Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định vai trò của cán bộ và công tác cán bộ, là nhân tố cốt lõi, "then chốt của then chốt" quyết định thành công của cách mạng và mọi công việc. Theo Người, "cán bộ là gốc mọi công việc"[1]; cán bộ tốt thì sẽ tạo ra những chủ trương, chính sách tốt và thực hiện có hiệu quả trên thực tế. Ngược lại, cán bộ mà kém thì làm việc gì cũng không hiệu quả. Do đó, mà "Muôn việc thành, bại đều do cán bộ tốt hay kém"[2].
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đánh dấu một giai đoạn phát triển mới của dân tộc, đặt ra 2 mục tiêu 100 năm thành lập Đảng và thành lập nước; quyết tâm đạt tăng trưởng 2 con số, đòi hỏi thực hiện đồng bộ hệ thống các giải pháp mang tính căn cốt, trong đó đội ngũ cán bộ các cấp giữ vai trò then chốt. Đảng ta và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đội ngũ cán bộ các cấp trong kỷ nguyên mới phải có đủ các yếu tố "tài, tâm, tầm"; bản lĩnh chính trị phải thực sự vững vàng, đạo đức phải trong sáng, luôn có tinh thần trách nhiệm cao, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách.
Để thực hiện tốt những yêu cầu trên, cần xây dựng cơ chế lựa chọn, bố trí đúng cán bộ tốt, hội tụ các yếu tố đã xác định, có lòng nhiệt huyết cách mạng vào các vị trí lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị để gánh vác trọng trách lịch sử đất nước.
Đội ngũ cán bộ phải thực sự "xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ trung thành của nhân dân", có năng lực toàn diện, có trình độ chuyên môn chuyên sâu; năng lực tổ chức và hoạt động thực tiễn, có hiểu biết sâu sắc về chính trị, pháp luật, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ trên lĩnh vực được giao và tư duy quản trị hiện đại.
Cơ chế đón người tài, loại người xoàng
Cách đây gần 80 năm, trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Pháp bắt đầu, trên Báo Sự thật, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đăng bài "Cán bộ tốt và cán bộ xoàng". Theo Hồ Chí Minh, nơi nào có cán bộ tốt, thì bộ máy hoạt động với bầu không khí hăng hái, mọi việc được tiến hành hiệu quả… Còn nơi nào cán bộ xoàng, thì công việc đình trệ, như đang ngủ say.
Theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, phương châm kết hợp "động", "tĩnh", có vào, có ra, có lên, có xuống; kiên quyết loại bỏ cán bộ thiếu trách nhiệm, bảo thủ, trì trệ, chậm đổi mới, cục bộ; xây dựng cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài, tạo cơ chế khuyến khích, bảo vệ người tài sáng tạo, có cách làm mới, hiệu quả. Như vậy, Nghị quyết lần này thể hiện rõ quan điểm mở cửa, tạo những điều kiện thuận lợi nhất để người tài được trọng dụng, cống hiến, thỏa sức sáng tạo, nhưng cũng tiễn những người bảo thủ, trì trệ, thiếu năng lực, thừa sức ỳ, ngáng đường sự phát triển. Với chủ trương, hiệu quả "sức bật công tác cán bộ", trọng dụng nhân tài trong thời gian qua đã cho thấy nhiều kết quả chưa từng có trên các lĩnh vực. Trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng, Thượng tá Lê Thị Hằng - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới và cộng sự của Tập đoàn Viettel đã lao động sáng tạo không ngừng nghỉ, vượt qua những trở ngại để nghiên cứu, phát triển đạn tên lửa đối hạm tầm trung, trong đó, "đầu tự dẫn" là một trong những thành phần khó và phức tạp nhất, quyết định hiệu quả và được coi là đôi mắt của tên lửa.
Đây là một lĩnh vực có tính đặc thù cao, đòi hỏi phải tự nghiên cứu, thiết kế và chế tạo với các tính năng tương đương nước ngoài, qua đó khẳng định năng lực làm chủ công nghệ cao, có giá trị và ý nghĩa to lớn về mặt chính trị, kinh tế và quân sự, góp phần nâng cao sức mạnh, khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội ta. Qua đó cho thấy, nếu thực sự trọng dụng nhân tài, tạo điều kiện cho người tài cống hiến, sáng tạo thì kết quả sẽ rất to lớn.
"Đức - Sức -Tài" - Yêu cầu từ thực tiễn
Để chuẩn bị tốt nhất cho kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, công tác cán bộ được coi là "then chốt của then chốt", Hội nghị Trung ương lần thứ mười ba, khóa XIII, Đảng ta và Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, trong giai đoạn cách mạng mới, rất chú trọng yếu tố: "Đức - Sức - Tài" để đáp ứng với tình hình mới. Ba yếu tố này là chuẩn mực, chân dung mới đối với cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.
Đức là yếu tố tiền đề, nền tảng của người cán bộ, đảng viên. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đúc kết: "Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó"[3].
Sức không đơn thuần là sức khỏe, mà rộng hơn là sức nghĩ, sức làm, sức sáng tạo, chịu đựng được áp lực lớn, làm việc với cường độ cao, thậm chí sức đề kháng với những cám dỗ, mua chuộc.
Tài là phương tiện, cái trí, cái tầm vượt trội luôn gắn chặt với đức. Người cán bộ, đảng viên có tài thực thụ cần có sự kết hợp giữa kiến thức, kỹ năng và đạo đức.
Ba yếu tố "Đức - Sức - Tài" thể hiện thước đo trong công tác cán bộ đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ cấp chiến lược để họ đưa ra những quyết sách, hành động của mình trong quá trình phát triển của đất nước. Người cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của Đảng, quốc gia, dân tộc lên trên hết. Đổi mới công tác cán bộ phải bắt đầu từ đổi mới tư duy, tiêu chuẩn từ đạo đức đến năng lực, từ phẩm chất đến sức bền hành động của ba yếu tố "Đức - Sức - Tài".
Xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp - Bền vững từ gốc
Với tinh thần quyết liệt, thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững được thực hiện đồng bộ, thống nhất từ trên xuống dưới, từ Trung ương đến cơ sở. Đồng thời, xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; tổ chức lại bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; vận hành chính quyền địa phương 2 cấp; thực hiện đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Điều kiện tiên quyết là phải nâng cao năng lực quản trị và năng lực tổ chức thực hiện, năng lực hoạch định chính sách, thiết kế cơ chế của đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ cơ sở, bởi đây là đội ngũ trực tiếp quán triệt, triển khai, tổ chức thực hiện nghị quyết, gần dân, sát dân, lắng nghe và giải quyết nhu cầu, nguyện vọng của Nhân dân.
Hiện nay, đối với cán bộ cơ sở để vận hành và tổ chức thực hiện có hiệu quả chính quyền địa phương hai cấp, "biết nhiều việc, thạo một việc" yêu cầu đội ngũ cán bộ cơ sở phải có tư duy đổi mới, chuyển mạnh từ tư duy bổ sung nhân sự, bồi dưỡng chung chung sang quản trị cán bộ hiện đại. Theo đó, cán bộ cơ sở có năng lực quản lý nhà nước, thành thạo công nghệ số, năng lực phối hợp và nắm chắc địa bàn theo nguyên tắc "đúng người - đúng việc - đúng địa bàn", gần dân "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát và thụ hưởng". Trên cơ sở đó, chuẩn hóa năng lực theo vị trí việc làm, đánh giá chất lượng cán bộ bằng kết quả công việc, cụ thể thông qua kết quả đầu ra. Đồng thời, phải giải bài toán vừa kiểm soát quyền lực chặt chẽ, nhưng có cơ chế rõ ràng để cán bộ mạnh dạn, dám nghĩ, dám làm, không e dè, né việc khó, làm việc dễ, hiệu quả thấp.
PGS, TS Phan Trọng Hào - Nguyên thư ký Tiểu ban Quốc phòng, An ninh, Hội đồng Lý luận Trung ương, phân tích: "Để xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp bền vững từ gốc trước hết, từ đạo đức là nền tảng, giống như "gốc của cây, ngọn nguồn của sông". Đặc biệt, trong điều kiện hiện nay, đòi hỏi cán bộ phải luôn tự soi, tự sửa, chống lại các cám dỗ vật chất, danh vọng. Hai là, nêu cao tinh thần "dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm" của đội ngũ cán bộ. Ba là, tiêu chí đánh giá cán bộ ngày càng chặt chẽ, đánh giá thực chất kết quả, sản phẩm công việc cụ thể"
Để công tác cán bộ tạo sức bật, cần khắc phục tình trạng chồng chéo chức năng hoặc việc cũ thì thừa nhưng việc mới thì thiếu người làm, xóa bỏ tình trạng "trên nóng, dưới lạnh", "đánh trống bỏ dùi", ban hành xong rồi để đấy. Luân chuyển cán bộ, người đứng đầu không phải là người địa phương, kết hợp bố trí cán bộ có kinh nghiệm với cán bộ trẻ, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trẻ. Đánh giá cán bộ thông qua kết quả công việc và sự hài lòng của Nhân dân; người đứng đầu chịu trách nhiệm trước cấp ủy đảng, tăng phân cấp, phân quyền gắn trách nhiệm người đứng đầu. Với mục tiêu, tầm nhìn và những yêu cầu xuyên suốt quá trình phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, xây dựng đội ngũ cán bộ bền vững từ gốc, nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, chuyển từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo phát triển", từ "bị động sang chủ động".
Làm khẩn trương, làm đến cùng
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cho thấy tinh thần hành động xuyên suốt, nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng. Đây không chỉ là một thông điệp chính trị mà còn là triết lý hành động, chuẩn mực công tác của đội ngũ cán bộ các cấp, đáp ứng mục tiêu xây dựng đất nước phồn thịnh, dân chủ, văn minh, hạnh phúc.
"Làm quyết liệt, làm đến cùng" là sự thống nhất cao độ giữa nói và làm, tổ chức và triển khai thực hiện công việc trên thực tế bằng sản phẩm, bằng hiệu quả thực tế, xây dựng mô hình quản trị nhà nước hiện đại công vụ kiến tạo và hành động thực chất. "Làm quyết liệt" thể hiện quyết tâm cao, trách nhiệm lớn của đội ngũ cán bộ, tập trung giải quyết những việc khó, nút thắt, điểm nghẽn có tính quyết định, không ngại va chạm, không nể nang, né tránh, không để chậm trễ, tất cả vì lợi ích chung. "Làm đến cùng" là yêu cầu cao nhất đối với người cán bộ, đòi hỏi mỗi công việc, mỗi nhiệm vụ phải làm đến nơi, đến chốn, có kế hoạch rõ ràng, cụ thể, sâu sát, có kiểm tra, đánh giá, đôn đốc, làm sao để đạt kết quả cao nhất, nhanh và hiệu quả nhất, tạo sự chuyển biến rõ nét.
Thành công của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã tạo động lực to lớn cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới. Với phương châm chuyển mạnh từ chủ trương sang hành động, hành động quyết liệt và hành động đến cùng, lấy hiệu quả công việc để làm thước đo đánh giá năng lực lãnh đạo của đội ngũ cán bộ các cấp. Điều đó đặt ra, cấp ủy, tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên, đặc biệt vai trò người đứng đầu, phải gương mẫu đi đầu, thực hành triệt để "nói đi đôi với làm" trong việc biến quyết sách thành hành động. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã có chuyến thăm thành phố Nam Ninh bằng tầu cao tốc, đây không những là hoạt động ngoại giao đặc sắc, mà còn thể hiện thông điệp của người đứng đầu Đảng, Nhà nước quyết tâm hành động khẩn trương, không chậm trễ, nhanh chóng đưa đất nước bước trên con tầu cao tốc trong kỷ nguyên mới.
Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Nhân dân đang trông chờ, kỳ vọng và rất tin tưởng vào Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng sẽ nhanh chóng được thực thi, đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến rõ nét, đưa đất nước phát triển mạnh mẽ. Đó cũng là phương thức hữu hiệu nhất để bác bỏ, làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch. Vậy nên, chậm trễ là có lỗi với Nhân dân.
Nguyễn Đức Tuyên – Khoa Triết học Mác – Lênin, Học viện Chính trị
Lê Hồng Điệp – Khoa Ngoại ngữ , Học viện Chính trị
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 5.
3. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội, tập 14.
4. Tổng Bí thư Tô Lâm (2025), Rạng rỡ Việt Nam. Tạp chí Cộng sản, số 1055, tháng 02/2025.
5. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (2026), Hành động đột phá, biến quyết sách thành kết quả, Báo Quân đội nhân dân điện tử, ngày 13/4/2026.
[1] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 5, tr. 280.
[2] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 5, tr. 320.
[3] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 14, tr. 400.