1. Quan niệm về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Kỷ nguyên là một giai đoạn lịch sử hoặc một khoảng thời gian dài, được xác định bởi những sự kiện quan trọng, đặc điểm nổi bật hoặc sự thay đổi lớn lao, có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa hoặc tự nhiên. Ngày nay kỷ nguyên thường được sử dụng để phân chia thời gian trong lịch sử theo những biến cố lớn hoặc có sự thay đổi căn bản trong đời sống chính trị hay khoa học, công nghệ, môi trường. Kỷ nguyên không cố định độ dài thời gian, có thể là vài năm, hàng trăm, hàng ngàn hoặc thậm chí chí hàng tỷ năm.
Kỷ nguyên mới ở Việt Nam được tiếp cận gắn với sự kiện quan trọng đưa Việt Nam bước ra khỏi khủng hoảng về đường lỗi lãnh đạo đất nước. Trong bối cảnh thực dân pháp và phong kiến Việt Nam áp bức bóc lột nhân dân, đời sống lầm than, xã hội khổ cực… các phong trào giải phóng dân tộc chỉ dừng lại đòi tự do và sai lầm về đường lối nên đều thất bại. Chỉ khi Đảng cộng sản Việt Nam thành lập 03/02/1930, đây là dấu mốc quan trọng, chấm dứt sự khủng hoảng đường lối lãnh đạo đất nước. Kỷ nguyên mới ở Việt Nam tính từ 03/02/1930 đến khi Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao. Trước mắt là hướng đến kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Đảng (03/02/1930 - 03/02/2030), tầm nhìn đến kỷ niệm 100 năm ngày thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa nay là Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02/9/1945 – 02/9/2045),
Kỷ nguyên vươn mình là một khoảng thời gian gắn liền và là một phần trong khoảng thời gian của kỷ nguyên mới ở Việt Nam. Kỷ nguyên vươn mình là nhấn mạnh và tiếp cận đến sự phát triển mang tính nhảy vọt, ổn định, lâu dài cả về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, khoa học của dân tộc; tính từ khi bắt đầu tiến hành Đại hội XIV ngày 19/01/2026. Từ khi đổi mới cho đến nay, nhất là trong 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ XIII của Đảng (2021 – 2025), trong khi thế giới và Việt Nam trải qua nhiều khó khăn như đại dịch Covid, thiên tai, lũ lụt…. nhưng Việt Nam vẫn vững bước vượt qua nhiều cú sốc lớn, vẫn giữ được ổn định, phục hồi và tích lũy lực đẩy cho chu kỳ tăng trưởng mới. Đây chính là khoảng thời gian chuẩn bị, "tạo đà" để Đảng lãnh đạo đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình.
Mục tiêu xuyên suốt và đích đến của kỷ nguyên vươn mình của dân tộc là giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, phát triển nhanh bền vững đất nước, cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình. Ưu tiên hàng đầu trong kỷ nguyên vươn mình là thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 là Việt Nam trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước xã hội chủ nghĩa phát triển, có thu nhập cao, là một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.
2. Cơ sở khẳng định Đại hội XIV của Đảng là dấu mốc bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Thứ nhất, về kinh tế
Việt Nam thoát ra khỏi chiến tranh, bước vào thời kỳ quá độ để xây dựng chủ nghĩa xã hội, trong điều kiện nghèo nàn, lạc hậu, kinh tế chậm phát triển. Quá trình phát triển kinh tế Việt Nam từng bước và làm vừa rút kinh nghiệm. Trên cơ sở đó đưa ra mô hình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp lý luận và thực tiễn ở Việt Nam. Minh chứng cho sự phù hợp thể hiện: Trong 5 năm qua kinh tế Việt Nam có sự tăng trưởng mạnh mẽ, bền vững và ổn định. Trong bối cảnh đại dịch Covid 19, nhưng Việt Nam có tăng trưởng GDP năm 2021 đạt 2,58%; năm 2022 đạt 8,02%; năm 2023 đạt 5,05%; năm 2024 đạt 7,09% và năm 20258,02%, sự tăng trưởng bền vững và mạnh mẽ đó đã đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Quy mô GDP năm 2025 của Việt Nam đạt 514 tỷ USD, tăng 5 bậc, vươn lên vị trí thứ 32 thế giới. GDP bình quân đầu người của nước ta đạt khoảng 5,026 USD, tăng 40% so với năm 2020.
Vị thế trên trường quốc tế được nâng cao, đặc biệt là Việt Nam chủ động tham gia hội nhập kinh tế sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tư do; thực hiện nhất quán chính sách đổi mới về kinh tế, tập trung vào chuyển đổi mô hình tăng trưởng và thu hút đầu tư. Đặc biệt động lực tăng trưởng kinh trế của Việt Nam xác định là dựa vào xuất khẩu, đầu tư nước ngoài (FDI), du lịch, nông nghiệp và đổi mới thể chế, giải quyết các rào cản hành chính. Tính đến thời điểm Đại hội XIV, Việt Nam vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao, xác định mục tiêu từ năm 2026 kinh tế tiếp tục phát triển đạt được mức tăng trưởng hai con số và phát triển toàn diện hơn.
Thứ hai, về chính trị
Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: Việt Nam luôn giữ vững ổn định về chính trị, tập trung vào việc củng cố sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đẩy mạnh công tác phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí và xây dựng bộ máy nhà nước liêm chính, hiệu quả. Đặc biệt sau khi tiến hành tinh giảm bộ máy trong hệ thống chính trị một cách quyết tâm, quyết liệt, hệ thống chính trị ứng dụng công nghệ số đã mang lại hiệu quả cao. Xử lý khủng hoảng, thách thức và khó khăn có hiệu quả, Việt Nam kiểm soát thành công dịch COVID-19, khắc phục thiên tai, lũ lụt kịp thời là cơ sở để Đại hội XIV Đảng lãnh đạo coi trọng và đặt sức khỏe, tính mạng người dân lên hàng đầu. Sau Đại hội, tiếp tục thúc đẩy các vấn đề nổi bật bao gồm: cải cách hành chính, phát triển cơ sở hạ tầng, củng cố kiến túc thượng tầng, đảm bảo an sinh xã hội và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng trong việc định hướng phát triển quốc gia.
Thứ ba, về văn hóa
Nhiệm kỳ Đại hội XIV của Đảng tiếp túc đưa văn hóa Việt Nam phát triển mạnh mẽ dựa trên nền tảng truyền thống, hướng đến xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thể hiện qua việc Nhà nước tập trung xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách về văn hóa, bao gồm: Các lĩnh vực văn hóa gia đình, văn hóa ứng xử và công nghiệp văn hóa. Phát triển Đa dạng Văn học-Nghệ thuật: Nghệ thuật biểu diễn dân gian được tôn vinh, phát huy giá trị truyền thống; nhiều loại hình nghệ thuật phát triển đa dạng. Xây dựng Môi trường Văn hóa: Chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, đề cao vai trò của văn hóa trong mọi mặt đời sống xã hội. Phát huy Giá trị Con người Việt Nam: Tập trung xây dựng hệ giá trị văn hóa con người Việt Nam với các phẩm chất tri thức, đạo đức, lối sống, tình cảm, đáp ứng yêu cầu thời kỳ mới. Hội nhập và Giữ gìn Bản sắc: Vừa hội nhập quốc tế, vừa bảo vệ những giá trị cốt lõi như ngôn ngữ, phong tục, truyền thống, trang phục, ẩm thực, kiến trúc để không bị hòa tan.
Thứ tư, về xã hội
Trong thời gian qua xã hội Việt Nam chứng kiến nhiều chuyển biến tích cực: kinh tế phát triển có khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu, thể hiện năng lực điều hành vĩ mô linh hoạt. Xóa đói giảm nghèo đạt thành tựu lớn, đời sống người dân nâng cao, tầng lớp trung lưu tăng nhanh. Công tác chăm sóc sức khỏe được củng cố và phát triển tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế được phủ rộng và tăng cao (95,2% năm 2025), hệ thống y tế cơ sở được củng cố, chất lượng khám chữa bệnh nâng cao. Giáo dục và đào tạo được chú trọng, hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non và giáo dục bắt buộc trung học cơ sở, chính sách giáo dục được đổi mới. Văn hóa-xã hội có bước tiến bộ, du lịch phục hồi mạnh mẽ, chất lượng cuộc sống và chỉ số phát triển con người (HDI) cải thiện. Chỉ số phát triển con người tăng, xếp hạng 93/193 quốc gia, cho thấy sự tiến bộ trong các lĩnh vực y tế, giáo dục. Đây là cơ sở để từ Đại hội XIV, Đảng lãnh đạo dân tộc tiếp tục phát triển mang tính đột phá.
Thứ năm, về khoa học công nghệ
Khoa học và công nghệ Việt Nam trong thời gian qua tập trung vào ứng dụng và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là chuyển đổi số, an ninh mạng, kỹ thuật phần mềm, mạng máy tính, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vật liệu mới, vạn vật vạt kết nối, 5G – 6G. Ứng dụng thực tế ảo đưa vào trong giáo dục, công nghiệp, giải trí. Ứng dụng công nghệ chuỗi khối trong nhiều lĩnh vực, hướng đến sản xuất thông minh, sản xuất xanh, tạo giá trị cao với trọng tâm là xây dựng hạ tầng số quốc gia, thu hút nhân tài và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, coi đây là động lực tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0.
Kết quả trong thời gian qua là tiền đề, cơ sở để đến Đại hội XIV của Đảng, Việt Nam xác định khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là động lực tăng trưởng và phát triển của đất nước. Hoàn thiện cơ chế quản lý mới chuyển từ "chi cho nghiên cứu" sang "đặt hàng và mua kết quả nghiên cứu", lấy hiệu quả làm thước đo, xây dựng phòng thí nghiệm trọng điểm. Có chính sách thu hút, trọng dụng, phát triển nhân tài và hệ sinh thái, triển khai mô hình "Ba Nhà" (Doanh nghiệp - Viện, trường - Nhà nước); khơi thông vốn cho đổi mới sáng tạo.
Trung tá, TS Nguyễn Văn Bách
Giảng viên Khoa Triết học Mác – Lênin (Học viện Chính trị)