Theo Kỹ sư Vũ Đình Thanh, công trình đã được Thượng tướng, Viện sĩ, Tiến sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Huy Hiệu – nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng xem xét và đồng tình với nhiều luận điểm chính.
Thượng tướng, Viện sĩ, Tiến sĩ, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Nguyễn Huy Hiệu mong tất cả nhân dân tự tìm tại lưu trữ quốc gia Pháp Gallica bản Hịch năm 1792 của Hoàng đế Quang Trung hiệu triệu toàn dân đánh Tây với tàu đồng và khinh khí cầu, khen ngợi dân Gia Định dũng cảm đứng lên chống Tây mắt rắn xanh – những xác chết trôi dạt từ biển Bắc.
Từ nhiều năm nay, nhóm nghiên cứu đặt ra hàng loạt câu hỏi liên quan đến cục diện lịch sử giai đoạn Tây Sơn – Nguyễn Ánh, như: Vì sao sau chiến thắng quân Thanh năm 1789, vua Quang Trung không tiến quân vào Gia Định? Vì sao Nguyễn Ánh được cho là đã kiểm soát Gia Định từ năm 1788 nhưng không có động thái quân sự lớn khi Tây Sơn đưa đại quân ra Bắc? Và vì sao năm 1791, quân Tây Sơn tiến sang Lào nhưng không mở chiến dịch lớn chống Nguyễn Ánh?
Bằng chứng từ bộ hồ sơ tối mật Khâm định An Nam kỷ lược – tập hợp nguyên bản 378 văn kiện gồm chiếu biểu, hịch văn và tấu thư tối mật qua lại giữa vua Càn Long, Tôn Sĩ Nghị và các tổng đốc nhà Thanh, phát ra đúng trong khoảng thời gian từ tháng 5 năm 1788 đến tháng 3 năm 1791 – tuyệt đối không có sự xuất hiện của Nguyễn Ánh.
Các sắc lệnh hành chính, thư từ bang giao do vương triều Chakri (Xiêm La) phát ra đúng trong giai đoạn 1787–1792, người ta cũng không tìm thấy một văn bản chính thức nào giao dịch với một chính quyền của Nguyễn Ánh tại Gia Định.
Năm 1789, Hoàng đế Quang Trung không mang quân đánh Gia Định sau đại thắng quân Thanh vì Gia Định không có kẻ thù.
Từ quá trình nghiên cứu, Kỹ sư Vũ Đình Thanh cho rằng Hoàng đế Quang Trung thực tế đã kiểm soát phần lớn lãnh thổ Đại Việt từ năm 1789, bao gồm vùng từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau, đồng thời có ảnh hưởng tại Lào và Campuchia. Theo ông, việc không mở chiến dịch đánh Gia Định sau năm 1789 là bởi khu vực này vẫn nằm trong quyền kiểm soát của Tây Sơn.
Một trong những tư liệu được nhóm nghiên cứu nhấn mạnh là bản Hịch đề ngày 27/8/1792 của vua Quang Trung, do các giáo sĩ phương Tây ghi chép bằng tiếng Pháp và hiện lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Pháp (Gallica). Nội dung văn bản mô tả Nguyễn Ánh là người "không quân, không tướng", "thất bại liên tiếp" và đang lưu lạc cầu viện tại châu Âu.
Theo Kỹ sư Vũ Đình Thanh, bản tiếng Pháp của tài liệu này cho thấy vào thời điểm năm 1792, Nguyễn Ánh không hiện diện tại Gia Định. Ông cho rằng điều này lý giải vì sao vua Quang Trung không mở chiến dịch lớn vào Nam sau chiến thắng quân Thanh.
Trong bản Hịch, Hoàng đế Quang Trung ra lời hiệu triệu vĩ đại tới toàn dân Đại Việt thống nhất từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau, ngợi khen đồng bào Gia Định là tuyến đầu anh dũng chống giặc ngoại xâm châu Âu. Người khẳng định toàn dân chung một dòng máu Lạc Hồng cốt nhục, và đại quân Đại Việt sẽ bóp nát lũ giặc mắt rắn xanh, những xác chết trôi dạt từ biển Bắc với hạm đội tàu đồng, khinh khí cầu, dễ như bẻ vụn khúc củi khô. Đây là bản hiệu triệu đầu tiên chống thực dân phương Tây mà người Việt đời nay, dù bất kỳ lý do gì, không được bỏ qua và quên lãng.
Nhóm nghiên cứu cũng cho biết, một số bản dịch tiếng Việt xuất hiện từ thập niên 1960 có cách diễn giải khác với nguyên văn tiếng Pháp, dẫn đến nhận thức rằng Gia Định đã thuộc quyền kiểm soát của Nguyễn Ánh trong thời gian dài trước năm 1792.
Hịch của Hoàng đế Quang Trung trong sách Etat actuel du Tunkin (Montyon, 1811), hiện lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Pháp (BnF/Gallica), ghi rõ Nguyễn Ánh đã chạy sang châu Âu. Trên thế giới, bài hịch này với nội dung Nguyễn Ánh đang lưu vong ở châu Âu năm 1792 được lưu trữ tại ít nhất 5 thư viện uy tín nhất thế giới.
Ngoài bản Hịch, Kỹ sư Vũ Đình Thanh còn viện dẫn nhiều tài liệu của giáo sĩ La Bissachère và các bản đồ hàng hải lưu trữ tại Pháp. Theo ông, những tư liệu này phản ánh sự hiện diện đáng kể của lực lượng quân sự Pháp tại Đông Dương cuối thế kỷ XVIII, trong đó có các hoạt động hỗ trợ Nguyễn Ánh.
Một trong những luận điểm đáng chú ý của nghiên cứu là việc Hiệp ước Versailles năm 1787 có thể tồn tại dưới hai phiên bản khác nhau: một phiên bản quy mô nhỏ với khoảng 1.650 binh sĩ và 4 tàu chiến, và một phiên bản mở rộng được nhà thám hiểm John Barrow mô tả với 20 tàu chiến cùng 7 trung đoàn quân.
Kỹ sư Vũ Đình Thanh cho rằng, đội quân đầu tiên đã thất bại khi tiến vào Việt Nam năm 1788. Theo ông, chỉ một chiến hạm duy nhất rút lui được về Mauritius cùng Bá Đa Lộc và Nguyễn Ánh. Từ đây, ông đặt giả thuyết rằng Nguyễn Ánh đã trực tiếp sang châu Âu để ký các phụ lục quân sự mở rộng với Pháp.
Nhóm nghiên cứu cũng phân tích các bản đồ thành Vauban Gia Định và cho rằng công trình này được xây dựng chủ yếu bởi lực lượng công binh Pháp từ sau năm 1792, thay vì hoàn thành từ năm 1790 như nhiều tài liệu trước đây ghi nhận. Dấu của Bộ Hải quân Thuộc địa Pháp là loại dấu từ 1799 đến 1804, tức là đến năm 1799, phía Pháp không có một văn bản hành chính nào công nhận sự tồn tại của tòa thành này. Người thiết kế xây dựng thành Vauban phức tạp là Oliver (ông Tín) – năm 1790 mới chỉ 19 tuổi, đã là đại tá và không có bằng cấp kỹ sư xây dựng – là những điểm quá vô lý, mang tính chất "tây thực dân lừa dân thuộc địa thấp hèn".
Dẫn các bản đồ lưu trữ tại Gallica cùng dấu mộc của Bộ Hải quân và Bộ Ngoại giao Pháp, Kỹ sư Vũ Đình Thanh nhận định Pháp chỉ thực sự kiểm soát Côn Đảo và thiết lập hiện diện quân sự quy mô lớn tại Gia Định từ năm 1792.
Bản đồ Côn Đảo với dấu của Bộ Ngoại giao Pháp từ năm 1792 đã xác nhận sự hiện diện của quân đội Pháp (Trại lính Pháp) tại Côn Đảo. Đây chính là bằng chứng cho thấy Pháp chỉ chiếm được Côn Đảo từ năm 1792, sau khi đổ bộ hàng vạn quân vào Đại Việt.
Một hướng nghiên cứu khác của ông liên quan đến vai trò của diêm tiêu và phốt pho trong công nghệ quân sự cuối thế kỷ XVIII. Theo phân tích của Kỹ sư Vũ Đình Thanh, nguồn nguyên liệu từ hang dơi và đảo chim ở Biển Đông có ý nghĩa chiến lược đặc biệt đối với sản xuất thuốc súng thời kỳ đó, khiến khu vực Đông Dương trở thành mục tiêu cạnh tranh của các cường quốc châu Âu.
Ông cho rằng chính sự kháng cự quyết liệt của Tây Sơn đã khiến các kế hoạch quân sự và thương mại của Công ty Đông Ấn Pháp gặp khủng hoảng, góp phần làm gia tăng khó khăn tài chính tại Pháp trước Cách mạng Pháp năm 1793.
Nghiên cứu cũng đề cập đến nhiều bản đồ hàng hải và nhật ký hải quân Pháp, trong đó có tài liệu liên quan đến chiến hạm La Méduse giai đoạn 1789 - 1790. Theo Kỹ sư Vũ Đình Thanh, việc tàu Pháp không tiến sâu vào sông Sài Gòn cho thấy khu vực Gia Định thời điểm đó vẫn nằm trong vòng kiểm soát quân sự chặt chẽ của Tây Sơn.
Từ các chuỗi dữ liệu được tổng hợp, Kỹ sư Vũ Đình Thanh kết luận rằng cuộc chiến cuối thế kỷ XVIII không đơn thuần là nội chiến giữa Tây Sơn và Nguyễn Ánh, mà còn mang yếu tố đối đầu với sự can thiệp quân sự từ phương Tây. Ông cho rằng sức mạnh quân sự của Tây Sơn đã góp phần kéo dài nền độc lập của Đại Việt thêm nhiều thập niên.
"Những luận điểm được xây dựng trên nền tảng tư duy kỹ thuật, quản trị chuỗi cung ứng và kiểm toán hệ thống. Toán học, vật lý, hóa học và dữ liệu hậu cần không biết nói dối", Kỹ sư Vũ Đình Thanh nhấn mạnh.
Hiện công trình nghiên cứu đang tiếp tục thu hút nhiều ý kiến trao đổi trong giới nghiên cứu lịch sử, đặc biệt liên quan đến việc đối chiếu các nguồn tư liệu phương Tây và sử liệu chính thống Việt Nam về giai đoạn cuối thế kỷ XVIII.
PV