Đây chính là phương thức căn bản để khơi dậy nguồn lực nội sinh, tạo sức mạnh tự thân bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững của Quảng Ninh trong kỷ nguyên mới.
Khoảng trống giữa chuẩn mực giá trị và bản lĩnh chuyển hóa trong kỷ nguyên mới
Lịch sử phát triển và đấu tranh bảo vệ chế độ chính trị luôn chứng minh một quy luật phổ quát: sức mạnh nội sinh và sự bền vững của một địa phương hay một quốc gia không bao giờ được định đoạt thuần túy bằng các nguồn tài nguyên thiên nhiên sẵn có hay những khẩu hiệu tuyên truyền một chiều1. Nguồn lực vật chất dù dồi dào đến đâu cũng sẽ cạn kiệt nếu thiếu vắng bàn tay, khối óc và phẩm giá của con người sáng tạo; các chính sách dù hoàn thiện đến mấy cũng sẽ trở nên vô hồn nếu không được thực thi bởi một đội ngũ cán bộ mẫn cán, liêm chính và tận tụy phục vụ Nhân dân. Khi các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp được thẩm thấu sâu sắc vào nếp nghĩ, cách làm, khi mỗi người dân cảm nhận rõ quyền lợi, sinh kế và nhân phẩm của mình gắn liền với sự phát triển của quê hương, một thành trì niềm tin vững chắc sẽ tự nhiên hình thành. Ngược lại, nếu ở đâu xuất hiện sự thờ ơ, nhũng nhiễu của bộ máy thừa hành, sự suy thoái đạo đức xã hội hoặc khoảng cách giữa lời nói và việc làm, nơi đó sẽ nhanh chóng nảy sinh sự hoài nghi và bất an xã hội.
Trong chiến lược phát triển bền vững cũng như trên mặt trận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, các thế lực thù địch không bao giờ công kích vào những vị trí được phòng thủ vững chắc bằng kết quả thực tế, mà luôn triệt để khoét sâu vào các khoảng trống mang tính cấu trúc. Đó là chuỗi liên hoàn từ khoảng trống trong nhận thức dẫn đến khoảng trống trong hành động, và khoảng trống niềm tin kết hợp với sự chậm trễ trong giải quyết bức xúc cơ sở sẽ lập tức bị các thế lực xấu lợi dụng để kích động, xuyên tạc.
Thành phố Quảng Ninh chính thức được thành lập kể từ ngày 01 tháng 9 năm 2026 trên cơ sở toàn bộ diện tích, dân số của tỉnh Quảng Ninh, giữ vị trí địa đầu chiến lược vùng Đông Bắc của Tổ quốc, có diện tích tự nhiên 6.110,81 km², dân số trên 1,4 triệu người với 22 dân tộc anh em cùng chung sống, sở hữu đường biên giới trên bộ và trên biển tiếp giáp với Trung Quốc2. Bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc gắn với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi xanh, bài toán đặt ra cho Đảng bộ thành phố Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc ban hành các đề án nhận diện hay tôn vinh các phẩm chất văn hóa truyền thống trên giấy. Điều cốt lõi hơn là phải chuyển hóa trọn vẹn những giá trị ấy thành năng lực quản trị công, văn hóa kỷ cương, đạo đức công vụ và sản phẩm cụ thể của mỗi cán bộ, đảng viên, doanh nhân và thế hệ trẻ, tạo nên sức đề kháng tự nhiên của toàn xã hội trước mọi thách thức của thời đại3.
Trầm tích "Kỷ luật và Đồng tâm" - Điểm tựa nền tảng của bản lĩnh đất Mỏ
Một trong những luận điểm cốt lõi của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là khẳng định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng4. Kế thừa và làm sâu sắc hơn định hướng đó, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm "dân là gốc", nhấn mạnh văn hóa và con người là cội nguồn sức mạnh nội sinh, động lực đột phá để phát triển đất nước nhanh và bền vững5.
Thực tiễn sinh động của tỉnh Quảng Ninh qua các chặng đường lịch sử đã tôi luyện nên một hệ giá trị văn hóa hết sức đặc sắc, bắt nguồn từ ba dòng chảy lớn:
Thứ nhất, hào khí Đông A kiên cường nơi phên dậu: Dòng sông Bạch Đằng lịch sử với ba lần ghi dấu chiến công hiển hách đánh tan các đạo quân xâm lược phương Bắc đã tạc vào tâm thức người dân nơi đây tinh thần thượng võ, ý chí độc lập, tự chủ và bản lĩnh bất khuất trước mọi hiểm nguy6.
Thứ hai, chiều sâu nhân văn của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử: Triết lý "cư trần lạc đạo", hòa nhập đạo với đời do Đức vua Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập đã bồi đắp cho cư dân vùng đất này một tâm hồn nhân hậu, nghĩa tình, khoan dung và ý thức cộng đồng sâu sắc.
Thứ ba, truyền thống "Kỷ luật và Đồng tâm" của giai cấp công nhân vùng mỏ: Xuất phát từ cuộc Tổng bãi công lịch sử của hơn ba vạn thợ mỏ ngày 12 tháng 11 năm 1936 chống lại ách áp bức của thực dân Pháp, khẩu hiệu "Kỷ luật và Đồng tâm - Chúng ta nhất định thắng!" đã kết tinh thành hồn cốt, thành vũ khí tinh thần vô giá của Đảng bộ và Nhân dân Quảng Ninh7.
Cụ thể hóa quan điểm của Trung ương, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30 tháng 10 năm 2023 về "Xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững"8. Nghị quyết đã đúc kết và xác lập hệ giá trị con người Quảng Ninh gồm tám phẩm chất tiêu biểu: Bản lĩnh, Tự cường, Kỷ cương, Đoàn kết, Nghĩa tình, Hào sảng, Sáng tạo, Văn minh9. Tám phẩm chất ấy không phải là sự gán ghép trừu tượng, mà là kết tinh sống động của quá trình cải tạo thiên nhiên, khai thác lòng đất làm giàu cho Tổ quốc và bảo vệ vững chắc phên dậu biển trời Đông Bắc.
Văn hóa công vụ phục vụ và năng lực số - Thước đo chuyển hóa giá trị trong kỷ nguyên mới
Một trong những mảnh đất màu mỡ mà các phần tử cơ hội, thù địch thường triệt để khai thác nhằm kích động tâm lý hoài nghi là sự quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu và đùn đẩy trách nhiệm của một bộ phận cán bộ cơ sở. Khi người dân và doanh nghiệp thực hiện các thủ tục hành chính về đất đai, cấp phép đầu tư hay tiếp cận dịch vụ công mà gặp phải sự thờ ơ, chậm trễ, sự bất bình tích tụ lâu ngày sẽ dễ dàng bị kẻ xấu lợi dụng để bôi nhọ tính ưu việt của chế độ. Do đó, việc xây dựng văn hóa công vụ và cải cách hành chính không thuần túy là việc tinh gọn kỹ thuật bộ máy, mà xét từ bản chất, đó chính là quá trình chuyển hóa phẩm chất "Kỷ cương, Sáng tạo, Văn minh" thành sự phục vụ tận tụy đối với Nhân dân.
Quán triệt sâu sắc quyết tâm chính trị của Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố Quảng Ninh đã kiên trì chỉ đạo chuyển mạnh từ tư duy "quản lý hành chính" sang tư duy "kiến tạo phát triển và chủ động phục vụ", lấy sự hài lòng và mức độ tin cậy của người dân, doanh nghiệp làm thước đo cao nhất đánh giá chất lượng bộ máy công quyền10. Tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm" trong thời đại mới được thể chế hóa thành văn hóa thượng tôn pháp luật, đạo đức liêm chính và sự liên kết chặt chẽ giữa các cấp, các ngành.
Nhờ sự chuyển biến thực chất trong tư duy dùng người và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, tính đến năm 2025, Quảng Ninh đã xác lập kỷ lục dẫn đầu cả nước nhiều năm liên tiếp về Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và Chỉ số Hiệu quả quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI)11. Đến tháng 9 năm 2026, toàn thành phố đã hoàn thành việc đồng bộ hóa dữ liệu hành chính với Đề án 06 của Chính phủ, tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính toàn trình được xử lý trực tuyến đạt trên 92%, 100% cán bộ, công chức tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thực hiện nghiêm túc quy định gửi thư xin lỗi người dân khi xảy ra tình trạng trễ hạn12.
Khi người cán bộ biết đặt mình vào vị trí của người dân, biết ứng dụng công nghệ số để giảm thời gian và chi phí cho xã hội, khoảng cách giữa chính quyền và Nhân dân được xóa nhòa. Một nền hành chính liêm chính, công tâm và minh bạch chính là tấm lá chắn tư tưởng vững chắc nhất, triệt tiêu mọi mầm mống gây mất ổn định chính trị từ sớm, từ xa.
Khoảng cách giữa giá trị và thực tiễn - Nhận diện trúng các điểm nghẽn để vượt qua
Bản lĩnh của một Đảng bộ lớn không nằm ở việc né tránh khuyết điểm hay tô hồng thành tích, mà thể hiện ở năng lực nhận diện trúng và giải quyết rốt ráo những hạn chế, góc khuất đang cản trở sự phát triển. Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI đã nhìn thẳng vào sự thật, chỉ rõ những khoảng trống cần khắc phục trong công tác xây dựng con người13:
Thứ nhất, bệnh hình thức, phong trào trong xây dựng đời sống văn hóa: Việc triển khai Nghị quyết số 17-NQ/TU ở một số cơ quan, địa phương có lúc còn mang nặng tính phô trương, dừng lại ở các khẩu hiệu dọc đường phố hoặc lồng ghép chiếu lệ trong các báo cáo tổng kết cuối năm14. Việc bình xét danh hiệu cơ quan văn hóa, khu phố văn minh có nơi còn cào bằng, nể nang, chưa phản ánh thực chất nếp sống văn minh đô thị và ý thức chấp hành pháp luật của người dân.
Thứ hai, tâm lý e dè, sợ sai, né tránh trách nhiệm trong một bộ phận cán bộ, đảng viên: Sau khi các cấp có thẩm quyền tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng để làm trong sạch bộ máy, ở một số sở, ban, ngành và địa phương đã xuất hiện tâm lý an phận, thủ thường, làm việc cầm chừng, "thà đứng trước hội đồng kỷ luật còn hơn đứng trước tòa"15. Không ít cán bộ đùn đẩy trách nhiệm lên cấp trên, máy móc áp dụng các quy định cũ kỹ để từ chối giải quyết hồ sơ phức tạp, gây ách tắc nguồn lực đầu tư công và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh của tỉnh.
Thứ ba, sự mai một văn hóa ứng xử trước áp lực thương mại hóa cực đoan: Sự phát triển bùng nổ của các dịch vụ du lịch tại Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn đôi khi tạo ra những mặt trái văn hóa. Hiện tượng chèo kéo, ép giá du khách, thái độ phục vụ thiếu chuyên nghiệp, tình trạng vứt rác thải nhựa bừa bãi xuống mặt biển và sự xâm phạm cảnh quan môi trường vẫn diễn ra cục bộ16. Những hành vi ấy đi ngược lại phẩm chất "Hào sảng, Văn minh, Nghĩa tình" của người Quảng Ninh, đòi hỏi phải được chấn chỉnh kịp thời bằng chế tài nghiêm minh.
Thứ tư, chất lượng nguồn nhân lực chuyên sâu chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số: Tỷ lệ lao động kỹ thuật cao, các chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực bán dẫn, logistics cảng biển, trí tuệ nhân tạo và y tế chuyên sâu còn thiếu hụt trầm trọng, tạo nên điểm nghẽn lớn trong quá trình thu hút các dòng vốn đầu tư thế hệ mới vào các khu kinh tế Quảng Yên, Vân Đồn hay Móng Cái17.
Đột phá chuyển hóa giá trị thành sức mạnh nội sinh trong kỷ nguyên mới
Để đánh thức toàn diện sức mạnh con người Quảng Ninh, đưa các giá trị văn hóa truyền thống thành động lực bứt phá, hệ thống chính trị toàn tỉnh cần tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp đột phá:
Một là, đề cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu và bảo vệ cán bộ dấn thân
Văn hóa của một địa phương trước hết phản chiếu văn hóa và bản lĩnh của người lãnh đạo. Mỗi cán bộ, đảng viên, đặc biệt là người đứng đầu cấp ủy, chính quyền các cấp phải gương mẫu đi đầu trong việc thực hiện tám phẩm chất con người Quảng Ninh; kiên quyết xóa bỏ tình trạng "nói nhiều làm ít", "nói không đi đôi với làm". Cần thể chế hóa sâu sắc Kết luận số 14-KL/TW ngày 22 tháng 9 năm 2021 của Bộ Chính trị18 và Nghị định số 73/2023/NĐ-CP của Chính phủ19 về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tạo lập hành lang pháp lý an toàn để cán bộ dám đột phá, dám vượt qua những quy định lỗi thời nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho sản xuất, kinh doanh; đồng thời kiên quyết thay thế, điều chuyển những cán bộ trì trệ, né tránh trách nhiệm.
Hai là, đổi mới giáo dục truyền thống và thực thi chính sách trọng dụng nhân tài thực chất
Ngành Giáo dục thành phố Quảng Ninh cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan nghiên cứu đưa truyền thống "Kỷ luật và Đồng tâm", triết lý nhân văn Trúc Lâm và tám phẩm chất con người Quảng Ninh vào giảng dạy thực nghiệm trong toàn bộ hệ thống trường học từ mầm non đến trung học phổ thông. Giáo dục truyền thống phải gắn liền với hoạt động trải nghiệm tại các di tích lịch sử, bảo tàng, mỏ than, gắn với giáo dục kỹ năng số, ngoại ngữ và văn hóa ứng xử trên không gian mạng.
Đồng thời, tỉnh cần nhanh chóng cụ thể hóa Kết luận số 205-KL/TW ngày 07/11/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong tuyển dụng, bố trí, sử dụng, đãi ngộ cán bộ20 và Nghị định số 179/2024/NĐ-CP của Chính phủ21 vào điều kiện thực tiễn địa phương. Xóa bỏ tư duy "săn" nhân tài cơ học bằng cách trả tiền một lần; chuyển mạnh sang cơ chế "dùng" nhân tài: trao quyền tự chủ học thuật, giao đề tài nghiên cứu gắn với khoán kinh phí đến sản phẩm cuối cùng, tạo môi trường làm việc thông thoáng để các nhà khoa học, chuyên gia cống hiến thực chất cho sự phát triển của tỉnh.
Ba là, phát huy vai trò xung kích của doanh nhân và thế hệ trẻ đất Mỏ
Cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn, nòng cốt là Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), Tổng Công ty Đông Bắc và các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn cần tiên phong xây dựng văn hóa kinh doanh thượng tôn pháp luật, liêm chính, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường di sản vịnh Hạ Long và an sinh xã hội. Với thế hệ trẻ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh thành phố Quảng Ninh cần khơi dậy mạnh mẽ khát vọng vươn lên, định hướng thanh niên làm chủ công nghệ cao, đi đầu trong các tổ công nghệ số cộng đồng, xung kích lập thân, lập nghiệp, rèn luyện lối sống văn minh, lành mạnh để trở thành những đại sứ văn hóa tiêu biểu của tỉnh nhà.
Bốn là, đo lường kết quả bằng sự hài lòng và củng cố "thế trận lòng dân"
Hiệu quả của việc thực hiện Nghị quyết số 17-NQ/TU phải được lượng hóa bằng các tiêu chí cụ thể: mức độ trong sạch của bộ máy Đảng và chính quyền; tỷ lệ khiếu nại, tố cáo được xử lý dứt điểm từ cơ sở; tỷ lệ giảm nghèo đa chiều bền vững; mức độ xanh, sạch, đẹp của từng thôn bản, khu phố; và trên hết là sự hài lòng thực chất của Nhân dân. Khi cuộc sống của người dân ngày càng ấm no, công bằng xã hội được bảo đảm, niềm tin của quần chúng đối với Đảng bộ tỉnh sẽ được củng cố tự nhiên. Đó chính là cội nguồn của "thế trận lòng dân" vững chắc, bẻ gãy mọi âm mưu chia rẽ, kích động của các thế lực thù địch.
Sức mạnh nội sinh đưa Quảng Ninh vững bước vào kỷ nguyên vươn mình
Từ thực tiễn lãnh đạo của Đảng bộ thành phố Quảng Ninh trong tiến trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, bài học sâu sắc nhất được khẳng định: Muốn đưa một địa phương phát triển bứt phá và giữ vững ổn định chính trị từ gốc rễ, trước hết phải bắt đầu từ việc khơi dậy, nuôi dưỡng và giải phóng tối đa sức mạnh của con người.
Giá trị văn hóa không phải là một pho tượng tĩnh đồng đóng khung trong lịch sử, mà là một dòng chảy liên tục, bồi đắp và thích ứng với thời đại. Truyền thống hào khí Bạch Đằng, triết lý nhân văn Yên Tử và tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm" của thợ mỏ chỉ thực sự tỏa sáng khi được chuyển hóa thành tri thức hiện đại, năng lực số, văn hóa liêm chính và tinh thần phụng sự Tổ quốc trong đời sống hôm nay.
Đánh thức sức mạnh con người Quảng Ninh từ giá trị truyền thống đến khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới chính là lời giải trọn vẹn nhất cho bài toán kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế nhanh, bền vững với giữ vững an ninh quốc phòng nơi phên dậu Đông Bắc. Đó là cội nguồn sức mạnh để Quảng Ninh tự tin tiến bước, hiện thực hóa mục tiêu trở thành một tỉnh kiểu mẫu, giàu đẹp, văn minh, hiện đại, góp phần cùng cả nước vững vàng bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam./.
TS. Hoàng Thị Lan Anh - Học viện Báo chí và Tuyên truyền
ThS. Đỗ Ngọc Nhung - Học viện Phụ nữ Việt Nam
Phạm Thị Quyên - Học viên cao học Học viện Báo chí và Tuyên truyền
TS. Trần Toàn Trung - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Chú thích:
1,5 Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.115-116.
2,6 Tỉnh ủy Quảng Ninh (2020), Địa chí Quảng Ninh, tập 2 Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.78-85.
3,13 Tỉnh ủy Quảng Ninh (2020), Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XIV trình Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XV, nhiệm kỳ 2020 - 2025.
4 Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.280.
7 Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh (2020), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh (1930 - 2020), tr.45-52.
8,9 Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh (2023), Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30 tháng 10 năm 2023 về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững.
10 Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh (2023), Chỉ thị số 38-CT/TU ngày 05 tháng 9 năm 2023 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác cải cách hành chính và kỷ luật, kỷ cương công vụ.
11 Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Báo cáo Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và Chỉ số Hiệu quả quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI) các năm 2021 - 2025.
12 Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh (2026), Báo cáo tình hình công tác chuyển đổi số và cải cách hành chính quý III năm 2026.
14,16 Tỉnh ủy Quảng Ninh (2026), Báo cáo sơ kết 3 năm thực hiện Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 của Tỉnh ủy.
15 Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh (2025), Báo cáo tổng kết công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật Đảng năm 2025.
17 Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh (2026), Báo cáo tình hình phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2021 - 2025, phương hướng nhiệm vụ giai đoạn 2026 - 2030.
18 Bộ Chính trị (2021), Kết luận số 14-KL/TW ngày 22 tháng 9 năm 2021 về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.
19 Chính phủ (2023), Nghị định số 73/2023/NĐ-CP ngày 29 tháng 9 năm 2023 quy định về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
20 Bộ Chính trị (2025), Kết luận số 205-KL/TW ngày 07 tháng 11 năm 2025 về một số giải pháp đột phá trong tuyển dụng, bố trí, sử dụng, đãi ngộ cán bộ.
21 Chính phủ (2024), Nghị định số 179/2024/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2024 quy định chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng làm việc trong cơ quan, tổ chức, đơn vị của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội.