Giai đoạn trước, các trường sử dụng phương thức xét tuyển với các chỉ tiêu chia nhỏ lẻ tạo ra một ma trận rắc rối, gây áp lực tâm lý và chi phí cơ hội lớn cho học sinh. Việc rút gọn buộc hệ thống phải minh bạch hơn, giúp thí sinh dễ dàng theo dõi và lập chiến lược học tập trọng tâm. Giảm số lượng phương thức đồng nghĩa với việc giảm thiểu tình trạng một thí sinh trúng tuyển bằng nhiều phương thức khác nhau vào cùng một ngành, gây khó khăn cho khâu lọc ảo và quản trị chỉ tiêu của các trường. Khi chỉ còn mỗi ngành/chương trình đào tạo chỉ sử dụng một phương thức vào năm 2028, các cơ sở giáo dục đại học sẽ chịu áp lực phải tìm ra hoặc thiết kế một công cụ đánh giá (ví dụ: kỳ thi Đánh giá năng lực toàn diện, xét tuyển dựa trên hồ sơ tổng hợp tích hợp phỏng vấn) có đủ độ tin cậy, độ phân hóa và tính bao quát cao để chọn đúng chân dung sinh viên phù hợp với chuyên môn. Bên cạnh đó sự thay đổi này hạn chế việc phân tách quá nhiều cửa xét tuyển và tăng tính minh bạch giữa các nhóm thí sinh. Để cạnh tranh, các trường buộc phải chuyển dịch từ việc sáng tạo phương thức xét tuyển sang việc nâng cấp chất lượng đào tạo thực chất.
TS. Hoàng Phương.
Việc các trường tự cộng điểm cho IELTS, SAT hay giải thưởng phụ từng tạo ra sự bất bình đẳng lớn, đặc biệt gây bất lợi cho thí sinh ở các khu vực thiếu điều kiện tiếp cận các trung tâm luyện thi đắt đỏ. Chuyển chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm thành phần quy đổi hoặc tiêu chí sàn (điều kiện cần) thay vì cộng điểm "vượt khung" sẽ chấm dứt tình trạng điểm xét tuyển vượt quá thang điểm chuẩn (ví dụ: 31, 32 điểm trên thang 30). Điều này trả các chứng chỉ quốc tế về đúng chức năng của chúng: một thước đo năng lực ngôn ngữ hoặc tư duy chuẩn hóa, chứ không phải một loại "quyền lực mềm" để lách qua các môn học cốt lõi khác. Thay vì dựa vào các điểm cộng phức tạp, việc thu hút sinh viên chất lượng cao sẽ phụ thuộc vào trải nghiệm học tập, mô hình giáo dục nhân bản, các chương trình học gắn liền với cọ xát thực tiễn và khả năng đồng kiến tạo giá trị (value co-creation) giữa người học và nhà trường. Những cơ sở giáo dục có định vị thương hiệu rõ ràng và đầu ra đáp ứng đúng nhu cầu thị trường sẽ nắm lợi thế lớn khi cuộc chơi tuyển sinh được đưa về cùng một hệ quy chiếu. Sự thay đổi của quy định tuyển sinh buộc chiến lược của học sinh và phụ huynh phải chuyển dịch từ việc "tích lũy điểm cộng và rải thảm" sang "định hướng sớm và tập trung thực chất".
Dưới đây là các sự thay đổi cốt lõi trong chiến lược ứng tuyển:
1. Dừng "sưu tầm" chứng chỉ, tập trung vào năng lực lõi
IELTS, SAT hay các chứng chỉ quốc tế sẽ trở về đúng chức năng là một môn học quy đổi điểm hoặc tiêu chí sàn (ví dụ: yêu cầu đầu vào tối thiểu IELTS 6.0). Hoàn thành các bài thi chuẩn hóa quốc tế (IELTS, SAT, ACT) chậm nhất vào cuối học kỳ 2 lớp 11. Các chứng chỉ này sẽ đóng vai trò là "tấm vé qua cửa" (tiêu chí sàn) hoặc điểm môn học quy đổi. Việc giải quyết xong ngoại ngữ sẽ giải phóng áp lực khổng lồ cho năm lớp 12. Phụ huynh cần ngừng việc ép học sinh chạy đua học thêm nhiều loại chứng chỉ, giải thưởng phụ hay chứng nhận ngoại khóa kém chất lượng chỉ để "săn" điểm cộng.
Thời gian và nguồn lực tài chính tiết kiệm được từ việc luyện thi chứng chỉ tràn lan nên được dồn vào việc rèn luyện tư duy sâu và kiến thức vững chắc ở các môn học thế mạnh. Chuyển đổi phương pháp học từ việc ghi nhớ máy móc sang tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Đối với các môn khoa học tự nhiên, cần hiểu rõ bản chất hiện tượng; với môn xã hội, rèn luyện khả năng đọc hiểu văn bản sâu và lập luận logic. Đây là nền tảng sống còn cho các kỳ thi Đánh giá năng lực (ĐGNL).
2. Chiến lược "Bắn tỉa" thay vì "Rải thảm"
Hiện tại, một học sinh có thể dùng 1 bộ hồ sơ duy nhất để nộp vào 5 trường bằng 5 phương thức khác nhau. Đến năm 2028, khi mỗi ngành chỉ còn 1 phương thức, học sinh cần xác định rõ ngành học mục tiêu ngay từ lớp 10 hoặc 11. Từ đó, nghiên cứu xem trường đại học mơ ước sẽ sử dụng phương thức độc tôn nào (ví dụ: chỉ xét Đánh giá năng lực, hoặc chỉ xét Điểm thi THPT), và "đo ni đóng giày" toàn bộ lộ trình ôn tập theo đúng yêu cầu của phương thức đó. Khi bị giới hạn phương thức, các trường đại học top đầu chắc chắn sẽ ưu tiên sử dụng kết quả từ các kỳ thi ĐGNL (như của ĐHQG Hà Nội, ĐHQG TP.HCM) hoặc Đánh giá tư duy (như của ĐH Bách Khoa) để làm thước đo phân hóa thí sinh, thay vì chỉ dựa vào kỳ thi Tốt nghiệp THPT. Chiến lược học tập cần thay đổi từ việc "học thuộc lòng, luyện mẹo giải đề nhanh theo khối" sang rèn luyện tư duy logic, khả năng đọc hiểu văn bản dài, xử lý số liệu và giải quyết vấn đề đa nền tảng.
Khi đã xác định được ngành và trường mục tiêu, học sinh cần dồn 100% nỗ lực vào yêu cầu tối thượng của trường đó. Nếu trường xét tuyển bằng ĐGNL, hãy luyện cường độ cao các dạng bài tư duy logic và xử lý số liệu. Nếu trường yêu cầu xét tuyển tổng hợp, hãy dành thời gian rèn luyện kỹ năng phỏng vấn, thể hiện rõ bức chân dung cá nhân nhất quán. Bắt đầu làm quen với cấu trúc đề thi Đánh giá năng lực hoặc Đánh giá tư duy. Học sinh cần khoanh vùng những mảng kiến thức còn hổng (thường là các môn không thuộc khối thi truyền thống thế mạnh) để bồi đắp từ từ.
3. Chăm chút tính nhất quán của Học bạ và Trải nghiệm thực chất
Đối với các trường chọn phương thức Xét tuyển tổng hợp (kết hợp hồ sơ, học bạ và phỏng vấn), họ sẽ đánh giá thí sinh qua một lăng kính khắt khe hơn. Thay vì làm đẹp hồ sơ bằng những điểm số được "bơm" vào phút chót, học sinh cần duy trì phong độ học tập ổn định xuyên suốt 3 năm THPT. Duy trì kết quả học tập ổn định trên lớp. Dù phương thức xét tuyển là gì, một bảng điểm THPT không có sự trồi sụt thất thường luôn là minh chứng cho thái độ học tập bền bỉ và kỷ luật cá nhân.
Các trải nghiệm ngoại khóa cần có tính ứng dụng, gắn liền với sở thích cá nhân hoặc định hướng nghề nghiệp để làm chất liệu thực chất cho các vòng phỏng vấn hoặc bài luận sâu. Các trường đại học top đầu ngày càng tìm kiếm những sinh viên không chỉ giỏi giải đề, mà còn có tính người, có chiều sâu suy nghĩ và sự thấu cảm. Hồ sơ ứng tuyển (nếu có) phải kể được câu chuyện quá trình trưởng thành của học sinh, những bài học rút ra từ thất bại và giá trị cốt lõi mà các em muốn mang đến cho cộng đồng. Chuyển từ trạng thái "người tham gia" sang "người kiến tạo". Dẫn dắt một dự án, giải quyết một vấn đề nhỏ trong cộng đồng hoặc trường học, hay tham gia các nghiên cứu, hoạt động thực tiễn có đo lường kết quả. Những trải nghiệm tạo tác động thật này là chất liệu tuyệt vời cho các bài luận, phỏng vấn, và giúp người hướng dẫn có cơ sở để viết những bức thư giới thiệu sâu sắc, chân thực nhất.
TS. Hoàng Phương - Trưởng Chương trình Tiếp thị kỹ thuật số và Truyền thông xã hội
Trường ĐH Anh Quốc Việt Nam (BUV)