Người lao động thực hiện thủ tục liên quan đến chính sách bảo hiểm thất nghiệp. (Ảnh: Minh họa)
Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Việc làm về bảo hiểm thất nghiệp, nhằm cụ thể hóa những quy định mới của Luật Việc làm năm 2025. Trong số các nội dung được đề xuất, mức đóng bảo hiểm thất nghiệp là vấn đề được quan tâm bởi đây là một trong những yếu tố trực tiếp quyết định khả năng cân đối nguồn lực của Quỹ, nhất là khi diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp được mở rộng trong thời gian tới.
Theo Luật Việc làm năm 2025, mức đóng bảo hiểm thất nghiệp tối đa bằng 1% tiền lương tháng. Trên cơ sở tính toán khả năng thu, chi và cân đối Quỹ, Bộ Nội vụ đề xuất mức đóng cụ thể là 0,9% tiền lương tháng đối với cả người lao động và người sử dụng lao động. Bên cạnh phần đóng của hai bên, ngân sách Nhà nước được đề xuất hỗ trợ tối đa bằng 0,9% quỹ tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm thất nghiệp.
Theo cơ quan soạn thảo, việc lựa chọn mức 0,9% được cân nhắc trên cơ sở khả năng chi trả của Quỹ và yêu cầu duy trì an toàn Quỹ trong 5 năm tới theo phương án tính toán. Việc chưa áp dụng ngay mức tối đa 1% mà Luật cho phép được đặt trong bài toán cân đối nguồn lực khi chính sách bảo hiểm thất nghiệp bước vào giai đoạn có nhiều thay đổi về đối tượng tham gia cũng như các chế độ hỗ trợ.
Luật Việc làm năm 2025 bổ sung một số nhóm thuộc diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp, trong đó có người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên, người lao động làm việc không trọn thời gian, người quản lý doanh nghiệp và người quản lý hợp tác xã. Khi số người tham gia tăng, quy mô thu của Quỹ có thêm dư địa, nhưng đồng thời nhu cầu giải quyết các chế độ cũng có thể phát sinh lớn hơn. Vì vậy, mức đóng 0,9% được Bộ Nội vụ đặt trong bài toán dài hạn giữa mở rộng độ bao phủ chính sách và bảo đảm khả năng chi trả, an toàn của Quỹ.
Giảm đóng cho doanh nghiệp sử dụng lao động là người khuyết tật
Cùng với phương án mức đóng chung, dự thảo Nghị định còn đề xuất cơ chế giảm đóng bảo hiểm thất nghiệp đối với doanh nghiệp sử dụng lao động là người khuyết tật. Cụ thể, phần tiền đóng bảo hiểm thất nghiệp thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động là người khuyết tật được đề xuất giảm từ 0,9% xuống 0% trong thời gian người lao động làm việc, nhưng thời gian hỗ trợ không quá 12 tháng.
Doanh nghiệp sử dụng lao động là người khuyết tật được đề xuất giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp. (Ảnh: Thu Hằng)
Theo Bộ Nội vụ, chính sách này nhằm tạo thêm động lực để doanh nghiệp tuyển dụng, duy trì việc làm đối với người khuyết tật, qua đó mở rộng cơ hội tham gia thị trường lao động cho nhóm lao động còn gặp nhiều rào cản. Kết quả điều tra quốc gia về lao động, việc làm và điều tra quốc gia người khuyết tật Việt Nam được cơ quan soạn thảo dẫn lại cho thấy cả nước có khoảng 6,4 triệu người khuyết tật, trong đó 31% có khả năng lao động, tương đương khoảng 2 triệu người.
Cơ quan soạn thảo tính toán, nếu chính sách thu hút được 10% số người khuyết tật có khả năng lao động tham gia làm việc, với mức tiền lương bình quân tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm thất nghiệp khoảng 6 triệu đồng, số tiền giảm đóng cho doanh nghiệp vào khoảng 115,2 tỷ đồng/năm. Với quy mô này, Bộ Nội vụ đánh giá Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp vẫn bảo đảm an toàn trong 5 năm tới theo phương án tính toán.
Đáng chú ý, cơ chế giảm đóng được đề xuất theo hướng không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp khi đăng ký tham gia bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động là người khuyết tật với cơ quan Bảo hiểm xã hội. Cách thiết kế này vừa tạo ưu đãi trực tiếp cho doanh nghiệp, vừa hạn chế thêm thủ tục trong quá trình thực hiện chính sách.
Dự thảo Nghị định cũng quy định cụ thể hơn về các trường hợp được bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp. Theo đó, phần thời gian đóng chưa được sử dụng để giải quyết trợ cấp thất nghiệp có thể được bảo lưu trong một số trường hợp như người lao động có tháng đóng chưa được giải quyết hưởng trợ cấp; bị hủy quyết định hưởng trợ cấp; đang hưởng trợ cấp nhưng bị chấm dứt hưởng; không đến nhận tiền trợ cấp hoặc được xác nhận bổ sung thời gian đóng sau khi chấm dứt hưởng trợ cấp. Quy định này nhằm bảo đảm thời gian tham gia mà người lao động chưa sử dụng để hưởng chế độ không bị mất đi khi thuộc các trường hợp được pháp luật cho phép bảo lưu.
Thêm nguồn lực cho đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề
Không chỉ tập trung vào trợ cấp khi mất việc, các đề xuất trong dự thảo tiếp tục dành nguồn lực từ chính sách bảo hiểm thất nghiệp cho đào tạo và nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Đây được xem là một trong những hướng hỗ trợ giúp người lao động tăng khả năng tìm kiếm việc làm mới thay vì chỉ nhận hỗ trợ thu nhập trong thời gian thất nghiệp.
Theo đề xuất, đối với khóa đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề có thời gian đến 3 tháng, mức hỗ trợ tối đa là 4,5 triệu đồng/người/khóa đào tạo. Với khóa học kéo dài trên 3 tháng, mức hỗ trợ tối đa là 1,5 triệu đồng/người/tháng. Người lao động tham gia đào tạo còn được hỗ trợ tiền ăn ở mức 50.000 đồng/người/ngày thực học. Kinh phí hỗ trợ học phí được chi trả thông qua cơ sở đào tạo, trong khi tiền hỗ trợ ăn được chi trực tiếp cho người lao động.
Bộ Nội vụ cho biết các mức hỗ trợ được tính toán trên cơ sở bảo đảm an toàn Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp trong 5 năm tới. Việc dành nguồn lực cho đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề cũng cho thấy chính sách đang được định hướng theo hướng chủ động hơn, không chỉ giúp người lao động vượt qua giai đoạn mất việc mà còn hỗ trợ họ bổ sung kỹ năng, tăng khả năng quay trở lại thị trường lao động.
Quy mô của chính sách hiện nay cho thấy vai trò ngày càng lớn của bảo hiểm thất nghiệp trong hệ thống an sinh. Theo số liệu Bộ Nội vụ, tính đến hết tháng 6/2025, cả nước có 16,42 triệu người tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Cùng thời điểm, tất cả người thất nghiệp có nhu cầu tư vấn, giới thiệu việc làm đều được Trung tâm Dịch vụ việc làm tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí; 327.291 người được hỗ trợ học nghề và hơn 10,4 triệu người được hưởng trợ cấp thất nghiệp.
Trong bối cảnh Luật Việc làm năm 2025 mở rộng diện tham gia, đồng thời bổ sung và điều chỉnh nhiều cơ chế hỗ trợ, việc xác định mức đóng trở thành bài toán quan trọng đối với khả năng vận hành ổn định của chính sách trong những năm tới. Phương án đóng 0,9% mà Bộ Nội vụ đề xuất không chỉ được xem xét ở góc độ thu - chi trước mắt, mà còn gắn với yêu cầu mở rộng độ bao phủ, hỗ trợ nhóm lao động yếu thế, bảo lưu quyền lợi của người lao động và tăng nguồn lực cho đào tạo nghề. Nếu được thông qua, các quy định này sẽ tạo thêm cơ sở để bảo hiểm thất nghiệp tiếp tục phát huy vai trò là điểm tựa về thu nhập và việc làm, đồng thời bảo đảm an toàn Quỹ trong dài hạn.
Đoàn Văn