Định hướng chiến lược đó đòi hỏi các nhà trường Quân đội phải chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực có năng lực CĐS đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực CĐS của học viên Trường Sĩ quan Chính trị có ý nghĩa cấp thiết, vừa góp phần xây dựng Nhà trường thông minh, vừa chuẩn bị đội ngũ cán bộ chính trị tương lai có khả năng làm chủ công nghệ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, năng lực là thuộc tính nhân cách quyết định chất lượng, hiệu quả hoạt động của con người. Sự hình thành, phát triển năng lực của con người phụ thuộc vào đặc điểm thời đại, sự phân công lao động xã hội, giáo dục của xã hội và phụ thuộc và điều kiện tự nhiên sẵn có của mỗi con người. Mác chỉ rõ: "Sự khác nhau về tài năng tự nhiên của các cá nhân không phải là nguyên nhân mà là kết quả của phân công lao động". Kế thừa những luận điểm của Mác, Ăngghen về năng lực, Lênin cũng chỉ ra con đường hình thành, phát triển năng lực phải là kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục với hoạt động thực tiễn, thông qua đấu tranh cách mạng. Người chỉ rõ: "Không phải sinh ra là người ta đã có nghệ thuật quản lý giỏi, mà phải trải qua kinh nghiệm mới có được".
Năng lực CĐS của học viên Trường Sĩ quan Chính trị là khả năng huy động tổng hợp tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo và các phẩm chất cá nhân nhằm quán triệt, tổ chức triển khai và thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, hoạt động công tác đảng, công tác chính trị, xây dựng chính quy trên nền tảng công nghệ số, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà trường thông minh, hiện đại trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Năng lực CĐS của học viên Trường Sĩ quan Chính trị là một bộ phận quan trọng trong cấu trúc năng lực nghề nghiệp của người cán bộ chính trị cấp phân đội tương lai. Đây không phải là năng lực tự nhiên hình thành một cách tự phát, mà là kết quả của quá trình giáo dục, đào tạo, rèn luyện và tự rèn luyện lâu dài trong môi trường quân sự đặc thù. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Nhà trường lần thứ XI xác định: "Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp dạy - học theo hướng cơ bản, hiện đại, thiết thực, lấy người học làm trung tâm; tập trung phát triển phẩm chất, năng lực cần thiết cho học viên theo mục tiêu, chuẩn đầu ra chương trình đào tạo và triết lý giáo dục "Vững tính Đảng, đậm nhân văn, mẫu mực, toàn diện, sát thực tiễn"... Triển khai thực hiện CĐS trong giáo dục và đào tạo". Do đó, con đường hình thành năng lực CĐS của học viên Trường Sĩ quan Chính trị là quá trình tác động tổng hợp, có mục đích, có tổ chức, diễn ra thông qua nhiều khâu, nhiều lực lượng và nhiều hình thức khác nhau.
Một là, hình thành thông qua giáo dục, bồi dưỡng nhận thức và xây dựng động cơ phát triển năng lực CĐS. Thông qua học tập nghị quyết, sinh hoạt chính trị, giáo dục định hướng tư tưởng, học viên từng bước hiểu rõ vị trí, vai trò của CĐS đối với nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo; xây dựng Nhà trường, xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; thấy rõ trách nhiệm của người cán bộ chính trị trong việc tổ chức, quản lý, định hướng tư tưởng bộ đội trên môi trường số. Từ đó, hình thành động cơ học tập đúng đắn, thái độ tích cực và ý thức tự giác rèn luyện năng lực số. Vì vậy, quá trình giáo dục nhận thức không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà phải hướng tới xây dựng niềm tin, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của học viên trong môi trường số. Đây chính là khâu mở đầu, giữ vai trò định hướng toàn bộ quá trình hình thành năng lực CĐS.
Hai là, hình thành thông qua quá trình đào tạo có tổ chức trong Nhà trường. Trong chương trình đào tạo của Nhà trường, học viên được trang bị hệ thống kiến thức cơ bản và chuyên ngành liên quan đến công nghệ thông tin, phương pháp nghiên cứu khoa học, kỹ năng khai thác và xử lý thông tin, sử dụng các phần mềm văn phòng, nền tảng quản lý học tập, hệ thống dữ liệu số phục vụ hoạt động công tác đảng, công tác chính trị, xây dựng chính quy... Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực, tăng cường ứng dụng công nghệ số, sử dụng học liệu điện tử, kiểm tra, đánh giá trên nền tảng số đã tạo môi trường thuận lợi để học viên thường xuyên tiếp cận, thực hành và vận dụng công nghệ vào quá trình học tập. Thông qua đó, tri thức về CĐS không dừng lại ở mức độ lý thuyết mà được chuyển hóa thành kỹ năng, kỹ xảo và phương pháp làm việc khoa học. Bên cạnh đó, hoạt động nghiên cứu khoa học của học viên cũng là một kênh quan trọng hình thành năng lực CĐS. Quá trình tìm kiếm tài liệu, xử lý dữ liệu, phân tích thông tin, trình bày kết quả nghiên cứu bằng các công cụ số góp phần rèn luyện tư duy logic, tư duy dữ liệu và khả năng sáng tạo nội dung số - những thành tố quan trọng của năng lực CĐS.
Ba là, hình thành thông qua rèn luyện trong môi trường quân sự chính quy, kỷ luật. Môi trường quân đội có tính tổ chức cao, kỷ luật nghiêm minh và yêu cầu chính xác, kịp thời trong mọi hoạt động là điều kiện thuận lợi để củng cố và phát triển năng lực. Trong quản lý học viên, tổ chức huấn luyện, sinh hoạt, báo cáo, thống kê, lưu trữ và trao đổi thông tin, việc ứng dụng công nghệ số ngày càng được đẩy mạnh. Điều đó tạo ra môi trường thực hành thường xuyên, liên tục, gắn với nhiệm vụ cụ thể, qua đó từng bước hoàn thiện kỹ năng số. Quá trình rèn luyện trong môi trường chính quy còn giúp hình thành phong cách làm việc khoa học, chính xác, bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin - những yêu cầu đặc thù của hoạt động quân sự trong môi trường số. Đây là yếu tố quan trọng bảo đảm năng lực CĐS của học viên không chỉ dừng lại ở mức độ kỹ thuật mà còn đáp ứng yêu cầu chính trị, quân sự.
Bốn là, hình thành thông qua hoạt động tự học, tự rèn luyện, các hoạt động thực tiễn và phát huy tính chủ động, sáng tạo của học viên. Mỗi học viên phải chủ động cập nhật kiến thức mới, tìm hiểu các nền tảng công nghệ, rèn luyện kỹ năng sử dụng công cụ số, phát triển tư duy phản biện và tư duy sáng tạo trên môi trường mạng. Quá trình tự học giúp cá thể hóa sự phát triển năng lực, phù hợp với tư chất, sở trường và định hướng phấn đấu của từng người. Thông qua tham gia các diễn đàn, khai thác nguồn học liệu mở, thực hành thiết kế sản phẩm số phục vụ học tập và công tác, học viên từng bước nâng cao trình độ và khả năng thích ứng với yêu cầu CĐS. Đặc biệt chú trọng rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo sử dụng và ứng dụng công nghệ số cho học viên trong quá trình học tập, rèn luyện và hoạt động thực tiễn, nhất là thực tiễn hoạt động công tác đảng, công tác chính trị như triển khai tổ chức các cuộc thi, hội thi, diễn đàn, tọa đàm, thực hiện các phong trào, xây dựng mô hình… đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo của Nhà trường. Đây là con đường mang tính bền vững, bởi chỉ khi học viên hình thành được nhu cầu tự hoàn thiện và khả năng tự thích ứng thì năng lực CĐS mới được duy trì và phát triển lâu dài.
Năm là, hình thành thông qua sự gắn kết giữa đào tạo trong nhà trường với yêu cầu thực tiễn nhiệm vụ xây dựng Quân đội. Yêu cầu xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh, tiến lên hiện đại trong bối cảnh CĐS quốc gia đặt ra những đòi hỏi ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ chính trị. Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW chỉ rõ: "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và CĐS trong quân đội là một giải pháp đột phá quan trọng hàng đầu, là mũi nhọn tiên phong góp phần xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại". Điều đó tạo động lực khách quan thúc đẩy học viên chủ động hoàn thiện năng lực số của mình. Sự gắn kết giữa lý luận được trang bị trong nhà trường với yêu cầu thực tiễn của đơn vị cơ sở giúp học viên nhận thức rõ tính cấp thiết của CĐS, từ đó tích cực rèn luyện và vận dụng những tri thức, kỹ năng đã học vào giải quyết các nhiệm vụ cụ thể. Chính quá trình gắn lý luận với thực tiễn đã làm cho năng lực CĐS của học viên được củng cố, phát triển và hoàn thiện.
Con đường hình thành năng lực CĐS của học viên Trường Sĩ quan Chính trị là một quá trình tổng hợp, lâu dài và có tính hệ thống, được hình thành thông qua sự tác động đồng bộ của nhiều yếu tố. Thực tiễn cho thấy, khi quá trình này được tổ chức khoa học, phù hợp với đặc điểm đào tạo của nhà trường và đặc thù hoạt động quân sự, năng lực CĐS của học viên sẽ từng bước được hình thành, củng cố và phát triển vững chắc. Điều đó không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, mà còn tạo tiền đề để học viên sau khi ra trường có khả năng vận dụng hiệu quả các thành tựu công nghệ số vào thực tiễn công tác, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong kỷ nguyên số.
Trung sĩ Mai Khoa, Trung sĩ Nguyễn Bá Luân
Trường Sĩ quan Chính trị
Tài liệu tham khảo
1. Quân ủy Trung ương (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII.
2. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/1/2025 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội
3. Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị, Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị lần thứ XI, nhiệm kỳ 2025 – 2030, Hà Nội, 2025.