Từ khóa: Đảng, Mặt trận Tổ quốc, Việt Nam, Đại đoàn kết toàn dân tộc.
1.Bối cảnh và tình hình trong nước và quốc tế tác động đến sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc giai đoạn 2016 – 2021.
Giai đoạn 2016 - 2021 diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động to lớn, nhanh chóng, sâu sắc, phức tạp và khó lường. Thời cơ, thuận lợi đan xen với khó khăn, thách thức; song hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn của thời đại. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tiếp tục được đẩy mạnh; cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, nhất là công nghệ thông tin và truyền thông, đã và đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của các quốc gia.
Bên cạnh những mặt thuận lợi, tình hình thế giới và khu vực trong giai đoạn này tiềm ẩn nhiều yếu tố gây mất ổn định. Khủng hoảng chính trị xảy ra ở một số quốc gia, khu vực; kinh tế thế giới phục hồi chậm, thiếu vững chắc; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, tác động sâu rộng đến cục diện khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đặc biệt, tình hình Biển Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ xung đột, ảnh hưởng trực tiếp đến chủ quyền, an ninh và lợi ích quốc gia - dân tộc của Việt Nam. Trong bối cảnh đó, yêu cầu tăng cường sự thống nhất về nhận thức, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đặt ra ngày càng cấp thiết. Đây vừa là thách thức, đồng thời cũng là điều kiện thuận lợi để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát huy vai trò nòng cốt trong việc tập hợp, đoàn kết và khơi dậy tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm của các tầng lớp Nhân dân.
Ở trong nước, sau 30 năm thực hiện đường lối đổi mới và 5 năm triển khai Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Nền kinh tế vượt qua nhiều khó khăn, thách thức; kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định; lạm phát được kiểm soát; tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức hợp lý; quốc phòng, an ninh được giữ vững; trật tự, an toàn xã hội cơ bản ổn định. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với hội nhập quốc tế được đẩy mạnh; vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng được nâng cao.
Đứng trước những thời cơ và vận hội mới trong phát triển và hội nhập quốc tế, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng (1-2016) đã chủ trương: "Phát huy sức mạnh toàn dân tộc và dân chủ xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; phát triển kinh tế nhanh, bền vững, phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển đất nước; nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới"[1].
Những mục tiêu mà Đại hội XII của Đảng đề ra đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phải chung sức, đồng lòng, có quyết tâm chính trị cao, tranh thủ vận hội, thời cơ, hạn chế nguy cơ, thách thức huy động mọi nguồn lực, phát huy sức mạnh của dân tộc và sức mạnh thời đại, phấn đấu thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Những chủ trương của Đại hội XII đề ra đã đặt ra yêu cầu mới trong việc lãnh đạo Mặt trận phát huy vai trò hạt nhân về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
2. Chủ trương của Đảng trong việc lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát huy vai trò của mình trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc giai đoạn 2016 - 2021
Trong giai đoạn 2016-2021, Đảng tiếp tục chỉ đạo Mặt trận tiếp tục thực hiện các chủ trương, quan điểm của Đảng về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc của thời kỳ trước nhất là Nghị quyết 23 ngày 12/3/2003, Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá IX) về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng (1/2016), đã đề ra phương hướng, nhiệm vụ toàn diện, đồng bộ trên mọi phương diện, lĩnh vực, đối với nội dung phát huy sức mạnh đại đoàn kết. Nghị quyết Đại hội chỉ rõ:
"Đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam, là động lực và nguồn lực to lớn trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức do Đảng lãnh đạo. Phát huy mạnh mẽ mọi nguồn lực, mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; lấy mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh" làm điểm tương đồng; tôn trọng những điểm khác biệt không trái với lợi ích chung của quốc gia - dân tộc; đề cao tinh thần dân tộc, truyền thống yêu nước, nhân nghĩa, khoan dung để tập hợp, đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong và ngoài nước, tăng cường quan hệ mật thiết giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước, tạo sinh lực mới của khối đại đoàn kết toàn dân tộc"[2].
Đồng thời Đảng yêu cầu: Tiếp tục thể chế hóa các quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về đại đoàn kết toàn dân tộc. Đại đoàn kết toàn dân tộc phải dựa trên cơ sở giải quyết hài hoà quan hệ lợi ích giữa các thành viên trong xã hội; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đều vì lợi ích của nhân dân. Để thực hiện nhiệm vụ đề ra, Đảng chủ trương:
"Tiếp tục tăng cường củng cố tổ chức, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân. Mặt trận Tổ quốc đóng vai trò nòng cốt trong việc tập hợp, vận động nhân dân, đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường sự đồng thuận xã hội, giám sát và phản biện xã hội... góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc"[3].
Đại hội cũng đề ra phương hướng, nhiệm vụ nhằm xây dựng và phát triển đối với các giai cấp, tầng lớp, lực lượng trong xã hội, qua đó tạo cơ sở xã hội để Mặt trận có điều kiện phát huy vai trò nòng cốt trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Kết luận số 03-KL/TW ngày 13 tháng 5 năm 2016 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Quyết định số 290 của Bộ Chính trị khóa X về "Quy chế công tác dân vận của hệ thống chính trị". Sau 05 năm thực hiện Quyết định số 290-QĐ/TW, để phát hy những kết quả đạt được, khắc phục những hạn chế yếu kém, Ban Bí thư chủ trương: phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong cong tác dân vận, hướng các hoạt động về cơ sở", "tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam…đổi mới nội dung và phương thức hoạt động. Đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước" từ đó tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Kết luận của Bộ Chính trị số 65-KL/TW ngày 30 tháng 10 năm 2019, về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác dân tộc trong tình hình mới. Sau hơn 15 năm thực hiện nghị quyết số 24-NQ/TW, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tăng cường vận động, tuyên truyền, động viên đồng bào dân tộc thiểu số tích cực tham gia các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước, phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, kinh tế có bước phát triển, cuộc sống đồng bào từng bước cải thiện và nâng cao, đóng góp vào sự nghiệp phát triển đất nước. Tuy nhiên, để giải quyết những vẫn đề cấp bách, phức tạp, còn tồn đọng ảnh hưởng đến khối đại đoàn kết toàn dân tộc nhất là các khu vực Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, tình trạng kinh tế - xã hội yếu kém, hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan, Bộ Chính trị yêu cầu đối với cấp ủy, chính quyền, đoàn thể trong đó có Mặt trận các cấp tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 24-NQ/TW, chủ trương: "hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số", "Đẩy mạnh công tác tuyên truyền ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tăng cường sự đồng thuận xã hội". Với chức năng, nhiệm vụ được quy định, Mặt trận Tổ quốc cần phải phát huy vai trò là lực lượng nòng cốt trong thực hiện Kết luận số 65-KL/TW của Bộ Chính trị, góp phần quan trọng trong việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Ngày 15/01/2020, Bộ Chính trị ban hành Thông báo Kết luận số 160-TB/TW về việc tiếp tục thực hiện Kết luận số 62-KL/TW, Bộ Chính trị yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng chỉ đạo, thực hiện tốt những nhiệm vụ chủ yếu. Ðó là, tăng cường sự lãnh đạo của Ðảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Tiếp tục quán triệt, nhận thức sâu sắc về vai trò, vị trí, tầm quan trọng của công tác dân vận trong tình hình mới, đề cao trách nhiệm của cả hệ thống chính trị đối với hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội trong cơ chế "Ðảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ". Tuyên truyền, vận động, tập hợp các tầng lớp nhân dân, phát huy quyền làm chủ, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Phát huy đầy đủ vai trò đại diện của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội trong bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, hội viên và nhân dân…
Thực hiện chủ trương của Đảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã tích cực tham gia xây dựng những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đại đoàn kết dân tộc. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và một số tổ chức thành viên đã chủ động và đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội trình Quốc hội ra Nghị quyết về chương trình xây dựng luật, pháp lệnh, chủ trì soạn thảo một số văn bản quy phạm pháp luật; đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền, thông qua việc đa dạng hóa hình thức tuyên truyền; tăng cường đối thoại trực tiếp với nhân dân, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của các tầng lớp xã hội; phát huy vai trò người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, chức sắc tôn giáo, trí thức, doanh nhân, người Việt Nam ở nước ngoài. Chú trọng đấu tranh phản bác các thông tin sai trái, thù địch trên không gian mạng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, bùng nổ thông tin. Tích cực đổi mới, nâng cao chất lượng và triển khai sâu rộng các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động đến đông đảo các tầng lớp nhân dân, phát huy tinh thần thi đua sáng tạo và nguồn lực trong xã hội như: Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh"; phong trào "Cả nước chung tay vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau"; đặc biệt "Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc" ở khu dân cư được tổ chức rộng khắp và thu hút được sự tham gia, hưởng ứng của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nươc, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cấp ủy Đảng, Chính quyền các địa phương đã tham dự, hỏi thăm động viên nhân dân, góp phần thiết thực xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nhiều khu dân cư, thôn, xóm đã tổ chức "bữa cơm đại đoàn kết", trao tặng Nhà Đại đoàn kết cho các hộ nghèo, biểu dương các điển hình tiên tiến đóng góp cho các phong trào thi đua, cuộc vận động ở khu dân cư.; hằng năm tổ chức vận động, hỗ trợ người nghèo, thăm và tặng quà cho các hộ gia đình chính sách, người có công với cách mạng…Mặt trận phối hợp với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài và các cơ quan liên quan tổ chức Chương trình "Xuân quê hương", các hội nghị, hội thảo, tọa đàm, trại hè dành cho kiều bào; tổ chức các đoàn kiều bào tiêu biểu về thăm, tìm hiểu tình hình đất nước; tham gia gặp mặt kiều bào nhân các sự kiện chính trị quan trọng.
Kết luận
Nhìn chung, trong giai đoạn 2016–2021, chủ trương của Đảng về lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã tạo cơ sở quan trọng để phát huy vai trò nòng cốt trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Thông qua việc đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, tăng cường giám sát, phản biện xã hội và mở rộng tập hợp các tầng lớp nhân dân, Mặt trận đã góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và tăng cường đồng thuận xã hội. Những kết quả đó khẳng định tính đúng đắn trong đường lối của Đảng, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động của Mặt trận trong bối cảnh mới, nhằm đáp ứng tốt hơn nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb.CTQG, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb.CTQG, Hà Nội.
3. Nguyễn Phú Trọng (2023), "Giương cao ngọn cờ đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy truyền thống yêu nước, vai trò nòng cốt chính trị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, quyết tâm xây dựng đất nước ta ngày càng giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc", Tạp chí Cộng sản, Số 1026.
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb.CTQG, H, 2016, tr. 429 – 430.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb.CTQG, H, 2016, tr. 158-159.
[3] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb.CTQG, H, 2021, tr. 166.
Đoàn Thị Mỹ Duyên
Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ