Phải đổi mới tư duy và hành động, chủ động nắm bắt kịp thời, tận dụng hiệu quả các cơ hội của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư gắn với quá trình hội nhập quốc tế để cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển kinh tế số, xã hội số và coi đây là nhân tố quyết định nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh.
Chuyển đổi số đã, đang và sẽ tác động to lớn đến hoạt động giáo dục, đào tạo ở các cơ sở giáo dục Cao đẳng, Đại học hiện nay. Vì vậy, đây là đòi hỏi cấp thiết phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu cao của quá trình chuyển đổi số Quốc gia trong tình hình mới. Thời gian qua, lãnh đạo Nhà trường đã quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về giáo dục và đào tạo, đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW: "Chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo", tích cực đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp giảng dạy, trong đó bước đầu ứng dụng một số nội dung chuyển đổi số vào giảng dạy, trong đó có công tác giáo dục quốc phòng - an ninh. Để bồi dưỡng năng lực số cho giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh ở Trường Cao đẳng kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa Vũng Tàu cần chú trọng về năng lực sử dụng công nghệ (công cụ, nền tảng số), kỹ năng dạy học số (tương tác, giảng dạy trực tuyến, thiết kế bài giảng E-learning), tư duy số (sử dụng AI, đảm bảo an toàn thông tin) và năng lực quản lý số trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện, kết hợp với việc sử dụng chính công nghệ số trong quá trình đào tạo để nâng cao chất lượng giảng dạy và hiệu quả học tập, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên số. Đội ngủ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh về cơ bản đã nhận thức rẩt sâu sắc về vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của công nghệ số trong đổi mới nội dung, phương pháp dạy học. Do đó, đã chủ động nghiên cứu, tiếp cận và sử dụng khá tốt các công cụ công nghệ phục vụ bài giảng, như: AI, Chat GPT, các phần mềm mô phỏng,… vào giảng dạy giáo dục quốc phòng - an ninh; bước đầu sử dụng các nền tảng học tập trực tuyến, như: Google Meet, Zoom, hệ thống LMS nội bộ. Các giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh đã tích cực, trách nhiệm tham gia các khóa bồi dưỡng do nhà trường hoặc các đơn vị quân đội phối hợp tổ chức, từ đó dần hình thành năng lực cơ bản trong ứng dụng công nghệ vào giảng dạy lý thuyết và thực hành của môn giáo dục quốc phòng - an ninh.
Tuy nhiên, việc ứng dụng chuyển đổi số, công nghệ số trong giảng dạy của đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh ở Trường Cao đẳng kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa Vũng Tàu vẫn còn những hạn chế nhất định, như: Nhận thức của một số cấp uỷ các cấp về công tác lãnh đạo, chỉ đạo ứng dụng công nghệ số vào giảng dạy chưa đầy đủ; khả năng ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy của một bộ phận giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh trong nhà trường còn hạn chế, khai thác thiết bị công nghệ thông tin chưa tối ưu, xây dựng cơ sở dữ liệu, số hóa bài giảng, tài liệu còn ít,… nên chất lượng giảng dạy của một số giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh hiệu quả chưa cao. Từ đó, đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đổi mới hoạt động giảng dạy giáo dục quốc phòng - an ninh ở Trường Cao đẳng kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa Vũng Tàu theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, công nghệ số, phát huy cao độ năng lực tư duy sáng tạo, tạo điều kiện học tập mọi nơi, mọi lúc cho người học. Theo đó, công nghệ số là một nhiệm vụ mới, đòi hỏi phải được thực hiện đồng bộ, quyết liệt, trong đó nhân tố năng lực số của đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh ở Nhà trường phải được đặt lên trước hết. Để đạt được mục tiêu ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy, cần thiết phải bồi dưỡng năng lực công nghệ số cho đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng- an ninh của Nhà trường hiện nay.
Năng lực công nghệ số là một trong những yếu tố không chỉ nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ cho đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học. Công nghệ số là quá trình đổi mới, sáng tạo, tích luỹ kiến thức, kinh nghiệm để giúp từng giảng viên hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao, đồng thời từng bước hình thành, phát triển, hoàn thiện những phẩm chất, năng lực của một công dân số, công dân toàn cầu trong tương lai. Do vậy, việc bồi dưỡng năng lực công nghệ số cho đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh ở Trường Cao đẳng kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa Vũng Tàu là tổng thể chủ trương, nội dung, hình thức, biện pháp của các tổ chức, lực lượng tham gia cùng với sự nỗ lực cá nhân nhằm bổ sung, cập nhật kiến thức, kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo công nghệ số giúp từng giảng viên quán triệt, triển khai, tổ chức thực hiện nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học trên các nền tảng công nghệ số, đáp ứng mục tiêu xây dựng Nhà trường thông minh trong tình hình mới.
Theo đó, thời gian tới cần thực hiện một số yêu cầu cơ bản trong việc bồi dưỡng năng lực công nghệ số cho đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh ở Trường Cao đẳng kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa Vũng Tàu như sau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức của giảng viên về vai trò của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy giáo dục quốc phòng - an ninh
Đây là yêu cầu quan trọng nhất, quyết định đến tính tích cực, chủ động, sáng tạo của đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh trong nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ số vào giảng dạy. Nghị quyết số 3488-NQ/TW chỉ rõ: "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quân đội là một giải pháp đột phá quan trọng hàng đầu, là mũi nhọn tiên phong góp phần xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại".
Trên cơ sở đó, Trường Cao đẳng kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa Vũng Tàu cần tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng làm cho giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh nhận thức đúng đắn, sâu sắc quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nhất là vai trò của công nghệ số đối với sự đổi mới toàn diện về nội dung, phương pháp dạy học theo hướng hiện đại.
Đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh cần thấy được sự cần thiết phải ứng dụng công nghệ số vào bồi dưỡng năng lực ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy giáo dục quốc phòng - an ninh và đối với sự nghiệp giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, đấu tranh tư tưởng lý luận. Theo đó, Trường Cao đẳng kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa Vũng Tàu cần tổ chức tuyên truyền, học tập sâu rộng, thường xuyên lồng ghép trong các chương trình giáo dục chính trị, trong sinh hoạt chi bộ. Mỗi giảng viên cần hiểu rõ ứng dụng công nghệ số không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nhiệm vụ chính trị gắn với sứ mệnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, chuyển đổi số trong các cơ sở giáo dục - đào tạo nói chung và nhà trường nói riêng góp phần xây dựng Nhà trường thông minh.
Song song với đó, công tác giáo dục tư tưởng cần tập trung khơi dậy khát vọng công hiến, tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, ý thức nghề nghiệp và lòng tự hào về sứ mệnh của người giảng viên giáo dục quốc phòng – an ninh trong thời đại mới. Đây sẽ là nguồn nội lực quan trọng để giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh ở nhà trường vượt qua khó khăn, chủ động học hỏi và ứng dụng thành tựu công nghệ vào hoạt động giảng dạy.
Thứ hai, nội dung, phương thức bồi dưỡng năng lực ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy của đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh phải thường xuyên, toàn diện, đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm
Đây là nội dung cấp thiết nhằm tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển năng lực chuyên môn, kỹ thuật số, phương pháp sư phạm mới của đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh, đáp ứng xu thế hiện đại hóa giáo dục, đào tạo trong các trường cao đẳng, đại học hiện nay. Để nâng cao hiệu quả bồi dưỡng năng lực ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy cho đội ngũ giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh ở Trường Bà Rịa - Vũng Tàu, việc xây dựng và tổ chức triển khai nội dung, biện pháp bồi dưỡng cần được thực hiện theo hướng thường xuyên, toàn diện, đồng bộ, phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và chiến lược phát triển nhà trường thông minh, hiện đại.
Trước hết, nội dung các chương trình bồi dưỡng cần được cập nhật theo hướng gắn chặt với thực tiễn giảng dạy, phù hợp với từng nhóm đối tượng học viên theo lĩnh vực chuyên môn, bảo đảm hài hòa giữa kiến thức cơ bản và kỹ năng ứng dụng chuyên sâu. Các nội dung cần chú trọng gồm: kiến thức nền tảng về công nghệ số, các kỹ năng sử dụng phần mềm quản lý học tập (LMS), xây dựng học liệu số, thiết kế bài giảng điện tử, vận hành lớp học trực tuyến, bảo mật dữ liệu và thông tin cá nhân, khai thác trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu học tập khi học môn giáo dục quốc phòng – an ninh. Ngoài ra, cần tăng cường các nội dung thực hành ứng dụng công nghệ số để giảng viên giảng dạy giáo dục quốc phòng - an ninh có cơ hội trải nghiệm, rèn luyện kỹ năng và từng bước làm chủ công nghệ.
Về phương thức tổ chức bồi dưỡng cần đa dạng hóa, kết hợp giữa tập huấn tập trung, trực tuyến, học tập qua trải nghiệm thực tế, hội thảo chuyên đề, tọa đàm học thuật. Tổ chức các buổi mô phỏng hoạt động dạy học ứng dụng công nghệ vào môn học quốc phòng - an ninh. Đồng thời, Nhà trường cần xây dựng kế hoạch, chương trình đưa giảng viên giảng dạy môn giáo dục quốc phòng – an ninh tham quan các nhà trường trong quân đội có mô hình ứng dụng công nghệ số vào giảng dạy hiệu quả, có tính thực tiễn cao. Những hình thức này vừa giúp tăng cường tính tương tác, vừa giúp nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng thực hành.
Thứ ba, tăng cường xây dựng môi trường sự phạm số khuyến khích sáng tạo và tự bồi dưỡng năng lực ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy của giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh ở Nhà trường.
Môi trường sự phạm số ở Nhà trường là yếu tố trọng tâm quyết định đến chất lượng và hiệu quả phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy: "Thể chế, nhân lực, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung trọng tâm, cốt lõi"4. Theo đó, Nhà trường cần phải đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị công nghệ thông tin, hạ tầng mạng, kết nối mạng, nền tảng học trực tuyến, phần mềm mô phỏng, phòng học thông minh,… bảo đảm kết nối đồng bộ, thông suốt tạo điều kiện cho giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh thực hành, thử nghiệm, giảng dạy thực tế với công nghệ mới. Việc tiếp cận thiết bị hiện đại không chỉ giúp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là động lực để giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh tích cực tự học, tự nghiên cứu, phát triển chuyên môn liên tục.
Nhà trường cần đưa tiêu chí ứng dụng công nghệ số vào giảng dạy giáo dục quốc phòng - an ninh, nghiên cứu khoa học trở thành một tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị của giảng viên hằng năm. Đồng thời, thường xuyên kiểm tra, giám sát, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, biểu dương kịp thời những mô hình hiệu quả, cá nhân tiêu biểu để tạo sự lan tỏa tích cực trong toàn Nhà trường. Chủ động xây dựng cơ chế thi đua, khen thưởng, động viên kịp thời những cá nhân có sáng kiến, giải pháp mới, các bài giảng giáo dục quốc phòng - an ninh số hiệu quả, góp phần đổi mới công tác giảng dạy. Đồng thời, có chính sách khuyến khích giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh tham gia nghiên cứu khoa học, viết bài báo chuyên đề, thực hiện đề tài ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy chuyên ngành.
Bên cạnh đó, cần phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo giảng viên giáo dục quốc phòng - an ninh trong tựu bồi dưỡng, rèn luyện ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy giáo dục quốc phòng - an ninh không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sư phạm của Nhà trường, thúc đẩy quá trình xây dựng nhà trường thông minh, "giảng viên số".
Nguyễn Thị Chung - Trường Cao đẳng kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa Vũng Tàu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban Chấp hành Trung ương (2019). Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
2. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội, 2024.
4. Bộ Thông tin và Truyền thông, Cẩm nang chuyển đổi số, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2021.
5. Bộ Giáo dục - đào tạo, Công văn 5835/BGDĐT-KHCNTT: Hướng dẫn nhiệm vụ công nghệ thông tin, chuyển đổi số, thống kê giáo dục năm học 2025 -2026, tập trung vào dạy - học số, Hà Nội, 2025.