tác thanh niên và công tác xây dựng con người Việt Nam. Đó là cách giữ cho mạch nguồn yêu nước chảy tiếp trong ngôn ngữ của thời đại số; là cách để thế hệ trẻ không chỉ "đứng vững" trước thông tin sai trái, mà còn chủ động tạo ra ánh sáng tri thức, văn hóa và trách nhiệm trên không gian mạng. Khi "Gen đỏ Việt Nam" được bồi đắp bằng lý tưởng, tri thức và hành động, thanh niên Việt Nam sẽ có khả năng biến tình yêu nước thành năng lực phát triển, biến niềm tin thành trách nhiệm, biến khát vọng thành sản phẩm cụ thể góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.
Tài liệu tham khảo:
[1] V.I. Lênin (1977), Toàn tập, Tập 41, Nxb Tiến bộ, Mát-xcơ-va, tr. 354.
[2] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 216.
[3] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 13, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 298.
[4] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 143.
[5], [13] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 61, tr. 273.
[6] DataReportal (2025), Digital 2026: Vietnam, https://datareportal.com/reports/digital-2026-vietnam, truy cập ngày 28-5-2026.
[7] Tô Lâm (2024), Phát biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam lần thứ IX, Báo Điện tử Chính phủ, ngày 18-12-2024, https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-to-lam-tai-dai-hoi-dai-bieu-toan-quoc-hoi-lien-hiep-thanh-nien-viet-nam-lan-thu-ix-102241218204130301.htm.
[8] Bộ Khoa học và Công nghệ (2023), "Tổng kết thí điểm một năm triển khai Tổ công nghệ số cộng đồng, Cổng thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ, ngày 16-6-2023, https://mst.gov.vn/tong-ket-thi-diem-mot-nam-trien-khai-to-cong-nghe-so-cong-dong-197159015.htm.
[9] Dương Triều (2025), "Thanh niên là lực lượng tiên phong trong khoa học, công nghệ và chuyển đổi số", Sinh viên Việt Nam, ngày 23-9-2025.
[10] Công luận (2026), "Lộ diện 10 Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu 2025", ngày 20-3-2026.
[11] VietnamPlus (2026), "Soi thành tích khủng của các Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu 2025", ngày 23-3-2026.
[12] Tô Lâm (2025), "Tương lai cho thế hệ vươn mình", Báo Điện tử Chính phủ, ngày 25-3-2025, https://baochinhphu.vn/tuong-lai-cho-the-he-vuon-minh-102250324212853694.htm.
[14], [16] Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam, Hà Nội, tr. 8, tr. 2.
[15], [17] Tô Lâm. (2025), Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030, Báo Điện tử Chính phủ, ngày 23-9-2025, https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-to-lam-tai-dai-hoi-dai-bieu-mat-tran-to-quoc-viet-nam-lan-thu-nhat-nhiem-ky-20252030-102250923112306025.htm.
[18] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 284.
[19] Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Hà Nội, tr. 2.
Đại úy Trương Quốc Việt - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Đại úy Trương Quang Thiên - Quân khu 5, Bộ Quốc phòng
Đại úy Trần Thanh Tùng - Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam