Vinh danh nhà khoa học nữ Việt Nam tại diễn đàn khu vực
Ngày 14/10/2026, tại thành phố Đà Nẵng, trong khuôn khổ Hội nghị lần thứ 90 của Ủy ban ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (COSTI-90), Lễ trao Giải thưởng Khoa học ASEAN – Hoa Kỳ dành cho nữ giới năm 2026 đã diễn ra với sự tham gia của đại diện các cơ quan, tổ chức khoa học trong khu vực.
Tại sự kiện, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương được vinh danh ở vị trí cao nhất của hạng mục Nhà khoa học giữa sự nghiệp (Mid-Career). Giải thưởng năm nay mang chủ đề “AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN”, nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và tăng cường năng lực ứng phó trước những thách thức mới.
Trong bối cảnh các bệnh lý thần kinh và rối loạn sức khỏe tâm thần ngày càng đặt ra nhiều yêu cầu đối với hệ thống y tế, những nghiên cứu kết hợp AI với khoa học thần kinh, kỹ thuật y sinh và y học lâm sàng có ý nghĩa thiết thực. Các công nghệ này có thể hỗ trợ bác sĩ phân tích dữ liệu phức tạp, nhận diện dấu hiệu bất thường và xây dựng phương pháp theo dõi phù hợp hơn với từng người bệnh.
Đáng chú ý, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương là nhà khoa học nữ Việt Nam thứ hai nhận giải thưởng này, sau PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp, giảng viên cùng công tác tại Trường Đại học Quốc tế, được vinh danh năm 2017.
Sự nối tiếp của hai nhà khoa học nữ cho thấy những đóng góp nổi bật của đội ngũ trí thức Việt Nam trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây cũng là minh chứng cho vai trò của môi trường nghiên cứu đại học trong việc phát triển nhân lực khoa học chất lượng cao, có khả năng tham gia giải quyết những vấn đề cấp thiết của xã hội.
Brain Health Lab: Kết nối AI với bài toán sức khỏe não bộ
Đằng sau giải thưởng quốc tế là quá trình nghiên cứu bền bỉ của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cùng các cộng sự tại Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ (Brain Health Lab), Trường Đại học Quốc tế.
Tại đây, các nhà khoa học theo đuổi hướng nghiên cứu liên ngành, kết hợp khoa học thần kinh, kỹ thuật y sinh và trí tuệ nhân tạo để phát triển công cụ hỗ trợ phát hiện, đánh giá và theo dõi các vấn đề liên quan đến sức khỏe não bộ.
Điểm đáng chú ý trong định hướng nghiên cứu là không dừng lại ở việc phát triển thuật toán hay công nghệ mới, nhóm còn chú trọng khả năng ứng dụng thực tế, phối hợp với đội ngũ y tế và từng bước điều chỉnh giải pháp cho phù hợp với điều kiện chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam.
Một trong những dự án tiêu biểu của nhóm là Brain Analytics, được khởi xướng từ năm 2023, hướng đến hỗ trợ phát hiện bệnh Alzheimer thông qua phân tích hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) sọ não.
Alzheimer là bệnh lý thoái hóa thần kinh gây suy giảm trí nhớ và nhiều chức năng nhận thức, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống của người bệnh cũng như gia đình. Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá tình trạng, xây dựng kế hoạch chăm sóc và hỗ trợ người bệnh duy trì khả năng sinh hoạt độc lập lâu nhất có thể.
Tuy nhiên, quá trình đánh giá bệnh lý thần kinh thường đòi hỏi sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng, đánh giá nhận thức và các phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng. Khối lượng dữ liệu hình ảnh lớn cùng sự phức tạp của những thay đổi trong cấu trúc não bộ khiến việc ứng dụng công nghệ hỗ trợ phân tích trở thành một hướng đi đáng quan tâm.
Brain Analytics sử dụng thuật toán AI để phân tích hình ảnh MRI, qua đó hỗ trợ nhận diện những dấu hiệu có thể liên quan đến Alzheimer. Theo thông tin từ nhóm nghiên cứu, phần mềm đạt độ chính xác lên tới 96% khi thử nghiệm trên bộ dữ liệu ADNI của Hoa Kỳ, một nguồn dữ liệu được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu bệnh Alzheimer.
Sản phẩm cũng đã được đưa vào trải nghiệm thực tế với sự tham gia của bác sĩ và sinh viên y khoa tại tám bệnh viện trong nước. Kết quả phản hồi được cung cấp cho biết khoảng 80% người dùng hài lòng với những tính năng hữu ích của công cụ.
Những kết quả ban đầu cho thấy tiềm năng của AI trong việc hỗ trợ phân tích hình ảnh y khoa. Dù vậy, độ chính xác trên một bộ dữ liệu nghiên cứu không đồng nghĩa với khả năng chẩn đoán chính xác trong mọi tình huống lâm sàng. Công cụ cần tiếp tục được kiểm chứng trên các nhóm bệnh nhân đa dạng, đánh giá tính ổn định và xác định rõ vai trò hỗ trợ trong quy trình chuyên môn.
Vì vậy, nhóm nghiên cứu đang tập trung huấn luyện, tối ưu hóa mô hình trên dữ liệu MRI não của người Việt Nam. Đây là bước đi quan trọng nhằm nâng cao khả năng thích ứng của công nghệ với đặc điểm dân số, dữ liệu hình ảnh và điều kiện thực hành y khoa trong nước.
Nếu được kiểm chứng và triển khai phù hợp, những công cụ như Brain Analytics có thể góp phần hỗ trợ bác sĩ trong quá trình đánh giá bệnh, đồng thời tạo thêm cơ hội để các cơ sở y tế tiếp cận những giải pháp phân tích hình ảnh tiên tiến.
Mở rộng hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe tâm thần
Bên cạnh Brain Analytics, Brain Health Lab còn phát triển nhiều hướng nghiên cứu nhằm đáp ứng những nhu cầu khác nhau trong chăm sóc sức khỏe não bộ và sức khỏe tâm thần.
Nổi bật là Brain Train, ứng dụng tập luyện trí não được phát triển với sự phối hợp giữa Brain Health Lab, Khoa Công nghệ thông tin của Trường Đại học Quốc tế và Bệnh viện Quân y 175. Công cụ hướng đến hỗ trợ những người bị suy giảm nhận thức nhẹ rèn luyện các chức năng nhận thức, duy trì hoạt động trí tuệ và theo dõi quá trình tập luyện.
Đối với người có dấu hiệu suy giảm nhận thức, các hoạt động rèn luyện phù hợp, kết hợp theo dõi chuyên môn và điều chỉnh lối sống, có thể đóng vai trò hỗ trợ trong kế hoạch chăm sóc tổng thể. Tuy nhiên, hiệu quả của từng chương trình cần được đánh giá bằng các tiêu chí chuyên môn, không nên xem ứng dụng công nghệ là phương pháp thay thế cho thăm khám hoặc điều trị y tế.
Một hướng nghiên cứu khác tập trung phát triển mô hình AI phân tích tín hiệu giọng nói và hình ảnh cấu trúc não bộ nhằm hỗ trợ phát hiện những dấu hiệu liên quan đến trầm cảm, rối loạn lo âu và các vấn đề cảm xúc.
Sức khỏe tâm thần là lĩnh vực có nhiều yếu tố đan xen, từ sinh học, tâm lý đến môi trường sống và các mối quan hệ xã hội. Việc ứng dụng AI có thể bổ sung thông tin cho quá trình đánh giá, nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc trao đổi trực tiếp giữa người bệnh và chuyên gia. Các mô hình cũng cần được kiểm chứng chặt chẽ để hạn chế sai lệch, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tránh những kết luận thiếu căn cứ.
Ngoài ra, nhóm nghiên cứu đang tìm hiểu các thiết bị đo điện não đồ (EEG), kết hợp với công nghệ kích thích siêu âm theo định hướng phát triển giải pháp can thiệp không xâm lấn. Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự phối hợp giữa kỹ thuật, khoa học thần kinh và y học, đồng thời cần trải qua các bước đánh giá an toàn, hiệu quả trước khi xem xét ứng dụng rộng rãi.
Sự đa dạng trong các dự án cho thấy định hướng của Brain Health Lab không chỉ tập trung vào một bệnh lý cụ thể mà còn hướng tới hệ sinh thái công cụ hỗ trợ sức khỏe não bộ, từ đánh giá, rèn luyện nhận thức đến nghiên cứu phương pháp can thiệp mới.
Chia sẻ về hành trình nghiên cứu, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương nhấn mạnh những kết quả đạt được là thành quả của sự hợp tác liên ngành giữa các cộng sự, học viên và sinh viên thuộc nhiều lĩnh vực, từ khoa học máy tính, kỹ thuật y sinh đến y học lâm sàng.
Sự phối hợp này đặc biệt quan trọng bởi một giải pháp AI trong y tế không thể chỉ được đánh giá bằng năng lực xử lý dữ liệu. Công nghệ cần giải quyết đúng nhu cầu chuyên môn, có khả năng sử dụng trong thực tế và mang lại lợi ích thiết thực cho người bệnh.
Từ giảng đường trong nước đến Đại học Stanford
Hành trình khoa học của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương là câu chuyện về nền tảng học thuật vững chắc, trải nghiệm quốc tế và lựa chọn trở về đóng góp cho đất nước.
Bà tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ sinh học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Sau đó, bà có thời gian làm trợ lý nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) ở Việt Nam, từng bước tiếp cận môi trường nghiên cứu chuyên sâu và các vấn đề y học thực tiễn.
Năm 2012, bà nhận học bổng toàn phần theo học chương trình tiến sĩ chuyên ngành Thần kinh học tại Đại học Stanford, Hoa Kỳ. Quá trình đào tạo tại một trong những cơ sở giáo dục và nghiên cứu hàng đầu thế giới đã tạo nền tảng để bà tiếp tục theo đuổi các hướng nghiên cứu giao thoa giữa khoa học thần kinh, công nghệ và y học.
Sau khi nhận bằng tiến sĩ năm 2018, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương lựa chọn trở về Việt Nam, tham gia giảng dạy và xây dựng nhóm nghiên cứu tại Trường Đại học Quốc tế. Quyết định này góp phần đưa những kiến thức, kinh nghiệm nghiên cứu tích lũy ở nước ngoài vào môi trường đào tạo và khoa học trong nước.
Theo thông tin được cung cấp, đến nay, bà đã có 44 bài báo khoa học được xuất bản, trong đó 19 bài đăng trên các tạp chí quốc tế thuộc danh mục ISI/Scopus. Bà cũng có một bằng giải pháp hữu ích đã được cấp và một đơn đăng ký giải pháp hữu ích đã được chấp nhận hợp lệ.
Bên cạnh Giải thưởng Khoa học ASEAN – Hoa Kỳ dành cho nữ giới năm 2026, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương từng nhận nhiều danh hiệu và giải thưởng như Giải thưởng Nhà khoa học trẻ của Tổ chức Nghiên cứu Não quốc tế (IBRO), học bổng L’Oréal – UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học, Giải thưởng Quả cầu vàng, danh hiệu Công dân trẻ tiêu biểu Thành phố Hồ Chí Minh và Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam.
Những thành tích này phản ánh quá trình tích lũy chuyên môn và đóng góp khoa học qua nhiều năm. Đáng chú ý, việc xây dựng nhóm nghiên cứu, hướng dẫn sinh viên và thúc đẩy hợp tác liên ngành còn góp phần hình thành thế hệ nhân lực trẻ có khả năng tiếp cận những lĩnh vực công nghệ mới.
Lan tỏa nhận thức về sức khỏe tâm thần
Ngoài công việc giảng dạy và nghiên cứu, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương còn dành tâm huyết cho các hoạt động cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần.
Trầm cảm, rối loạn lo âu và các bệnh lý suy giảm nhận thức có thể ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống cá nhân, gia đình và xã hội. Tuy nhiên, định kiến, tâm lý e ngại và sự thiếu hụt thông tin khoa học vẫn là những rào cản khiến nhiều người chậm tìm kiếm sự trợ giúp.
Thông qua các hoạt động truyền thông và phổ biến kiến thức, những nhà khoa học như bà góp phần đưa thông tin chuyên môn đến gần hơn với công chúng, khuyến khích cách nhìn nhận các vấn đề sức khỏe tâm thần trên cơ sở khoa học thay vì phán xét hoặc quy kết.
Đây cũng là một khía cạnh quan trọng trong định hướng phát triển hệ thống y tế bao trùm. Một công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu người dân không hiểu đúng về bệnh lý, không tiếp cận được dịch vụ chuyên môn hoặc không đủ điều kiện sử dụng các giải pháp hỗ trợ.
Do đó, kết hợp nghiên cứu công nghệ với giáo dục sức khỏe cộng đồng, bảo vệ quyền riêng tư và tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ sẽ giúp các thành tựu khoa học tạo ra giá trị bền vững hơn.
Khẳng định trí tuệ Việt trên bản đồ khoa học quốc tế
Được khởi xướng từ năm 2014, Giải thưởng Khoa học ASEAN – Hoa Kỳ dành cho nữ giới là sáng kiến hợp tác nhằm ghi nhận những đóng góp nổi bật của các nhà khoa học nữ trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Theo thông tin được cung cấp, giải thưởng năm 2026 dành cho người đạt Giải Nhất hạng mục Nhà khoa học giữa sự nghiệp có mức thưởng 12.500 USD.
Vượt lên giá trị vật chất, danh hiệu này là sự ghi nhận đối với năng lực nghiên cứu và tinh thần đổi mới sáng tạo của nữ trí thức Việt Nam. Thành công của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cũng góp phần khẳng định vai trò của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, phát triển nghiên cứu liên ngành và kết nối khoa học với những nhu cầu thiết thực của xã hội.
Trong lĩnh vực y tế, AI không phải lời giải duy nhất cho mọi thách thức. Công nghệ cần được phát triển trên nền tảng dữ liệu đáng tin cậy, kiểm chứng khoa học, sự giám sát của chuyên gia và các nguyên tắc đạo đức. Tuy nhiên, khi được ứng dụng đúng hướng, AI có thể trở thành công cụ hữu ích giúp nâng cao năng lực phân tích, hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ và cải thiện chất lượng chăm sóc người bệnh.
Từ Brain Analytics đến Brain Train và những nghiên cứu về sức khỏe tâm thần, hành trình của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cho thấy trí tuệ nhân tạo có thể kết nối với y học bằng những mục tiêu cụ thể, lấy con người làm trung tâm.
Giải thưởng Khoa học ASEAN – Hoa Kỳ năm 2026 vì thế không chỉ là dấu mốc đáng tự hào của một nhà khoa học nữ mà còn là động lực để các nhóm nghiên cứu Việt Nam tiếp tục theo đuổi những hướng đi mới, làm chủ công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế.
Đằng sau những thuật toán, hình ảnh MRI hay dữ liệu điện não là mục tiêu lớn hơn: giúp người bệnh được đánh giá và chăm sóc tốt hơn, hỗ trợ gia đình có thêm thông tin để đồng hành cùng người thân, đồng thời từng bước đưa thành tựu khoa học đến gần hơn với cộng đồng. Đó cũng chính là ý nghĩa nhân văn của hành trình đưa AI vào sứ mệnh bảo vệ sức khỏe não bộ, nơi trí tuệ Việt được khẳng định bằng năng lực nghiên cứu và những giá trị thiết thực cho con người.
Tấn Tài