Khúc dạo đầu của định mệnh: Cuộc gặp gỡ không có chỗ cho sự tình cờ
Có những cuộc gặp trong đời, khi mới chạm qua, ta ngỡ là tình cờ, là cái duyên thoáng chốc. Nhưng phải đợi đến khi thời gian lùi xa, khi những biến động lắng xuống và ta đứng ở một tọa độ đủ tĩnh lặng để nhìn lại, mới bàng hoàng nhận ra: Phía sau một cái bắt tay, một ánh mắt, hay một cơ duyên hội ngộ, là cả một sự sắp đặt khổng lồ của số phận. Một sự dàn xếp thiêng liêng mà ngôn từ trần gian không cách nào gọi tên trọn vẹn.
Tôi đang nghĩ về bà Xuân Phượng – người phụ nữ ở tuổi 97, một tượng đài sống, một chứng nhân đi xuyên qua những khúc quanh ngặt nghèo và rực rỡ nhất của lịch sử dân tộc.
Bà không chỉ là một đạo diễn, một nhà văn, hay một danh xưng được đóng khung trong lịch sử văn hóa. Bà chính là ký ức sống, là chương sử bằng xương bằng thịt của một thế hệ đã hiến dâng toàn bộ thanh xuân cho đất nước. Trong huyết quản của người đàn bà vĩ đại ấy là hàng ngàn lát cắt ký ức, hàng vạn khuôn mặt đồng đội, và những câu chuyện quý giá đến mức, nếu không được ghi lại ngay hôm nay, chúng sẽ vĩnh viễn tan vào hư vô khi người giữ lửa rời bước.
Người làm vườn: Trồng tùng để học sự trầm tĩnh vô ngôn của tri thức, âm thầm bám rễ sâu để kiên cường trước giông bão. Và anh lặng lẽ sau những tán lá xanh, anh chọn làm người khiêm nhường, nương theo bóng mát của các bậc tiền nhân để tìm về cội nguồn và bước tiếp những hành trình bền bỉ.
Nhưng điều khiến tôi trăn trở hơn cả không phải là tầm vóc của bà, mà là câu hỏi: Giữa thế giới ồn ào ngoài kia, vì sao lại có những con người chủ động tìm đến bà? Họ đến không phải để xin một đặc ân, không phải để mượn chiếc bóng của một huyền thoại. Họ đến để làm một việc duy nhất: Giữ lại những hạt bụi vàng của thời gian đang có nguy cơ trôi đi trên đôi vai gầy của bà.
Trước khi làm một điều gì đó cho Xuân Phượng, họ đã nhìn thấy bà. Họ không nhìn thấy một ánh hào quang. Họ nhìn thấy một thân cây cổ thụ chứa đựng cả một khu rừng ký ức – thứ giá trị mà nếu không có sự đồng điệu sâu sắc, người ta có đánh đổi cả gia tài cũng không bao giờ tự cảm nhận được. Và quan trọng nhất: Họ nhìn thấy giá trị ấy trước khi nghĩ đến việc mình sẽ nhận được gì từ nó.
Hai nhân duyên lớn và tư thế phụng sự giá trị
Trong hành trình những năm tháng xế chiều của bà Xuân Phượng, có những tâm hồn đồng điệu xuất hiện như một sự sắp đặt hoàn hảo. Họ không dừng lại ở sự ngưỡng mộ cửa miệng; họ biến đức tin và lòng tôn kính thành hành động. Trong tâm tưởng của tôi, họ hiện lên bằng hai hình tượng bất tử: "Người làm vườn" và "Người chở giá trị".
Người lặng lẽ giữ lửa cho gốc rễ đại ngàn
Gốc rễ Xuân Phượng đã tự bám sâu vào lòng đất mẹ, tự can trường đi qua bom đạn và bão tố để lớn lên. Nhưng một thân cây dù kiên cường đến đâu, khi đã đi qua gần một thế kỷ, vẫn cần một bờ vai biết cúi xuống giữ gìn nốt trầm sâu lắng, chở che khi giông gió tràn về.
Một trong hai nhân duyên lớn ấy đã đến bên bà với tâm thế của một người giữ lửa như thế: Lặng lẽ và kiên nhẫn. Người phụng sự ấy không vội vã, mang tính khai thác đơn thuần bà như một kho tư liệu. Họ nâng niu đời sống của bà bằng sự tôn trọng tuyệt đối. Sự chăm chút ấy không phải là tô vẽ bà thành một vị thánh hoàn hảo, mà là biết lắng nghe, biết im lặng đúng lúc, và biết gạn lọc những chi tiết tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng lại chính là linh hồn của một con người.
Một tri kỷ thấu hiểu không bao giờ kéo ghì cành non để ép cây lớn nhanh. Họ hiểu nhịp điệu của thời gian. Có những ký ức của bà Xuân Phượng không thể khai thác bằng sự vội vàng hay những câu hỏi xô bồ. Chúng chỉ thức tỉnh khi bà cảm thấy mình đang ở trong một không gian hoàn toàn an toàn, đối thoại với một tâm hồn thực sự muốn hiểu bà. Họ đã chọn đứng lùi lại phía sau, không che khuất nhân vật, tạo ra một khoảng đất đủ tốt để bà được là chính mình.
Người chở giá trị đưa bóng mát đi xa
Nếu người phụng sự thứ nhất giữ cho phần gốc rễ của cây cổ thụ không bị héo úa, thì người đồng hành thứ hai chính là người mở đường cho tán cây lan rộng. Họ hiểu rằng một câu chuyện dù vĩ đại đến đâu, nếu chỉ đóng khung trong một căn phòng, một cuốn sổ tay, hay một cuộc trà đàm riêng tư, thì sớm muộn cũng bị lớp bụi thời gian phủ lấp.
Họ chọn gánh vác sứ mệnh chở giá trị ấy đi xa. Chở bằng những thước phim, bằng những trang viết, bằng những cuộc kết nối định mệnh. Nhưng chở một giá trị sống mong manh của một chứng nhân lịch sử không giống như vận chuyển một món hàng. Nó dễ bị bóp méo, dễ bị thương mại hóa, dễ bị biến thành thứ trang sức ồn ào nếu người mang đi thiếu một cái tâm trong sáng.
Tâm hồn tri kỷ ấy nâng niu câu chuyện của Xuân Phượng bằng sự tử tế của một người thấu suốt, đưa những bài học cuộc đời của bà vượt qua biên giới của một thế hệ để đến với công chúng, với những người đang khát khao tìm kiếm một điểm tựa tinh thần vững chãi.
Phép thử của bề trên và phần thưởng cho lòng kính tin
Cuộc gặp gỡ giữa cây cổ thụ Xuân Phượng và những người phụng sự, suy cho cùng, chính là một phép thử của bề trên. Định mệnh đặt họ cạnh nhau không phải để tạo nên những ồn ào truyền thông nhất thời, mà là thử thách lòng kiên nhẫn, sự chân thành và tư thế trước cái đẹp.
Và họ đã đi qua phép thử ấy một cách tự nhiên như hơi thở. Khi cái tôi cá nhân được hạ xuống, khi danh vọng ích kỷ không còn chỗ đứng, chỉ còn lại sự giao thoa thuần khiết giữa những tâm hồn yêu cái đẹp và kính ngưỡng lịch sử. Những "người giữ lửa" và "người chở giá trị" ấy, bằng sự tận hiến thầm lặng của mình, đã giúp cho bóng mát của cây cổ thụ Xuân Phượng tiếp tục vươn xa, xanh mướt và sưởi ấm cho cuộc đời này.
Vĩ thanh- Khi lòng biết ơn hóa thành câu chữ
Tôi đến với bà Xuân Phượng cũng từ một mạch duyên như thế. Và khi đặt bút viết những dòng này, lồng ngực tôi rung lên một nỗi thổn thức tự thân: Tôi không chỉ đang viết về một nhân vật, tôi đang đứng trước một phần ký ức của thời đại. Có những đêm, câu nói của bà, ánh mắt của bà cứ xoáy sâu vào tâm trí, thôi thúc tôi phải viết. Tôi sợ nếu mình chậm lại một nhịp, mình sẽ đánh mất cái "thần", đánh mất đi cái hồn cốt của một thế hệ sắp sửa lùi vào huyền thoại.
Nếu không có hai nhân duyên lớn ấy – người mở lối và người chở che – con đường của tôi và bà Xuân Phượng mãi mãi là hai đường thẳng song song không bao giờ giao cắt. Cuộc đời kỳ diệu ở chỗ: Một người xuất hiện để mở cánh cửa, một người chuẩn bị mảnh đất, và một người khác bước vào để sinh ra những trang viết.
Tôi mang ơn bà Xuân Phượng vì bà đã sống một cuộc đời quá đỗi kiêu hùng để cho đời một câu chuyện.
Tôi mang ơn người làm vườn đã giữ cho mảnh đất quanh bà luôn ấm áp.
Tôi mang ơn người chở giá trị đã đưa bóng mát của bà đến với tâm hồn tôi.
Lòng biết ơn ấy không nằm ở một lời nói đẹp. Nó nằm ở sự tử tế của ngòi bút hôm nay. Người làm vườn có thể không có mặt trong bức ảnh ngày cây nở hoa. Người chở giá trị có thể bị ẩn tên khi câu chuyện được lan tỏa. Nhưng trời đất biết, lòng người biết, và chính những mạch ngầm âm thầm ấy đã giữ cho mạch sống của văn hóa không bị đứt gãy.
Viết về bà, không phải để làm bà lớn hơn – vì Xuân Phượng đã là một ngọn núi. Viết, là để một con người thật, một thế hệ thật được soi chiếu bằng thứ ánh sáng tinh khôi của sự chân thành. Và để giữ cho chính mình không lỗi hẹn với những cuộc gặp làm nên số phận.
Lời ký thác tinh thần và văn hóa đón nhận
Mong rằng mỗi cuốn sách của nhà văn Xuân Phượng khi được trao đi sẽ tiếp tục tìm thấy những tâm hồn đồng điệu và nhận lại sự trân trọng xứng đáng với giá trị vốn có [Khắc đi... khắc đến]. Mỗi trang viết của bà không đơn thuần là ký ức cá nhân, mà còn gói trọn cả một thời kỳ lịch sử hào hùng cùng bóng dáng của biết bao những người lặng lẽ đồng hành năm xưa đã hiến dâng tuổi xuân cho đất nước. Sự đón nhận và những bài viết giới thiệu kịp thời từ các cơ quan, đơn vị tiếp nhận chính là chiếc cầu nối tuyệt vời, giúp di sản ấy được lan tỏa sâu rộng hơn đến công chúng [Gánh gánh gồng gồng]. Đó không chỉ là sự tri ân dành cho một thế hệ đi trước, mà còn là niềm tự hào của chính những người làm công tác văn hóa ngày hôm nay khi được gìn giữ và trao truyền một báu vật tinh thần. Khi sự trân trọng được thắp lên từ cả người trao lẫn người nhận, những giá trị cao đẹp mà bà cùng những người lặng lẽ đồng hành đã gieo xuống sẽ mãi lấp lánh, sưởi ấm và soi đường cho các thế hệ mai sau.
Ảnh: Đức Thắng
Bài: Thuý Hằng