Tranh cổ động ngày pháp luật Việt Nam. Ảnh: Chinhphu.vn
Ngày Pháp luật được tổ chức nhằm tôn vinh Hiến pháp và pháp luật, đề cao giá trị của Hiến pháp và pháp luật trong Nhà nước pháp quyền, giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật cho mọi người trong xã hội. Với ý nghĩa đó, thời gian qua, các cơ quan, đơn vị cơ sở trong toàn quân đã tích cực triển khai hưởng ứng, thực hiện ngày pháp luật với nhiều hoạt động, mang lại hiệu quả thiết thực trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, góp phần xây dựng ý thức học tập, công tác theo pháp luật Nhà nước, kỷ luật quân đội, quy định của đơn vị, trực tiếp tạo động lực để mỗi cán bộ, chiến sĩ phấn đấu, rèn luyện xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Ngày Pháp luật có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, hướng mọi tổ chức, cá nhân tính tích cực tham gia với hành vi, thái độ xử sự pháp luật đúng đắn, đề cao quyền cũng như trách nhiệm, nghĩa vụ của cá nhân công dân trong học tập, tìm hiểu pháp luật và tự giác chấp hành pháp luật. Qua đó, góp phần nâng cao ý thức và niềm tin pháp luật, từng bước xây dựng và củng cố các giá trị văn hóa pháp lý trong cuộc sống xã hội. Đồng thời, đây còn là mô hình để vận động, khuyến khích, kêu gọi toàn thể nhân dân chung sức, đồng lòng vì sự nghiệp xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát huy triệt để tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc cùng tích cực hành động vì một Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, Ngày Pháp luật cũng là một trong những chế định quan trọng đặt tiền đề cho việc đổi mới tổ chức thực hiện công tác này. Ngày pháp luật được tổ chức nhằm tạo bước phát triển mới trong việc nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật - một bộ phận của công tác giáo dục chính trị tư tưởng và là nhiệm vụ thường xuyên của toàn bộ hệ thống chính trị, các cấp, các ngành với mục tiêu cuối cùng là hỗ trợ và tạo điều kiện để mọi cá nhân, tổ chức biết sử dụng pháp luật làm phương tiện, công cụ bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của mình, của Nhà nước và xã hội.
Năm 2013 là năm đầu tiên Luật Phổ biến giáo dục pháp luật (2012) có hiệu lực thi hành, cũng là năm đầu tiên, ngày 9/11 trở thành Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và được tổ chức thống nhất trên quy mô toàn quốc. Đây là năm đánh dấu một sự kiện rất quan trọng trong đời sống chính trị - pháp lý của đất nước, đó là việc toàn dân tích cực tham gia đóng góp ý kiến xây dựng Hiến pháp (sửa đổi), bản Hiến pháp của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Chính vì thế, Ngày Pháp luật càng có ý nghĩa đặc biệt, vừa là sự tiếp nối đợt sinh hoạt chính trị, pháp lý sâu rộng, vừa tăng cường, nâng cao ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân.
Qua 8 năm quán triệt, tích cực hưởng ứng, Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã và đang thẩm thấu trong đời sống mỗi quân nhân, trở thành sự kiện chính trị - pháp lý quan trọng của đất nước, ngày hội của toàn dân, đóng góp tích cực vào việc nâng cao ý thức thượng tôn Hiến pháp và pháp luật của cán bộ và chiến sĩ. Mục tiêu của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong Quân đội là nhằm trang bị cho cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên chức quốc phòng, người lao động kiến thức cơ bản về pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội và tạo sự chuyển biến tích cực về môi trường pháp lý, nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật, xây dựng nền nếp chính quy trong toàn quân. Thông qua đó, làm cho các văn bản pháp luật được quán triệt sâu sắc, đi vào cuộc sống và mọi hoạt động của bộ đội; văn hóa pháp luật trở thành nếp sống đẹp trong các cơ quan, đơn vị. Đồng thời, nâng tầm nhận thức, trách nhiệm, hành vi, ứng xử của bộ đội trong các nhiệm vụ và các mối quan hệ công tác, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của Quân đội, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Nhận thức rõ điều đó, thời gian qua, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong Quân đội đã được cấp ủy, chỉ huy các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện chặt chẽ, nghiêm túc, có trọng tâm, trọng điểm với tính chất đặc thù của hoạt động quân sự, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị và đối tượng quản lý. Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật các cấp thường xuyên được kiện toàn, củng cố cả về nhân sự, cơ cấu và chất lượng; tích cực, chủ động tham mưu cho cấp ủy, chỉ huy lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện đầy đủ, kịp thời, có chất lượng các đề án, chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật. Đồng thời, tăng cường kiểm tra công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và tình hình chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội đối với các cơ quan, đơn vị trong toàn quân. Công tác bồi dưỡng, chuẩn hóa đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật được quan tâm đúng mức. Nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật tập trung vào Hiến pháp năm 2013, Luật Biển Việt Nam, Luật Đất đai, pháp luật về quân sự, quốc phòng, bảo vệ an ninh biên giới quốc gia và các quy định liên quan đến lĩnh vực chuyên môn.
Qua thực tiễn tiến hành, xuất hiện nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo, hiệu quả, như: tuyên truyền, phổ biến qua mạng internet, mạng Misten trong Quân đội, cổng thông tin điện tử; giới thiệu bằng trình chiếu kết hợp hình ảnh, phim tư liệu; sân khấu hóa, lồng ghép với biểu diễn văn hóa - văn nghệ; “Tổ tư vấn tâm lý, pháp lý quân nhân”; “Mỗi tuần một điều luật”, “Mỗi ngày một câu hỏi pháp luật”, Tủ sách pháp luật,... đã phát huy tác dụng ở nhiều đơn vị. Các cơ quan, đơn vị đã gắn công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật với giáo dục chính trị tư tưởng, huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật và mọi hoạt động của đơn vị, đặc biệt là đã gắn với việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh theo 5 chuẩn mực “Bộ đội Cụ Hồ” và các cuộc vận động, các phong trào thi đua nên có sức lan tỏa mạnh mẽ, tác động trực tiếp đến ý thức, văn hóa pháp luật của mỗi quân nhân. Qua đó, ý thức chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội của cán bộ, chiến sĩ có nhiều chuyển biến tiến bộ; các vụ việc, số người vi phạm năm sau giảm hơn năm trước, tình hình tư tưởng các đơn vị trong toàn quân ổn định, góp phần nâng cao sức mạnh của Quân đội, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc, giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn cả nước.
Những năm tới, tình hình an ninh chính trị thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, khó dự báo. Trong nước, các thế lực thù địch không ngừng chống phá ta về mọi mặt; đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo còn diễn ra gay gắt, chứa đựng nhiều yếu tố dễ gây mất ổn định. Tình hình vi phạm, tội phạm và mặt trái của xã hội tiếp tục tác động xấu đến tâm tư, tình cảm và nhận thức của cán bộ, chiến sĩ. Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật thực hiện trong bối cảnh công nghệ thông tin, mạng xã hội phát triển mạnh mẽ; hệ thống pháp luật nói chung, pháp luật về quân sự, quốc phòng nói riêng đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện.
Trong khi đó, nhiệm vụ xây dựng Quân đội đặt ra yêu cầu ngày càng cao; mục tiêu đến năm 2025 cơ bản hoàn thành việc điều chỉnh tổ chức biên chế theo hướng tinh, gọn, mạnh; đến năm 2030 xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, một số quân chủng, binh chủng, lực lượng hiện đại; phấn đấu từ năm 2030 xây dựng Quân đội hiện đại. Để đạt mục tiêu trên, cần thực hiện đồng bộ các nội dung, biện pháp, trong đó đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, chiến sĩ là một trong những biện pháp hết sức quan trọng với những nội dung cụ thể sau:
Một là, cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị các đơn vị cần tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật
Cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị các đơn vị tiếp tục nghiên cứu, quán triệt, thực hiện nghiêm túc các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nhất là Kết luận số 80-KL/TW, ngày 20/6/2020 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW, ngày 09/12/2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân và Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, v.v. Trên cơ sở đó, làm cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhận thức đúng vị trí, vai trò của công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đối với việc hình thành ý thức, văn hóa pháp luật của quân nhân và nhân dân; sự cần thiết phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành và cán bộ, đảng viên đối với công tác quan trọng này.
Trên cơ sở nhận thức đúng, làm chuyển biến về hành động, tính tự giác trong chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội, hạn chế các vụ việc vi phạm, nhất là các vụ việc nghiêm trọng. Cấp ủy các cấp thường xuyên gắn công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật với công tác giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng và các biện pháp hành chính, xây dựng môi trường văn hóa quân sự, tạo điều kiện thuận lợi cho mỗi quân nhân phấn đấu, rèn luyện. Thường xuyên tổ chức tập huấn cho báo cáo viên pháp luật trong toàn quân về những nội dung pháp luật mới và tiếp tục đưa Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật vào chương trình học tập tại chức cho cán bộ, chiến sĩ. Để công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật mang hiệu quả thiết thực, cấp ủy, tổ chức đảng các cấp phải coi đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo; ra nghị quyết chuyên đề hoặc lồng ghép trong nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ giai đoạn và thường kỳ. Các cơ quan, đơn vị căn cứ đặc điểm đơn vị, cụ thể hóa, xây dựng kế hoạch thực hiện ở cấp mình cho phù hợp.
Hai là, xác định nội dung trọng tâm, lựa chọn hình thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với từng đối tượng, cơ quan, đơn vị, địa bàn đóng quân.
Trên cơ sở nội dung, chương trình giáo dục chung, cần bám sát đặc điểm, nhiệm vụ của từng đối tượng và sự phát triển của thực tiễn xây dựng Quân đội, tăng cường quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc để xác định nội dung cho phù hợp. Theo đó, đối với sĩ quan, học viên các học viện, nhà trường sĩ quan cần trang bị kiến thức lý luận chung về nhà nước và pháp luật; pháp luật về quốc phòng, an ninh, kinh tế, hành chính và các văn bản pháp luật liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực, địa bàn công tác. Các đối tượng còn lại được phổ biến, giáo dục các quy định của pháp luật về quân sự, quốc phòng, các văn bản pháp luật thuộc chuyên ngành công tác và văn bản liên quan đến việc rèn luyện, chấp hành chế độ quy định của bộ đội. Đối với nhân dân trên địa bàn đóng quân, giới thiệu các quy định của pháp luật về quốc phòng, an ninh, bảo vệ an ninh biên giới quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và các quy định pháp luật khác liên quan đến các quan hệ xã hội phổ biến hằng ngày.
Các đơn vị trong toàn quân cần chú trọng đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với tình hình đơn vị, đặc điểm tâm lý cán bộ, chiến sĩ. Hưởng ứng sôi nổi Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (09/11) hằng năm và thực hiện mô hình “Ngày Pháp luật hằng tháng” trong Quân đội với nhiều nội dung, hình thức sinh động, bổ ích, có tác dụng giáo dục cao. Phát huy hiệu quả của tủ sách pháp luật và phải thường xuyên cập nhật, bổ sung sách mới, nội dung mới về pháp luật để bộ đội nghiên cứu. Đồng thời, chủ động lồng ghép vào các buổi sinh hoạt của bộ đội, sinh hoạt của các tổ chức đoàn thể, tạo nguồn kiến thức tổng hợp về pháp luật tác động tích cực đến ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.
Ba là, đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đặc thù của các đơn vị Quân đội.
Các cơ quan, đơn vị cần rà roát nắm chắc tình hình đội ngũ giáo viên, báo cáo viên pháp luật cả về số lượng, chất lượng và hướng sử dụng tiếp. Trên cơ sở đó, tiến hành bồi dưỡng, tập huấn, trang bị kiến thức cần thiết về pháp luật và năng lực hoạt động thực tiễn tiến hành tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho đội ngũ này đảm bảo cho họ luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ. Việc bồi dưỡng theo hướng gửi đi đào tạo tại các nhà trường trong và ngoài Quân đội về chuyên ngành pháp luật hoặc bồi dưỡng tại chức với tinh thần cấp trên bồi dưỡng cấp dưới, động viên cán bộ tự bồi dưỡng nâng cao trình độ. Tiếp tục thực hiện chủ trương tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp khá, giỏi tại các trường chuyên ngành luật để đào tạo thành giảng viên, giáo viên bộ môn Nhà nước và Pháp luật trong các học viện, nhà trường và cán bộ công tác tại các cơ quan tư pháp, thanh tra, pháp chế trong Quân đội. Đồng thời, lựa chọn cán bộ có đủ phẩm chất, năng lực cử đi đào tạo tại các trường đại học có chuyên ngành luật; thường xuyên tổ chức hội thi báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật, nhất là cấp trực thuộc Bộ Quốc phòng để trau dồi kinh nghiệm, học tập lẫn nhau trên lĩnh vực pháp luật.
Bốn là, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và xã hội hóa hoạt động này.
Các cấp cần quan tâm đầu tư phương tiện, trang thiết bị, cơ sở vật chất, bố trí nguồn kinh phí bảo đảm cho công tác giáo dục chính trị, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật hoạt động hiệu quả. Đồng thời, làm tốt công tác xã hội hóa tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật bằng việc huy động nguồn lực từ các tổ chức, lực lượng, doanh nghiệp để họ cùng tham gia và chia sẻ trách nhiệm. Ngoài phần kinh phí hằng năm Bộ Quốc phòng phân bổ, các cơ quan, đơn vị cần chủ động về kinh phí hoạt động từ nguồn thu tăng gia sản xuất; các đơn vị hạch toán kinh doanh cần trích một phần lợi nhuận cho hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Định kỳ, cấp ủy, người chỉ huy tập trung lãnh đạo, chỉ đạo công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; gắn kiểm tra thường xuyên với kiểm tra đột xuất; kiểm tra với tự kiểm tra. Thông qua đó, kịp thời đánh giá kết quả thực hiện, giúp cấp ủy, chỉ huy các cấp lãnh đạo, chỉ đạo đưa công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đi vào nền nếp, đạt hiệu quả thiết thực.
Có thể khẳng định “Ngày Pháp luật” đã được hưởng ứng rộng khắp ở các địa phương trên cả nước, các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị, chính trị - xã hội nghề nghiệp, thông qua sinh hoạt “Ngày Pháp luật” sẽ phổ biến, tuyên truyền đến người dân những văn bản pháp luật mới ban hành. Bên cạnh đó, “Ngày Pháp luật” góp phần nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của luật pháp trong đời sống xã hội, giúp cho những chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đến gần với người dân hơn và dễ dàng đi vào cuộc sống, mọi tầng lớp nhân dân đều “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”.
Do đó, các cơ quan, đơn vị trong toàn quân quán triệt và thực hiện đồng bộ các nội dung, biện pháp trên là cơ sở để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác Phổ biến, giáo dục pháp luật, qua đó góp phần xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao trong tình hình mới./.
Thiếu tá Nguyễn Quốc Duy
Thượng tá Trần Ngọc Thùy
Khoa MLN, TTHCM/Học viện Lục quân