Nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích tài liệu, khảo sát, quan sát sư phạm, thực nghiệm sư phạm và toán học thống kê nhằm làm rõ thực trạng giảng dạy môn bóng bàn hiện nay, đồng thời lựa chọn và ứng dụng một số phương pháp giảng dạy phù hợp với đặc điểm sinh viên khối khoa học xã hội và nhân văn. Trên cơ sở đó, nâng cao hiệu quả học tập và chất lượng giảng dạy môn bóng bàn hiện nay.
Từ khóa: Bóng bàn; Giáo dục thể chất; Phương pháp giảng dạy; Sinh viên.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo hiện nay, việc nâng cao chất lượng giáo dục thể chất trong các cơ sở giáo dục đại học đang trở thành yêu cầu quan trọng nhằm phát triển toàn diện người học cả về trí lực, thể lực và kỹ năng xã hội. Đảng và Nhà nước ta luôn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã xác định: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học"[1]. Quan điểm này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc đổi mới phương pháp giảng dạy ở tất cả các môn học, trong đó có giáo dục thể chất.
Giáo dục thể chất không chỉ góp phần nâng cao sức khỏe mà còn giúp sinh viên hình thành ý thức rèn luyện thân thể, phát triển kỹ năng vận động, tinh thần tập thể và khả năng thích ứng với môi trường học tập, lao động hiện đại. Trong các môn thể thao được giảng dạy ở bậc đại học, bóng bàn là môn học phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhiều trường, đồng thời có tác dụng tích cực trong việc phát triển phản xạ, khả năng phối hợp vận động, tư duy chiến thuật và sự linh hoạt của người học. Tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, sinh viên chủ yếu theo học các ngành thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn với đặc điểm nổi bật là khối lượng học tập lý thuyết lớn, cường độ đọc, nghiên cứu tài liệu cao và thời gian vận động thể chất còn hạn chế. Trong bối cảnh đó, môn bóng bàn không chỉ góp phần nâng cao thể lực mà còn giúp sinh viên giải tỏa áp lực học tập, rèn luyện phản xạ, khả năng phối hợp vận động và tăng cường giao tiếp, tương tác xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn giảng dạy môn bóng bàn tại nhà trường cho thấy một số hạn chế vẫn còn tồn tại như: phương pháp giảng dạy ở một số giờ học còn thiên về hướng dẫn kỹ thuật theo lối truyền thống; hình thức tổ chức tập luyện chưa thật sự đa dạng; mức độ chủ động tham gia của sinh viên chưa cao; khả năng vận dụng kỹ thuật trong thực hành còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng nhất định đến hứng thú học tập và hiệu quả tiếp thu môn học của sinh viên.
Trong khi đó, yêu cầu đổi mới giáo dục đại học hiện nay đòi hỏi quá trình giảng dạy phải chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực và tính chủ động của người học. Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn 2045 của Thủ tướng Chính phủ ngày 31/12/2024 đã chỉ rõ: "Tăng cường công tác giáo dục thể chất, hoạt động thể thao, xây dựng trường học an toàn, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe trẻ em, học sinh toàn diện cả về thể chất và tinh thần. Xây dựng các tiêu chí, yêu cầu cần đạt để đánh giá tính tích cực, chủ động của học sinh, sinh viên khi tham gia các hoạt động"[2]. Đối với môn giáo dục thể chất nói chung và môn bóng bàn nói riêng, yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi hiệu quả học tập phụ thuộc lớn vào khả năng thực hành, trải nghiệm vận động và sự tương tác trực tiếp trong quá trình học tập.
Xuất phát từ những yêu cầu lý luận và thực tiễn nêu trên, việc nghiên cứu, lựa chọn và đánh giá hiệu quả các phương pháp giảng dạy phù hợp đối với môn bóng bàn cho sinh viên là vấn đề cần thiết, có ý nghĩa cả về mặt khoa học và thực tiễn. Vì vậy, bài viết tập trung nghiên cứu chủ đề: "Đánh giá hiệu quả một số phương pháp giảng dạy môn bóng bàn cho sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh", nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy giáo dục thể chất trong các cơ sở giáo dục đại học hiện nay.
2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng tổng hợp các phương pháp sau:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu: Nghiên cứu, phân tích các tài liệu lý luận, giáo trình, công trình khoa học liên quan đến đổi mới phương pháp giảng dạy giáo dục thể chất và giảng dạy môn bóng bàn trong trường đại học.
- Phương pháp khảo sát: Tiến hành khảo sát 80 sinh viên đang học môn bóng bàn tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh nhằm đánh giá: Mức độ hứng thú đối với môn học; Khả năng tiếp thu kỹ thuật bóng bàn; Mức độ tích cực tham gia giờ học; Sự phù hợp của phương pháp giảng dạy hiện nay;
- Phương pháp quan sát sư phạm: Quan sát quá trình học tập, luyện tập và thực hành kỹ thuật bóng bàn của sinh viên nhằm đánh giá mức độ tham gia học tập và khả năng thực hiện kỹ thuật.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Áp dụng một số phương pháp giảng dạy như: Thị phạm kết hợp video kỹ thuật; Luyện tập theo nhóm; Trò chơi vận động hỗ trợ kỹ thuật bóng bàn. Từ đó đánh giá hiệu quả đối với kết quả học tập của sinh viên.
- Phương pháp toán học thống kê: Sử dụng để xử lý số liệu khảo sát, tổng hợp kết quả nghiên cứu và đánh giá mức độ hiệu quả của các phương pháp giảng dạy được áp dụng.
3. Nội dung nghiên cứu và thảo luận
3.1. Thực trạng giảng dạy môn bóng bàn tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
Để đánh giá thực trạng giảng dạy môn bóng bàn, nhóm nghiên cứu tiến hành khảo sát 80 sinh viên đang học môn bóng bàn tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Nội dung khảo sát tập trung vào mức độ hứng thú học tập, khả năng tiếp thu kỹ thuật và đánh giá của sinh viên đối với phương pháp giảng dạy hiện nay.
Kết quả khảo sát cho thấy, mặc dù phần lớn sinh viên nhận thức được vai trò của môn bóng bàn đối với việc nâng cao sức khỏe và giảm áp lực học tập, song mức độ hứng thú và tính chủ động tham gia học tập chưa thật sự đồng đều.
Bảng 1. Mức độ hứng thú của sinh viên đối với môn bóng bàn (n = 80)
Mức độ | Số lượng | Tỷ lệ (%) |
Rất hứng thú | 18 | 22,5 |
Hứng thú | 31 | 38,8 |
Bình thường | 21 | 26,2 |
Ít hứng thú | 10 | 12,5 |
Kết quả ở Bảng 1 cho thấy có 61,3% sinh viên cảm thấy hứng thú và rất hứng thú với môn bóng bàn. Tuy nhiên, vẫn còn 38,7% sinh viên có tâm lý học tập ở mức bình thường hoặc ít hứng thú. Điều này phản ánh phương pháp tổ chức giảng dạy hiện nay chưa thật sự tạo được sức hấp dẫn và động lực học tập mạnh mẽ đối với toàn bộ sinh viên. Bên cạnh đó, khảo sát về mức độ phù hợp của phương pháp giảng dạy hiện hành cho thấy sinh viên mong muốn được tăng cường các hình thức học tập trực quan, tương tác và thực hành nhiều hơn.
Bảng 2. Đánh giá của sinh viên về phương pháp giảng dạy hiện nay (n = 80)
Nội dung khảo sát | Đồng ý (%) | Không đồng ý (%) |
Giờ học còn thiên về hướng dẫn kỹ thuật đơn thuần | 67,5 | 32,5 |
Hình thức tổ chức học tập chưa đa dạng | 63,8 | 36,2 |
Sinh viên chưa có nhiều cơ hội luyện tập theo nhóm | 58,7 | 41,3 |
Cần tăng cường ứng dụng video, hình ảnh trực quan | 81,2 | 18,8 |
Mong muốn có thêm hoạt động thi đấu, trò chơi vận động | 77,5 | 22,5 |
Kết quả khảo sát cho thấy đa số sinh viên cho rằng phương pháp giảng dạy hiện nay vẫn còn nặng về truyền thụ kỹ thuật, thiếu sự đa dạng trong tổ chức giờ học và chưa tạo nhiều cơ hội cho sinh viên tham gia hoạt động nhóm. Đồng thời, sinh viên có nhu cầu cao đối với việc ứng dụng công nghệ trực quan và các hình thức học tập tích cực trong quá trình học môn bóng bàn. Từ kết quả khảo sát trên cho thấy việc đổi mới phương pháp giảng dạy môn bóng bàn theo hướng phát huy tính chủ động, tăng cường tương tác và nâng cao trải nghiệm học tập cho sinh viên là yêu cầu cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
3.2. Lựa chọn và ứng dụng một số phương pháp giảng dạy môn bóng bàn
Trên cơ sở kết quả khảo sát thực trạng, nhóm nghiên cứu lựa chọn và áp dụng một số phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn bóng bàn cho sinh viên, gồm:
- Phương pháp thị phạm kết hợp video kỹ thuật.
- Phương pháp luyện tập theo nhóm.
- Phương pháp trò chơi vận động hỗ trợ kỹ thuật.
- Phương pháp thi đấu thực hành.
Nghiên cứu được tiến hành trong thời gian 10 tuần đối với 80 sinh viên, chia thành:
- Nhóm đối chứng: 40 sinh viên học theo phương pháp truyền thống.
- Nhóm thực nghiệm: 40 sinh viên học theo các phương pháp giảng dạy đổi mới.
Các nội dung đánh giá gồm:
- Kỹ thuật giao bóng.
- Kỹ thuật đánh thuận tay.
- Kỹ thuật di chuyển.
- Mức độ tích cực tham gia học tập.
- Mức độ hứng thú với môn học.
3.3. Đánh giá hiệu quả các phương pháp giảng dạy môn bóng bàn
Sau thời gian thực nghiệm, kết quả kiểm tra kỹ thuật của hai nhóm có sự khác biệt rõ rệt.
Bảng 3. Kết quả kiểm tra kỹ thuật môn bóng bàn sau thực nghiệm (thang điểm 10)
Nội dung kiểm tra | Nhóm đối chứng | Nhóm thực nghiệm |
Kỹ thuật giao bóng | 6,8 ± 0,7 | 8,1 ± 0,6 |
Kỹ thuật đánh thuận tay | 7,0 ± 0,8 | 8,3 ± 0,5 |
Kỹ thuật di chuyển | 6,7 ± 0,6 | 8,0 ± 0,7 |
Phối hợp thực hành thi đấu | 6,9 ± 0,7 | 8,4 ± 0,6 |
Kết quả ở Bảng 3 cho thấy nhóm thực nghiệm đạt kết quả cao hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng ở tất cả các nội dung kiểm tra. Điều này cho thấy các phương pháp giảng dạy đổi mới đã góp phần nâng cao hiệu quả tiếp thu và thực hiện kỹ thuật bóng bàn của sinh viên.
Không chỉ cải thiện kết quả thực hành kỹ thuật, các phương pháp giảng dạy mới còn tác động tích cực đến hứng thú học tập của sinh viên.
Bảng 4. Mức độ hứng thú học tập của sinh viên sau thực nghiệm (n = 40)
Mức độ | Trước thực nghiệm (%) | Sau thực nghiệm (%) |
Rất hứng thú | 20,0 | 42,5 |
Hứng thú | 37,5 | 45,0 |
Bình thường | 30,0 | 10,0 |
Ít hứng thú | 12,5 | 2,5 |
Kết quả khảo sát sau thực nghiệm cho thấy tỷ lệ sinh viên rất hứng thú với môn học tăng từ 20,0% lên 42,5%; tỷ lệ ít hứng thú giảm mạnh từ 12,5% xuống còn 2,5%. Điều này phản ánh việc đổi mới phương pháp giảng dạy đã tạo được môi trường học tập tích cực, tăng tính chủ động và sự tham gia của sinh viên trong quá trình học tập môn bóng bàn.
3.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực như thị phạm kết hợp video kỹ thuật, luyện tập theo nhóm và trò chơi vận động đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong giảng dạy môn bóng bàn cho sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Các phương pháp này không chỉ giúp sinh viên dễ dàng tiếp thu kỹ thuật thông qua trực quan và tương tác thực hành mà còn tạo tâm lý hứng thú, chủ động và tích cực hơn trong học tập. Đặc biệt, đối với sinh viên khối khoa học xã hội và nhân văn, việc tăng cường các hoạt động nhóm và hình thức học tập trải nghiệm góp phần giảm áp lực học tập lý thuyết, nâng cao khả năng giao tiếp và tinh thần phối hợp tập thể.
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy đổi mới phương pháp giảng dạy giáo dục thể chất theo hướng phát triển năng lực người học là phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục đại học hiện nay, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn bóng bàn trong các cơ sở giáo dục đại học.
4. Kết luận và kiến nghị
4.1. Kết luận
Kết quả nghiên cứu cho thấy việc đổi mới phương pháp giảng dạy môn bóng bàn theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của người học đã mang lại hiệu quả rõ rệt đối với sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Các phương pháp như thị phạm kết hợp video kỹ thuật, luyện tập theo nhóm, trò chơi vận động và thi đấu thực hành không chỉ giúp nâng cao khả năng tiếp thu kỹ thuật mà còn tạo hứng thú học tập, tăng cường tính tương tác và mức độ tham gia của sinh viên trong giờ học.
Kết quả khảo sát và thực nghiệm cho thấy nhóm sinh viên được học theo phương pháp giảng dạy đổi mới có kết quả thực hành kỹ thuật và mức độ hứng thú học tập cao hơn rõ rệt so với nhóm học theo phương pháp truyền thống. Điều này khẳng định việc đổi mới phương pháp giảng dạy giáo dục thể chất nói chung và môn bóng bàn nói riêng là phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục đại học hiện nay theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học. Đồng thời, nghiên cứu cũng cho thấy đối với sinh viên khối khoa học xã hội và nhân văn, việc tổ chức các hoạt động học tập mang tính trải nghiệm, tương tác và thực hành có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục thể chất, góp phần phát triển toàn diện thể lực, tinh thần và kỹ năng xã hội cho sinh viên.
4.2. Kiến nghị và đề xuất
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, khảo sát và thực nghiệm sư phạm, nhóm nghiên cứu nhận thấy việc đổi mới phương pháp giảng dạy môn bóng bàn đã mang lại những tác động tích cực đối với hiệu quả học tập và mức độ hứng thú của sinh viên. Để tiếp tục nâng cao chất lượng giảng dạy giáo dục thể chất nói chung và môn bóng bàn nói riêng tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi mạnh dạn đề xuất một số kiến nghị sau:
Một là, tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy môn bóng bàn theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng cường các hình thức học tập trực quan, thực hành và trải nghiệm vận động nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của sinh viên trong quá trình học tập.
Hai là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy giáo dục thể chất như sử dụng video kỹ thuật, hình ảnh mô phỏng (có thể tính toán sử dụng hình ảnh ảo, 3D) và các phương tiện hỗ trợ trực quan nhằm nâng cao hiệu quả tiếp thu kỹ thuật cho sinh viên.
Ba là, tăng cường tổ chức các hoạt động thi đấu, câu lạc bộ và phong trào bóng bàn trong nhà trường nhằm tạo môi trường rèn luyện thường xuyên, nâng cao hứng thú và động lực học tập cho sinh viên.
Bốn là, nhà trường cần quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giảng dạy và học tập môn bóng bàn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục thể chất trong giai đoạn hiện nay.
Năm là, giảng viên giáo dục thể chất cần thường xuyên cập nhật, đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao kỹ năng tổ chức hoạt động học tập tích cực phù hợp với đặc điểm sinh viên khối khoa học xã hội và nhân văn.
Sáu là, cần tiếp tục có thêm các nghiên cứu chuyên sâu về đổi mới phương pháp giảng dạy giáo dục thể chất đối với từng môn học và từng nhóm đối tượng sinh viên nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong các cơ sở giáo dục đại học.
ThS. Huỳnh Thị Phương Duyên
Trung tâm Thể dục Thể thao, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (2013), Nghị quyết về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, số 29-NQ/TW, Hà Nội, Ngày 04/11/2013.
- Nguyễn Danh Thái (1999), Bóng bàn, Nxb Thể dục thể thao, Hà Nội.
- Thủ tướng Chính phủ (2024), Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Số 1705/QĐ-TTg, Hà Nội, ngày 31/12/2024.
- Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn (2000), Lý luận và phương pháp thể dục thể thao, Nxb Thể dục thể thao, Hà Nội.
- Nguyễn Đức Văn (2001), Phương pháp thống kê trong thể dục thể thao, Nxb Thể dục thể thao, Hà Nội.
Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (2013), Nghị quyết về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, số 29-NQ/TW, Hà Nội, Ngày 04/11/2013. ↑
Thủ tướng Chính phủ (2024), Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Số 1705/QĐ-TTg, Hà Nội, ngày 31/12/2024. ↑