Không để Trạm y tế hoạt động đơn độc
Từ ngày 1-1-2026, hệ thống y tế cơ sở của Thành phố Hồ Chí Minh bước vào một giai đoạn tổ chức mới với 168 Trạm y tế xã, phường, đặc khu. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực của tuyến y tế gần dân nhất trở thành yêu cầu cấp thiết, nhất là khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý bệnh mạn tính và chăm sóc sức khỏe liên tục của người dân ngày càng lớn.
Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai Chương trình kết nối bệnh viện với Trạm y tế giai đoạn 2026-2030, theo hướng 168/168 Trạm y tế đều có bệnh viện đồng hành. Mô hình được thiết kế với hai lớp hỗ trợ: một bệnh viện đa khoa hoặc trung tâm y tế khu vực đồng hành thường xuyên theo địa bàn và mạng lưới bệnh viện chuyên khoa hỗ trợ chuyên sâu khi cần thiết.
"Mỗi Trạm y tế có một bệnh viện đồng hành, phía sau các Trạm là cả mạng lưới bệnh viện chuyên khoa của Thành phố, đích đến cuối cùng là làm cho Trạm y tế mạnh hơn, gần dân hơn và ngày càng được người dân tin tưởng".
Đây là cách tiếp cận khác với tư duy hỗ trợ đơn lẻ trước đây. Bệnh viện không chỉ thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở của mình, mà còn chia sẻ nguồn lực, chuyên môn, kinh nghiệm và trách nhiệm với tuyến y tế cơ sở.
Nói cách khác, 168 Trạm y tế không thể đứng một mình. Phía sau mỗi Trạm phải là sức mạnh của cả hệ thống bệnh viện Thành phố.
Bệnh viện đồng hành để Trạm y tế mạnh lên
Một trong những điểm cốt lõi được Giám đốc Sở Y tế nhấn mạnh là bệnh viện đồng hành không phải để làm thay Trạm y tế.
Bác sĩ bệnh viện được luân phiên về cơ sở sẽ trực tiếp khám, chữa bệnh; đồng thời hướng dẫn thực hành, đào tạo tại chỗ, hội chẩn, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ Trạm y tế xử lý những tình huống vượt quá khả năng hiện tại.
"Làm thay" có thể giải quyết một phần khó khăn trước mắt, nhưng không tạo ra năng lực lâu dài. Vì vậy, mục tiêu của chương trình phải là sau mỗi đợt hỗ trợ, Trạm y tế có thêm một kỹ năng, một quy trình, một dịch vụ hoặc một nhóm nhân viên có khả năng thực hiện độc lập.
Đó cũng là lý do chương trình gắn hoạt động luân phiên bác sĩ với đào tạo tại chỗ và chuyển giao năng lực.
Theo kế hoạch của ngành y tế, giai đoạn đầu Thành phố tăng cường 81 bác sĩ đa khoa, chuyên khoa có kinh nghiệm đến 37 Trạm y tế đang thiếu nhân lực; từng bước hướng tới mục tiêu mỗi Trạm có ít nhất 5 bác sĩ trực tiếp tham gia chăm sóc sức khỏe người dân.
Đây không chỉ là giải pháp bổ sung nhân lực trước mắt mà còn là cách tạo ra môi trường học tập và thực hành liên tục cho đội ngũ y tế cơ sở.
Tuyến trên quyết tâm, tuyến dưới phải chủ động
Trạm y tế phải chủ động xác định mình đang thiếu gì, yếu ở đâu và người dân trên địa bàn đang cần dịch vụ y tế nào nhất. Từ đó, Giám đốc Trạm y tế phải trực tiếp trao đổi với Giám đốc bệnh viện đồng hành để xây dựng kế hoạch hỗ trợ cụ thể.
Quan hệ giữa hai bên vì vậy không nên dừng ở việc "bệnh viện xuống hỗ trợ Trạm", mà phải trở thành mối quan hệ phối hợp thường xuyên, trong đó hai người đứng đầu cùng chịu trách nhiệm về kết quả.
Bệnh viện chủ động đưa nguồn lực xuống cơ sở, còn Trạm y tế chủ động tiếp nhận, học hỏi và từng bước làm chủ năng lực được chuyển giao.
Bởi nếu bác sĩ bệnh viện rời đi mà Trạm y tế vẫn trở lại trạng thái cũ, chương trình sẽ không đạt mục tiêu.
Ngược lại, nếu sau 6 tháng, 12 tháng và những năm tiếp theo, Trạm y tế có thể tự thực hiện thêm nhiều kỹ thuật, quản lý được nhiều bệnh mạn tính hơn, phát hiện sớm nhiều ca bệnh nặng hơn và xử trí ban đầu tốt hơn, đó mới là giá trị thực sự của sự đồng hành.
Đưa chuyên môn bệnh viện đến gần người dân
Mô hình hai lớp hỗ trợ cũng tạo ra một mạng lưới chuyên môn rộng hơn cho Trạm y tế.
Ở lớp thứ nhất, bệnh viện đồng hành chịu trách nhiệm hỗ trợ toàn diện từ chuyên môn đến quản trị. Nội dung có thể bao gồm đào tạo, hội chẩn, chuyển giao kỹ thuật, cấp cứu ban đầu, quản lý bệnh không lây nhiễm, chuyển tuyến, quản lý chất lượng, an toàn người bệnh, thuốc, xét nghiệm, kiểm soát nhiễm khuẩn và chuyển đổi số.
Ở lớp thứ hai, các bệnh viện chuyên khoa sẽ tham gia khi Trạm y tế cần hỗ trợ chuyên sâu.
Cách tổ chức này giúp rút ngắn khoảng cách chuyên môn giữa bệnh viện và y tế cơ sở. Những kiến thức trước đây người dân thường phải đến bệnh viện tuyến trên mới có cơ hội tiếp cận sẽ từng bước được đưa xuống gần cộng đồng.
Đặc biệt, sự kết nối phải được duy trì theo hai chiều.
Trạm y tế có trách nhiệm phát hiện, xử trí ban đầu, hội chẩn và chuyển người bệnh khi cần. Khi người bệnh đã được điều trị ổn định tại bệnh viện, thông tin về chẩn đoán, thuốc, lịch tái khám và dấu hiệu cảnh báo cần được chuyển về Trạm y tế để tiếp tục quản lý tại cộng đồng.
Đây chính là nền tảng của chăm sóc sức khỏe liên tục.
Chính sách phải đủ mạnh để giữ nguồn lực ở cơ sở
Để mô hình bệnh viện đồng hành vận hành lâu dài, nguồn lực con người là yếu tố quyết định.
Thành phố đã có chính sách hỗ trợ đối với bác sĩ và nhân viên y tế tham gia luân phiên. Theo thông tin được công bố, bác sĩ bệnh viện tham gia luân phiên tại Trạm y tế được hỗ trợ từ 12-20 triệu đồng/người/tháng; đối với một số địa bàn đặc thù như xã đảo Thạnh An hoặc đặc khu Côn Đảo, mức hỗ trợ có thể lên đến 30 triệu đồng/người/tháng.
Chính sách này không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ thu nhập. Quan trọng hơn, đó là sự ghi nhận đối với những cán bộ y tế chấp nhận rời môi trường bệnh viện để đến những địa bàn còn khó khăn, nơi điều kiện làm việc và nguồn lực chưa đồng đều.
Thước đo cuối cùng là niềm tin của người dân
Với Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, số lượt bác sĩ được luân phiên, số lớp đào tạo được tổ chức hay số đoàn công tác xuống cơ sở không phải là thước đo cuối cùng.
Điều quan trọng hơn là sau quá trình đồng hành, Trạm y tế làm được thêm những gì và người dân có tin tưởng tìm đến Trạm nhiều hơn hay không.
Đó là cách đánh giá rất thực chất.
Một Trạm y tế mạnh không chỉ được nhìn qua số lượng nhân viên hay trang thiết bị, mà phải được thể hiện bằng khả năng giải quyết các nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngay tại cộng đồng.
Người dân mắc bệnh mạn tính được quản lý tốt hơn. Người cao tuổi được theo dõi thường xuyên hơn. Các bệnh thông thường được xử trí ngay tại cơ sở. Những dấu hiệu nguy hiểm được phát hiện sớm. Người bệnh cần chuyển tuyến được chuyển đúng lúc, đúng nơi và an toàn.
Khi đó, Trạm y tế mới thực sự trở thành "nơi chăm sóc sức khỏe đầu tiên, liên tục và gần dân nhất".
168 Trạm y tế, một hệ thống chung sức
Điều mà chương trình hướng đến cuối cùng không phải là 168 Trạm y tế có thêm một bệnh viện hỗ trợ, mà là 168 Trạm y tế trở thành những mắt xích mạnh trong một hệ thống chăm sóc sức khỏe thống nhất.
Nếu mỗi bệnh viện đóng góp một phần sức mạnh chuyên môn, mỗi Trạm y tế chủ động tiếp nhận và làm chủ năng lực được chuyển giao, chính quyền địa phương cùng phối hợp và đội ngũ y tế cùng chịu trách nhiệm, thì sức mạnh của hệ thống sẽ được nhân lên.
Đó cũng là cách để thay đổi nhận thức của người dân về Trạm y tế.
Khi người dân biết rằng phía sau Trạm y tế là một bệnh viện đồng hành, phía sau bệnh viện đồng hành là cả mạng lưới bệnh viện chuyên khoa của Thành phố, niềm tin vào y tế cơ sở sẽ có thêm nền tảng để được củng cố.
Từ đó, 168 Trạm y tế sẽ không còn là 168 đơn vị hoạt động riêng lẻ, mà trở thành 168 cánh tay nối dài của hệ thống y tế Thành phố, vươn đến từng khu dân cư, từng gia đình và từng người dân.
Đó chính là ý nghĩa sâu xa của chương trình: không chỉ đưa bác sĩ từ bệnh viện về Trạm y tế, mà đưa năng lực của cả hệ thống y tế đến gần người dân hơn.
Tấn Tài