Ảnh minh họa. (Chinhphu.vn)
Từ khoá: Thanh niên; phương pháp phát huy; chuyển đổi số; công tác giáo dục, đào tạo; học viện, trường sĩ quan quân đội.
1. Mở đầu
Trong quá trình CĐS ở các HV, TSQ quân đội, việc xác định đúng nội dung và vận dụng linh hoạt, sáng tạo phương pháp phát huy vai trò thanh niên có ý nghĩa trực tiếp quyết định chất lượng, hiệu quả thực hiện. Đây là cơ sở để cụ thể hóa chủ trương, định hướng thành những hoạt động thiết thực, khơi dậy tiềm năng, trí tuệ, tinh thần xung kích và khả năng sáng tạo của tuổi trẻ. Vì vậy, cần lựa chọn những nội dung trọng tâm, thiết thực, đồng thời đổi mới phương pháp tổ chức phù hợp với đặc điểm thanh niên và yêu cầu nhiệm vụ của từng nhà trường, bảo đảm phát huy vai trò của thanh niên một cách thực chất, hiệu quả và bền vững.
2. Nội dung
Bên cạnh việc cụ thể hóa chủ trương, nghị quyết thành các hoạt động thực tiễn, xác định đúng nội dung và vận dụng linh hoạt, sáng tạo phương pháp phát huy vai trò thanh niên còn góp phần hình thành môi trường thuận lợi để tuổi trẻ phát huy đầy đủ năng lực, sở trường và trách nhiệm trong CĐS. Thông qua những nhiệm vụ cụ thể, thiết thực, thanh niên không chỉ là lực lượng tiếp nhận, ứng dụng thành tựu công nghệ mà còn từng bước trở thành chủ thể tham gia nghiên cứu, sáng tạo, đề xuất và triển khai các giải pháp công nghệ phục vụ nhiệm vụ giáo dục, đào tạo.
Một là, phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng văn hóa số và môi trường học tập số lành mạnh.
Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng, góp phần tạo sự chuyển biến đồng bộ không chỉ trong ứng dụng công nghệ mà còn trong nhận thức, tư duy, hành vi và phương pháp hoạt động của các chủ thể tham gia quá trình giáo dục, đào tạo. Các tổ chức đoàn cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của đoàn viên, thanh niên về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc xây dựng văn hóa số; từng bước hình thành thói quen học tập, nghiên cứu, trao đổi, chia sẻ và khai thác thông tin trên môi trường số một cách khoa học, chủ động, có chọn lọc và trách nhiệm. Chú trọng khuyến khích thanh niên tích cực tham gia xây dựng, số hóa, khai thác và chia sẻ học liệu, tài nguyên phục vụ giáo dục, đào tạo phù hợp với quy định của quân đội; đồng thời, phát huy tinh thần tự giác trong chấp hành các quy tắc ứng xử, chuẩn mực đạo đức và quy định về sử dụng mạng xã hội. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò tiên phong của thanh niên trong xây dựng môi trường giao tiếp, trao đổi thông tin văn minh, lành mạnh; chủ động nhận diện, đấu tranh với thông tin xấu độc, sai trái, thù địch trên không gian mạng. Qua đó, từng bước hình thành môi trường học tập số có tính kỷ luật, tính tương tác và khả năng chia sẻ tri thức cao, góp phần xây dựng văn hóa số đặc thù trong các học viện, trường sĩ quan quân đội.
Hai là, chú trọng phát huy vai trò thanh niên trong kết nối, chia sẻ tri thức và lan tỏa các sáng kiến CĐS.
Các HV, TSQ quân đội cần quan tâm tạo lập môi trường thuận lợi, mở rộng cơ hội để đoàn viên, thanh niên tham gia các diễn đàn khoa học, hội thảo chuyên đề, tọa đàm công nghệ và các hoạt động giao lưu, trao đổi kinh nghiệm về CĐS. Chú trọng xây dựng cơ chế phối hợp, kết nối chặt chẽ giữa đội ngũ giảng viên trẻ, học viên, cán bộ nghiên cứu với lực lượng chuyên môn kỹ thuật, qua đó phát huy thế mạnh, kiến thức chuyên môn và khả năng sáng tạo của từng lực lượng trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số. Đồng thời, cần chủ động phát hiện, lựa chọn, bồi dưỡng những nhân tố trẻ có tư duy đổi mới, năng lực chuyên môn và khả năng làm chủ công nghệ để xây dựng lực lượng nòng cốt trong các hoạt động chuyển đổi số. Quan tâm tạo điều kiện về môi trường nghiên cứu, cơ sở vật chất và cơ chế hỗ trợ cần thiết để các ý tưởng, sáng kiến có giá trị được triển khai thử nghiệm, đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng nhà trường. Qua đó, thúc đẩy sự liên kết, chia sẻ tri thức, lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, hình thành mạng lưới lực lượng thanh niên có năng lực tham gia tích cực, hiệu quả vào tiến trình CĐS.
Ba là, gắn hoạt động CĐS của thanh niên với nhiệm vụ thực tiễn tại các đơn vị quân đội.
Cần tăng cường sự phối hợp giữa các HV, TSQ với đơn vị trong toàn quân để nắm bắt yêu cầu thực tiễn, xác định những vấn đề cần ưu tiên nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số. Trên cơ sở đó, định hướng các công trình, sáng kiến của tuổi trẻ tập trung giải quyết những khó khăn trong huấn luyện, đào tạo, quản lý bộ đội và khai thác, sử dụng trang thiết bị kỹ thuật. Chú trọng tổ chức các hoạt động nghiên cứu, khảo sát, thực hành và trao đổi kinh nghiệm giữa nhà trường với đơn vị, bảo đảm sản phẩm sáng tạo của thanh niên có địa chỉ ứng dụng cụ thể, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Qua đó, góp phần khắc phục khoảng cách giữa nghiên cứu, đào tạo với thực tiễn, nâng cao giá trị ứng dụng của các hoạt động chuyển đổi số.
Để thực hiện những nội dung trên cần: xác định chính xác, trúng đúng các nội dung trọng tâm trong phát huy vai trò thanh niên. Trong đổi mới giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học: Tập trung phát huy vai trò xung kích của giảng viên trẻ và học viên trong việc số hóa giáo trình, tài liệu; xây dựng hệ thống phòng học mô phỏng chiến thuật thực tế ảo (VR/AR), hệ thống quản lý học tập thông minh (LMS) và ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm trực tuyến. Đẩy mạnh nghiên cứu các đề tài "Tuổi trẻ sáng tạo" gắn trực tiếp với việc cải tiến mô hình học cụ, chế tạo các thiết bị huấn luyện ứng dụng công nghệ cao, thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết nhà trường với thực chiến đơn vị. Trong cải cách hành chính quân sự và xây dựng nhà trường thông minh: Phát huy vai trò của cán bộ quản lý trẻ và học viên trong việc vận hành trơn tru hệ thống văn phòng điện tử (không giấy tờ), chuẩn hóa và đồng bộ cơ sở dữ liệu quản lý quân nhân, quản lý giáo dục, tối ưu hóa quy trình chỉ huy, điều hành, tiết kiệm thời gian và chi phí.
Đồng thời, chú trọng phát huy vai trò của thanh niên trong khai thác, sử dụng hiệu quả các nền tảng số phục vụ quản lý, giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học. Khuyến khích giảng viên trẻ chủ động đổi mới phương pháp sư phạm, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công cụ số phù hợp vào thiết kế bài giảng, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập. Đối với học viên, cần phát huy tinh thần tự học, tự nghiên cứu, khả năng khai thác và xử lý thông tin trên môi trường số. Quan tâm xây dựng các mô hình học tập, nghiên cứu trực tuyến có tính tương tác cao, tạo điều kiện để thanh niên chia sẻ tri thức, kinh nghiệm và sáng kiến. Qua đó, nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn, góp phần xây dựng môi trường GD, ĐT hiện đại, đồng bộ và hiệu quả.
Trong bảo đảm an ninh mạng và xây dựng "Quân nhân số": Phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng chuyên môn kỹ thuật trẻ trong việc quản trị mạng truyền số liệu quân sự bảo mật, phòng ngừa và ngăn chặn kịp thời các cuộc tấn công mạng. Đồng thời, xung kích đi đầu trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng, giữ vững môi trường thông tin của Đảng. Đổi mới linh hoạt, sáng tạo các phương thức phát huy vai trò của thanh niên. Vận dụng phương thức "đặt hàng" nhiệm vụ khoa học trực tiếp: Cấp ủy, chỉ huy và cơ quan chức năng thay vì giao phong trào chung chung cần chuyển sang phương thức "giao việc khó, đặt hàng sản phẩm cụ thể" cho tổ chức Đoàn Thanh niên và các câu lạc bộ khoa học trẻ. Gắn việc giao nhiệm vụ với việc bảo đảm kinh phí, trang thiết bị và thời gian nghiên cứu tương xứng.
Trong đó, cần xác định rõ yêu cầu, mục tiêu, tiến độ và tiêu chí đánh giá đối với từng nhiệm vụ được giao, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với năng lực của từng tổ chức, cá nhân thanh niên. Chú trọng xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn với tổ chức đoàn trong hướng dẫn, hỗ trợ và tháo gỡ khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện. Đồng thời, tạo điều kiện để thanh niên được thử nghiệm, kiểm chứng và hoàn thiện các ý tưởng sáng tạo trong phạm vi cho phép, gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, bí mật quân sự. Kịp thời đánh giá kết quả, biểu dương những mô hình, sản phẩm có giá trị ứng dụng thiết thực. Qua đó, tạo động lực thúc đẩy tinh thần chủ động, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ trong thực hiện nhiệm vụ CĐS.
Phát huy vai trò hạt nhân của các mô hình "Tổ trí tuệ trẻ", "Đội xung kích công nghệ": Xây dựng và nhân rộng các mô hình câu lạc bộ công nghệ, tổ nghiên cứu chuyên sâu làm nòng cốt lan tỏa, dìu dắt phong trào tự học, tự rèn kỹ năng số trong toàn đơn vị. Kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương thức giáo dục truyền cảm hứng với cơ chế vinh danh, khích lệ kịp thời: Đổi mới các hình thức tổ chức hội thi, diễn đàn khoa học, tọa đàm công nghệ theo hướng tương tác số, trải nghiệm thực tế. Kịp thời biểu dương, tôn vinh và có chính sách đãi ngộ xứng đáng đối với các tập thể, cá nhân có sáng kiến CĐS xuất sắc. Quá trình triển khai giải pháp này trong thực tiễn các HV, TSQ quân đội đòi hỏi phải tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu có tính phương pháp luận khoa học: Phải bảo đảm tính phù hợp với đặc thù của từng HV, TSQ: Nội dung và phương thức phát huy phải bám sát chức năng, nhiệm vụ cụ thể của từng loại hình nhà trường. Không được áp dụng rập khuôn, máy móc các mô hình chung chung, mà phải chọn đúng khâu đột phá phù hợp với mặt bằng hạ tầng và trình độ của đối tượng đào tạo. Phải bảo đảm tính thực tiễn cao, hiệu quả thiết thực, tránh hình thức: Mọi nội dung phong trào và sáng kiến của thanh niên phải giải quyết những vướng mắc thực tế đang đặt ra tại đơn vị; kiên quyết loại bỏ các hình thức biểu trưng bề nổi, tốn kém kinh phí nhưng không mang lại giá trị ứng dụng cao trong huấn luyện và quản lý ở từng HV, TSQ.
Phải gắn kết chặt chẽ giữa tính sáng tạo với kỷ luật, kỷ cương quân sự và bảo mật thông tin: Mọi phương thức tổ chức và nội dung hoạt động của tuổi trẻ trên không gian số phải luôn đặt dưới sự quản lý chặt chẽ; tuân thủ tuyệt đối các quy định về an toàn thông tin, bảo mật tài liệu quân sự, không để lộ lọt bí mật quốc gia. Sự sáng tạo phải bay cao trên đôi cánh của kỷ luật và bản lĩnh chính trị vững vàng.
3. Kết luận
Phát huy vai trò của thanh niên trong CĐS đối với công tác GD, ĐT ở các HV, TSQ quân đội hiện nay là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự quyết tâm chính trị và nỗ lực của các cấp, các ngành và mỗi tổ chức, cá nhân. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới GD, ĐT mà còn là sự chuẩn bị quan trọng về nguồn nhân lực trẻ cho quá trình xây dựng Quân đội hiện đại. Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải có tư duy đổi mới, cách làm phù hợp và quyết tâm cao trong tổ chức thực hiện, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu, trách nhiệm và hành động. Mỗi đoàn viên, thanh niên cần không ngừng tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực công nghệ, ý thức kỷ luật và tinh thần cống hiến. Qua đó, khẳng định vai trò, trách nhiệm và sức sáng tạo của tuổi trẻ quân đội, góp phần xây dựng các HV, TSQ vững mạnh toàn diện, hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Chính trị (2019), Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
2. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
3. Quốc hội (2020), Luật Thanh niên, Luật số 57/2020/QH14 ngày 16/6/2020.
4. Thủ tướng Chính phủ (2021), Quyết định số 1331/QĐ-TTg ngày 24/7/2021 ban hành Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021-2030.
5. Thủ tướng Chính phủ (2022), Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/1/2022 phê duyệt Đề án "Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030".
Trung uý Phạm Minh Phong - Phòng Đào tạo, Học viện Chính trị